خەبات: رۆشنا عەلی:- ساڵانە كۆمەڵێك كێشە رووبەرووی باخچە حكومییەكان دەبێتەوە كە هەندێكی بۆ ماوەیەكی كاتی چارەسەردەكرێت ، بەڵام بە گشتی بە هەڵواسراوی دەمێنێتەوە، لاپەرەی پەروەردە لە بەدواداچوونێكیدا لەسەر كێشە سەرەكییەكان و شێوازو پلانی چارەسەركردن قسەو باسی لەگەڵا چەند بەڕێوەبەرو سەرپەرشتیارێكی بەشێك لە باخچەكانی سەرجەم شارەكانی هەرێمی كوردستان رێكخستووە:

مامۆستای بەتەمەن و نەخۆش
* لەیلا حەسەن بەرێوەبەری باخچەی بەرسیلە لە شاری كەلار بۆ خەبات وتی :كێشەی سەرەكی باخچەكان كەمی ژوورەو زۆری منداڵە ژووری( 50) منداڵمان هەیە كە خۆی پێویستە (25)منداڵ بێت كەمی چاودێریش كە پێویستە بۆ باخچە و ئێمە نیمانە من وەك باخچەكەی خۆم نە كارگوزارو نە باخەوان و نەپاسەوانم نییە مامۆستای پسپۆرمان بۆ باخچە نییە باشترە ئەو مامۆستایەی دەنێردرێتە باخچە پسپۆر بێت و دەروون ناسی منداڵ بزانێت و بزانێت مامەڵە لەگەڵ منداڵ بكات ، كێشەیەكی تر مامۆستای بەتەمەن و نەخۆش نەنێرنە باخچەكان مامۆستام بۆ هاتووە ئەڵێ‌ دووساڵم ماوە خانە نشین بم هاتووم لێرە ئیسراحەت بكەم بەراستی بۆ كاری باخچە ناگونجێن ، چونكە باخچە واتا چالاكی و هاوتەمەنی لەگەڵ منداڵ و پێدانی سۆزو خۆشەویستی بەڵام ئەو تەمەنە بوونەتە داپیرە و تاقەتی لاواندنەوەو ناز هەڵگرتن و یاریكردنی منداڵێكی چوار ساڵ و پێنچ ساڵی نییە.

*دەربارەی ئەوەی كێشەی زۆری منداڵ چۆن چارەسەر دەكرێت ئەو بەڕێوەبەرە وتی :ئەگەر هەر قوتابخانەیەكی بنەرەتی باخچەیەكی تێدا بكرێتەوە بە ئیدارەیەكی جیاواز ئەوا زۆر كێشەچارەسەر ئەكات بۆ نموونە كێشەی پاس منداڵ هەیە لە گەرەكێكی دوورەوە دێت بە سەعات لەناو پاسە ،بەڵام ئەگەر نزیك بێت كەمتر لە ناو پاسە و كەمتر بێزار ئەبێت ئەگەر ئەوە بكرێت ئەو كات ئەتوانی وەرگرتن لە باخچە بكرێتە ئیجباری.

پێشنیاز بۆ چارەسەر
*ساجیدە مەنسور سەرپەرشتیاری باخچەی منداڵان لە پەروەدەی رۆژئاوای سلێمانی لەبارەی چەند پێشنیارێك بۆچارەسەر كردنی ئەم گرفتانە وتی: ئێمە كۆمەڵێك كێشەمان هەیە لە باخچەكان سەرەكیترینیان زۆری ژمارەی منداڵانە بەبەراورد بە بینای باخچە ،چونكە كاتێك بینای تەواوت هەبێت قەرەباڵغی دروستنابێـت، یەكێك لە پێشنیارەكان ئەوەیە لە هەر قوتابخانەیەكی بنەرەتی باخچەیەكی سەربەخۆی تێدا بكرێتەوە پێشنیاری دووەمیش ئەوەیە باخچە حكومییەكان وەك نیوەحكومی و نیوە كەرتی تایبەتی لێبكرێت كە بڕە پارەیەكی رەمزی وەربگیرێت بۆ ئەو وەبەر هێنەی باخچەكە دروستدەكات ، ئەوە تەنها پێشنیارەو وردەكاری ماوە ، كێشەیەكی تری باخچەكان نەبوونی پرۆگرامێكە كە بتوانێت روماڵی زانستی و پەروەردەیی منداڵ لە هەموو باخچەكان بكات راستە پرۆگراممان هەیە ،بەڵام لە ئاستی پێداویستی نییە.

