كاروان محەمەد سینو
ئەستەمە مرۆڤ بتوانێ پێشبینی بارودۆخ و بوویەرێكی دیاریكراو بكات كە لە داهاتوودا رووبدا، بەتایبەت لە بواری سیاسەتدا هەروەك لە رستەی سەرەوەدا ئاماژەم پێكردووە، چونكە ئەم بوارە (سیاسەت) هاوكێشەیەكی ماتماتیكی نییە كە مرۆڤ بتوانێ بەپێی یاسا سەلمێنراوەكانی بەها گۆڕاو و نەگۆڕەكان؛ ئەنجامی هەوكێشەكە پێشبینی بكات و بیسەلمێنێت. بەتایبەت لە وڵاتێكی وەكو عێراقدا كە لەسایەی كاریگەریی وڵاتانی دەوروبەر و وڵاتانی زلهێز؛ ناوەندی بڕیار لە دەست سەركردە و بڕیاربەدەست و سیاسییەكانی عێراقدا نییە و هیچ بڕیار و بەهایێكی جێگیر لە سیاسەتی عێراقدا نییە كە لەگەڵ بەها گۆڕاوەكان بەراورد بكرێ و هیچ نەبێ! ئەنجام و پێشبینییەكی پەسندت دەست كەوێ.

بەهەرحاڵ….؛ بەپێی بوویەر و پێشهاتەكانی پاش ڕاگەیاندنی ئەنجامەبەراییەكانی گەڕی پێنجەمی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق و دۆڕاندنی سەختی هێز و هاوپەیمانییەكانی حەشدی شەعبی سەر بە ئیران؛ بینیمان كە شەقام و هێزە سیاسییەكانی عێراق لێكترازانێكی بەرچاویان بەخۆوە بینی و ئەنجامەكانی هەڵبژاردن عێراقی لێك ترازاند و پاش هەڵبژاردن دووبەرەی سەرەكی جودا هاتنە سەر شانۆ و شەقامی عێراق. یەكەمیان رەوتی سەدر بەسەرۆكایەتی موقتەدا سەدر كە ئەنجامەكانی هەڵبژاردن لە بەرژەوەندیی ئەواندایە و دووەمیان لە هەڵبژاردندا شكستی گەورەیان هێناوە و بریتین لە ژمارەیەك كوتلە و هاوپەیمانی و هێز و لایەن و هەندێك میلیشیای حەشدی شەعبی و دەست و پێوەندەكانیان، ئەوانەی لە نێو فەلەكی ئیراندا دەخولێنەوە كە ناویان لە خۆ ناوە (الإطار التنسیقی للقوی السیاسیە الشیعیە).

جڤاتی هەماهەنگی هێزە سیاسییە شیعییەكان
(الإطار التنسیقی للقوی السیاسیە الشیعیە) دەستەواژەیە (ناو نییە) واتا ناوی هچ هاوپەیمانی یاخود كوتلە یاخود لایەنێكی سیاسی دیاریكراو نییە كە بە پەیڕە و پڕۆگرام و پڕۆتۆكۆلێكی دیاریكراو دامەزرا بێت و بەرپرس و ئەنجومەنێكی دیاریكراوی سەركردایەتی تایبەت بەخۆی هەبێت كە لایەنەكان كۆبكاتەوە و دەسەڵاتی بەسەریانەوە هەبێ. لێرەدا دەتوانین ئەم دەستەواژەیە وەكو خۆی وەرگێڕینە سەر زمانی كوردی و زیاتر لەسەری بخەینەروو، چونكە ئەوەندەی من بزانم تاكو ئێستا شتێكی ئەوتۆ دەربارەی ئەم دەستە و گرووپە لە نێو میدیا و ڕاگەیاندنی كوردیدا نەوەشێندراوە.

