د. ئاشنا بابان
لە میانەی کۆبوونەوەی سەرۆک وەزیرانی عێراق مستەفا کازمی و سەرۆکی ئەمریکا جۆ بایدن، لە کاتێکدایە کە ناوچەکە بە بارودۆخێکی گەرمدا تێدەپەڕێت و لە سەروبەندی هەڵبژاردنی پێش وەختە و کشانەوەی هێزی ئەمریکی و دەستوەردانی دەوڵەتانی دراوسیێ عێراق، گفتوگۆیەکی گەرمی ئێستایە، کە بەدوو لایەن دەڕوات ،لایەنێک دەیەوێ پاشەکشێ بکات و هاوبەشی نەکات لە پرۆسەی هەڵبژاردنەکان و مانەوەی بارودۆخی ئێستاو قۆستنەوەی بۆ بەرژەوەندی خۆیان، لایەنی تر لەگەڵ هەڵبژاردنی پێش وەختە، بەدەنگ هاتنی خواستی خۆ پیشەندەران و جێبەجێکردنی گۆڕانکاری و چاکسازی لە پرۆسەی سیاسی عێراق دا، سیناریۆی گەڕانەوە و جێهێشتنی هێزی ئەمریکی لە عێراق بە هەمان شێوەی کە لە ئەفغانستان ڕویدا، بۆخۆی جێگەی پرسیارە ئایا پرسی مانەوە یان گەڕانەوەی هێزی ئەمریکی و پەیوەندی بە پرۆسەی هەڵبژاردن لە عێراق هەیە کاریگەری چییە؟ کە بابەتێکی گرنگ و زۆر هەستیارو گرێدراو وئاڵۆزی سیاسیە کە هاوکێشە سیاسییەکان بە ئاراستەی نادیار و گۆڕاو دەبات.

مانەوەی هێزی ئەمریکی لە عێراق وگۆڕینی ناویان و ئەرکیان لە جەنگاوەر بۆ ڕاوێژکار و ڕاهێنانەر بۆخۆی پەیامێکی ڕونی دیارە بۆ جێنەهێشتنی عێراق ودەست بەردارنەبونی لە خاکی عێراقە لە ناوچەکە ، جیاواز لەوەی لە ئەفغانستان ڕویدا، لە ڕاستیدا هاوشێوە بوونی عێراق و ئەفغانستان لە هەموو ڕوویەکەوە نە گونجاوە وەک لە ڕووی سیاسی و کلتوری و جیوپۆلتیک و ئابووریەوە، تەنانەت لە ڕووی مێژوو وپێکهاتەی کۆمەڵایەتیشەوە جیاوازن ، لەو ڕوانگەیەوە دەبینن مانەوەی هێزی ئەمریکا وئایدیای ئەمریکا بۆ عێراق زۆر جیاوازە. کۆبونەوە و گفتوگۆی نێوان سەرۆک وەزیرانی عێراق و سەرۆکی ئەمریکا، گرنگی و پێداگری لە توندوتۆڵکردنەوەی پەیوەندیەکانیان لەڕووی سیاسی و ئابووری و ئەمنی ، بە تایبەت لە ڕووبەڕوو بوونەوی دەوڵەتی ئیسلامی داعش و هاوکاریکردنی عێراق.

هەموو ئەو بابەتانە جێگەی بایەخ و گرنگی پێدانە لە سیاسەتی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و کاریگەرییەکانی لەسەر پرۆسەی هەڵبژاردن، هەروەک هەندیک لە لایەنەکان بە دەستکەوتێکی سیاسی مێژوویی بۆ پیشاندانی نیەت پاکی و بەدیهێنانی خواست و داواکاری هاوڵاتیان وخۆپیشاندەرانی گۆڕەپانی تحریر.

گرنگی هەموو ئەو بابەتانە لەسەر بارودۆخی هەرێمی کوردستان چیە؟ کە هەرێمێکە بە دەستوور جێگیرکراوە و هاوبەشە لە پرۆسەی هەڵبژاردنەکانی عێراق، وەک مافێکی دەستوری و یاسایی. ئاشکرایە هەر گۆڕانکارییەک لە بارودۆخی عێراق بێتە ئاراوە ڕاستەوخۆ کاریگەریشی لەسەر هەرێمی کوردستان دەبێت. بنکە سەربازییەکانی هێزی ئەمریکی لە ناوچەی جیاواز و فرۆکەخانەی نێودەوڵەتی هەولێر جێگیرە، مانەوەی هێزی ئەمریکی گرەنتی پاڵپشتی و پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستانە، لە هەمان کات دروستکردنی گەورەترین بینایی قونسلی ئەمریکی لە هەولێر و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەلالەتێکە بۆ مانەوەی ئەمریکا، لە ڕاستیدا مانەوەی هێزی ئەمریکا لە عێراق بۆ چەند هۆکارێک ئەگەڕتەوە :-

١- پاراستنی هەژموونی خۆی وەک گەورەترین زلهێزی سیاسی و سەربازی لە جیهان.
٢- پاراستنی بەرژەوەندییە ئابووری و سیاسەکانی لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
٣- پشتگیری سیاسی و معنوی لە دۆستەکانی لە ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.
٤- پاراستنی هاوسەنگی و هاوکێشە سیاسی و ستراتجیەکانی.
٥- لەدەست نەدانی دۆست و هاوپەیمانە عەرەبەکانی ناوچەی دوورگەی عەرەبی.
٦- پاراستنی یەدەگی نەوتی خۆی لەسەر حسابی بەکارهێنانی بەرهەمە نەوتیەکانی عێراق.
هۆکاری مانەوەیان لە عێراق وەک باشترین پێگەی زەمینە رەخساوی ئەمریکا و گرنتی هاتنە دیتنی بەرژەوەندیە ستراتیژی و بەردەوامەکانیان چەند هاوکاری و پشتگیری دەدات بە عێراق کە:-
١- هاوکاری ماددی بۆ ئەنجامدانی پرۆسەی هەڵبژاردن.
٢- دژایەتی پارتە شیعە مەزهەبەکان.
٣- هاوکاری سەربازی مەشق و ڕاهێنان بە هێزی عێراقی دژی گرووپی داعش.
٤- بچووک کردنەوەی بازنەی شیعە مەزهەبی. لە دەرئەنجامی دیداری هەردوو سەرکردە بە ئەنجام دێت، سیناریۆی مانەوە و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی هەردوو لایە، کە هەرێمی کوردستان بەشێکی ئەو یاریە سیاسیەیە وەک بەڵانسی ناوەندی مانەوە و بەردەوامی ئەمریکایە لە ناوچەکەیە.

بابه‌تی تر

وەک چۆن پێویستە لە هەڵەی کەسێک فێربین ئاواش گرنگە سەرکەوتنەکانی کەسێک بەرز بنرخێنین

فەرحان جەوهەر ناونیشانی سەرەوەی ئەم وتارە، پەرەگڕافی کۆتایی وتارێکی نێچیرڤان بارزانی سەرۆک…