(الإطار التنسیقی للقوی السیاسیە الشیعیە): بەكوردی واتا چوارچێوە؛ یاخود جڤاتی هەماهەنگی هێزە سیاسییە شیعییەكان. بۆ زانین ناكرێ و ناتوانین ئەم دەستەواژەیە كورت بكەینەوە و بە (جڤاتی شیعە، ماڵی شیعە، شیعەكانی عێراق، هێزەكانی شیعە، یاخود هەر ناوێكی دیكەی گشتگیر لەم شێوەیە) ناویان ببەین، لەبەر ئەوەی ئەم چڤاتە نوێنەرایەتی هەموو شیعەكانی عێراق ناكات (لەخوارەوە روون دەكەینەوە)، بەڵكو دەتوانین بڵێن ئەم جڤاتە بریتین لە ژمارەیەك كوتلە و هاوپەیمانی و هێز و لایەن و هەندێك میلیشیای حەشدی شەعبی و دەست و پێوەندەكانیان، ئەوانەی لە نێو فەلەكی ئێراندا دەخولێنەوە. هەمووشیان لە نێو خۆیاندا بیروبۆچوونی مەزهەبگەریی وتایفیی یەكتا و یەکگریان نییە!.

هەوەك لەسەرەوە ئاماژەم پێكرد، ئەم جڤاتە ناوی هچ هاوپەیمانی یاخود كوتلە یاخود لایەنێكی سیاسی دیاریكراو نییە، بەڵكو ئەمان بریتین لە ژمارەیەك حزبی و كوتلە و هاوپەیمانی سیاسی و هێزی چەكدار و میلیشیای حەشدی شەعبی (كۆكراوە)؟! لە بارودۆخێكی تایبەت و بۆ مەبەستێكی تایبەت؟!.

بیرۆكەی پێكهێنانی جڤاتی شیعییەكان
بیرۆكەی پێكهاتنی ئەم جڤاتە لەسەردەمی حكوومەتی عەبدولمەهدی(ساڵی2020) هاتە ئاراوە و بەتایبەت پاش هەڵكوتان و سوتاندنی پرسگەی باڵیۆزخانەی ئەمریكا لە بەغدا (31ی كانوونی یەكەمی 2019) و كوشتنی قاسم سلێمانی لە فڕۆكەخانەی بەغدا (2ی كانوونی دووەمی 2020) و بڕیاری پەرلەمانی عێراق بە دەركردنی ئەمریكا و هێزە بیانییەكان لەعێراق (5ی كانوونی دووەمی 2020). پاش ئەم رووداو و بوویەرانە، لە 8ی نیسانی 2020 (ئیسماعیل قائانی) سەرۆكی فەیلەقی قودسی ئێران جێگرەوەی (قاسم سلێمانی) كتوپڕ و چاوەڕواننەكراو سەردانی بەغدای كرد و لەگەڵ ژمارەیەك سەركردە و بەرپرسانی شیعە و میلیشیاكانی حەشدی شەعبی كۆبووەوە لەوانە(هادی ئەلعامری، نوری ئەلمالكی، قەیس خەزعەلی و ئەكرەم ئەلكەعبی بەرپرسی میلیشیای “حەرەكەت ئەلنوجەبا” و ئەبو موستەفا ئەلشیبانی بەرپرسی میلیشیای “سیدالشهدا” و چەندین بەرپرسی دیكەی میلیشیای نزیك لە ئێران).

ئەم سەردانەی (ئیسماعیل قائانی) ئەوكات دوو ئامانجی سەرەكی هەبوو، یەكەمیان: رێكخستنی هێز و حزبە شیعییەكان بۆ دەستنیشان كردنی سەرۆك وەزیرانی نوێی عێراق و پێكهێنانی حكوومەتی عێراق كە ئەوكات مشتومڕ و ناكۆكی زۆری لەسەر بوو. ئامانجی دووەم: رێكخستنی نێوماڵی شیعە لە پێناو ئاراستەكردنیان بۆ دژایەتی كردنی بوونی ئەمریكا لە عێراقدا.

هەردوو ئامانجەكەی (ئیسماعیل قائانی) خۆیان لە رێکخستنی هەردوو باڵی شیعەی عێراق دەبینییەوە ( باڵی یەكەم وەلائییەكانی سەر بە حەوزەی قوم و باڵی دووەم “مەرجەعییەكانی”حەوزەی نەجەف). بەڵام ئەم دوو باڵەی شیعە دوو ئایدیۆڵۆجی عەقائیدی جیاوازیان هەیە و هەبووە، كە یەكەمیان پەیڕەوی عەقیدەی (ویلایەتی فەقیە)دەكەن كە عەقیدەی شیعە و دەسەڵاتی وڵاتی ئێرانە. باڵی دووەمیان پەیڕەو و پێگیری فەتوای مەرجەعەكانی (حەوزەی نەجەف)ن كە بریتین لە شیعەی عێراقچی. كاتێك كە (ئیسماعیل قائانی) سەردانی بەغدای كرد (8ی نیسانی 2020) هەرچۆنێك بێت توانی ئەم دوو باڵەی شیعە لە كۆمگەرێكدا كۆبكاتەوە كە بە (الإطار التنسیقی للقوی السیاسیە الشیعیە) ناوبرا واتا (جڤاتی هەماهەنگی هێزە سیاسییە شیعییەكان)، لەو كاتەوە تاكو راگەیاندنی ئەنجامە بەراییەكانی گەڕی پێنجەمی هەڵبژاردنی پێشوەختەی عێراق دەتوانین بڵێین هەردوو باڵی شیعە لەم چڤاتەدا هەماهەنگ بوون.

پێكهێنانی حكوومەتی نوێی عێراق كارێكی ئەستەم و سەخت دەبێت
بەڵام پاش ڕاگەیاندنی ئەنجامە بەراییەكانی هەڵبژاردنەكەی (10ی تشرینی یەكەم 2021) رەوتی موقتەدا سەرد كە سەر بەباڵی (حەوزەی نەجەف)ـە، زۆرینەی دەنگەكانی بەدەست هێنا كە بەشی 73كورسی پەرلەمان دەكات و لە بەرانبەردا حزب و لایەن و میلیشیاكانی نزیك لە ئێران دۆڕاندیان و شكستی گەورەیان هێنا و دەنگەكانیان بە رێژەیەكی بەرچاو كەمی كرد. ئەمەش بووە هۆی ئەوەی لایەنە دۆڕاوەكان ئەنجامە بەراییەكانی قبووڵ نەكەن و هەڵبژاردنەكە بە (تەزویر) ناوزەد بكەن و خۆپێشاندانیان دژی ئەنجامەكان بەرپاكرد، بەپێچەوانەوەوە رەوتی سەرد هەڵبژاردن و ئەنجامەكانی بە پرۆسەیەكی سەركەوتووانە ناوبرد و خستییەڕوو كە ئەوان بەنیازن حكوومەتی زۆرینە پێك بهێنن كە بەپێی گوتەی خۆیان حكوومەتی زۆرینە خزمەت بە عێراق دەكات و دەتوانێ بەربەرەكانێی گەندەڵی و دەستوەردان لە كاروباری عێراق بكات و خزمەتگوزاری زیاتر پێشكەش بە خەڵكی عێراق بكات. بەم شێوەیە ناكۆکی كەوتە نێو (الإطار التنسیقی للقوی السیاسیە الشیعیە – جڤاتی هەماهەنگی هێزە سیاسییە شیعییەكان) و دەتوانین بڵێین ئەم جڤاتە لێكترازا. بەلێكترازانی ئەم جڤاتە پێشبنی دەكرێ كە پێكهێنانی حكوومەتی نوێی عێراق كارێكی ئەستەم و سەخت دەبێت.

حكوومەتی زۆرینە لەنێوان توان و واقیعدا
بێشك ژمارەی كورسییەكانی رەوتی سەدر بەشی ئەوەناكات كە ئەوان بتوانن حكوومەتی زۆرینە پێك بهێنن، بەڵكو بەلایەنی كەمەوە پێویستییان بە 92 كورسی دیكە دەبێت (ئەگەر هیچ گۆڕانكاری بەسەر ئەنجامەكاندا نەیێت) بۆ ئەوەی حكوومەتی زۆرینە پێك بهێنن، بۆیە هەردەبێ ئەوان هاوپەیمانی لەگەڵ لایەنی دیكە بكەن؛ جا چ لایەنی (شیعە) یاخود كورد و سوننەكان بێت، ئەگەرنا (شیعە وەلائیییەكان)ی نزیك لە ئێران و كورد و سوننەكان دەتوانن حكوومەت پێك بهێنن (واتا لە هەردوو حاڵەتەكەدا ئەوان پێویستان بە كورد دەبێت). خۆ ئەگەر رەوتی سەدر لەگەڵ (شیعەكانی حەوزەی نەجەف) و تەنها سوونەكان هەوڵی پێكهێنانی حكوومەتی زۆرینە بدەن (كە تاكو ئێستا خۆیان یەكلا نەكردۆتەوە)، ئەوكاتیش حكوومەتەكەیان لاواز و لەرزۆك دەبێت و ناتوانن تاسەر حكوومەتەكەیان ئیدارە بدەن، چونكە لەواقیعدا هێزی چەك لە نێو دەستی (شیعە وەلائییەكانی) نزیك لە ئێرانە و ئەوان لێناگەڕێن حكوومەتی زۆرینەی سەدر و هاوپەیمانەكانی دژی بەرژەوەندییەكانی ئێران هیچ هەنگاوێك بنێت. بۆیە پێم وایە كە حكوومەتی نوێی عێراق (ناچار)؟! دەبێت حكوومەتێكی (تەوافقی)بێت لەنێوان تەواوی لایەنە بەشدار بووەكانی هەڵبژاردنی 2021ی عێراق بەكوردیشەوە، ئەگەرنا عێراق دەكەوێتە نێو دۆخێكی شڵەژاو و ناسەقامگیر.

هەڵبەت حكوومەتی (تەوافوقی)ش بەبێ تەوازون و یەكسانی و پەیرەوكردنی بنەماكانی فیدڕاڵی و دەستووری بەتایبەت بەرانبەر كورد، حكومەتێكی ئیفلیج و بێ توانایە و هیچ جیاوازییەكی نابێت لەگەڵ حكوومەتەكانی پێشووتری عێراق.

كورد دەبێ چی بكات
لەكاتێكدا لایەنە عێراقییەكان لەنێو خۆیاندا ناكۆك و ترازاو و ڕاڕان، بەڵام بەرانبەر ماف و دەستكەوتە دەستوورییەكانی هەرێمی كوردستان كۆك و یەكگرتوو و یەكڕان، هەروەها بەرانبەر هەر پرس و بەرژەوەندییەكی هەرێمی كوردستان لە نێو پەرلەمانی عێراقدا ناكۆكییەكانیان وەلا دەنێن و پەنا دەبەنە بەر گەلەكۆمێ و كۆدەنگی و زۆرینەی پەرلەمانی دژی هەرێمی كوردستان. هەڵبەت هەموومان ئەم ڕەفتارەی ئەوان لە خولەكانی پێشووی پەرلەمان لەبیرمانە، بەتایبەت دەربارەی ماددەی 140ی دەستوور و بودجە و مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم و داهات و دەستكەوتی دەروازە سنوورییەکان و تەعریب كردنی خاكی كوردستان و پەراوێز خستنی هەرێمی كوردستان لە ناوەندی بڕیاری عێراقدا. ئینجا بۆیە دەبێ كورد (تەواوی لایەنە سیاسی و حزبی و كەسایەتی و شەقامی كوردستان) ناكۆكییەكانی خۆمان وەلا بنێن و لە بەرژەوەندیی نەتەوەیی و نیشتمانیدا بە یەك دەنگ و یەك هەڵوێست پچینە ناو پەرلەمانی عێراق و كێشەكانمان لە كوردستان بەجێبهێڵین و لە بەغدا بەرانبەر زۆرینەی پەرلەمانی ئەوان ئیفلیج نەبین. بۆ پێكهێنانی حكوومەتیش با هەموومان یەك دەنگ بین و ئیرادەی نەتەوەیی خۆمان نەدەینە دەست وڵاتەكانی دەرەوەی سنووری عێراق، ئەگینا “ساڵ بە ساڵ… خۆزگەم بە پار”.

بابه‌تی تر

یارییەكی دۆستانە هونەرمەندانی شاری هەولێر كۆدەكاتەوە

خەبات: هاوكار كەلهوری:- لە یاریگای بچووكراوی شەهید فرەنسۆ هەریری، یارییەكی دۆستانەی تۆپی پ…