*دەربارەی ئەوەشی كورتی ماوەی مانەوە كە مامۆستاو فەرمانبەر سوود لە باخچەی حكومی وەرناگرێت ساجیدە مەنسور وتی : ئەوەش باسكراوە كە خەفارەت دابنرێت بۆ باخچەكان و تا كاتژمێر یەك بەڕێوەبەر یان یاریدەدەر دەبێت لەگەڵ ئەو منداڵانەدا بمێنێتەوە بۆ ئەوانەی دایك و باوكیان فەرمانبەرن ناشبێت لای كارگوزار یان شۆفێری پاس بمێنێتەوە و دەبێت دەرگای باخچە كراوە بێت تا كۆتا منداڵ.

نەبوونی پرۆگرامی پەروەدەیی
*سەحەر حەیدەر بەڕێوەبەری باخچەی منداڵانی پەریان لە پارێزگای هەڵەبجە كێشە دەربارەی كێشە سەرەكییەكان وتی :كێشەكان لە رووی پەروەردەییەوەیە پێویستمان بە پرۆگرامێكی پەروەردەییە كە هەبێت بۆ سەرجەم باخچەكانی هەرێمی كوردستان و گشتگیر بێت و هەمووی لەسەری بروات و پرۆگرامەكەش بنەمایەكی پەروەردەیی و ئەكادیمی هەبێت كە بریارە لە ئایندەیەكی نزیكدا جێبەجێبكرێت.
زۆری ژمارەی منداڵان ئەوەش كێشەیەكی ترە ئێمە دوو دەوامین و هەرچەند بینایەكی حكومیشمان هەیە، بەڵام لەبەر زۆری هێشتا ناچارین ژمارەیەكی زۆری منداڵان لە پۆلێك دابنێین.

كێشەیەكی تر ئەوەیە ئێمە لە باخچەكەمان بەشێكمان هەیە منداڵی خاوەن پێداویستی تایبەتە پێویستە پەروەردە زۆر گرنگی بەو بەشە بدات لەكۆی 215 منداڵ 20 منداڵمان خاوەن پێداویستی تایبەتە پێویستە زۆر گرنگی بەو بەشە بدرێت كەبەراستی زەنگێكی مەترسیدارە پێویستە حكومەتی هەرێمی كوردستان ئەو داتایانە وەربگرێت بۆ ئەوەی چارەسەری بۆ بدۆزێتەوە و بەدوای هۆكارەكەیدا بگەرێت.

پرۆگرامی باخچە
*سادق ئەحمەد شارەزای زمانی كوردی لە بەرێوەبەرایەتی گشتی پرۆگرام و چاپەمەنییەكان دەربارەی پرۆگرامێكی گشتگیر بۆ باخچەكان و تاچەندیش پێویستە منداڵانی باخچە وانەی كوردی وەك پرۆگرام بخوێنن كە دواتر لە پۆلی یەك سەرەكیترین بابەتیانە وتی: بەبۆچوونی من ئەگەر هەر شتێیەكی تریش بخوێنن دەبێت زمانی كوردی بخوێنن ، چونكە منداڵی باخچە ئامادە دەكرێت بۆ ئەوەی لە قۆناغی بنەرەتی دەست بە خوێندن بكات زانستی زمانەوانی و بایۆلۆجی سەلماندویەتی منداڵ تادەگاتە تەمەنی نۆ ساڵ پێویستە زمانی دایك بخوێنێت و هەموو بابەتەكانیش بە زمانی دایك بخوێنێت ،چونكە ئامێرێك هەیە لە ناو مێشكی مرۆڤ پێی دەڵێن L D A ,وەك كاسێتێك وایە یەكەمجار چیت لەسەر تۆماركرد ئەوە بەتەواوی لەسەری تۆمار دەبێت ئەوجا ئەگەر زمانی دایك بێت ئەوا زۆر بە باشی ئەو زمانە وەردەگرێت دەبێتە بنەماو یارمەتیدەر بۆ فێربوونی زمانەكانی تر توشی كێشەو شێوان نابێت و تەنانەت دەبێت لە قۆناغی باخچە ژمارەكانیش بە زمانی كوردی بخوێنێت هەروەها لێكۆڵینەوەیەكیش هەیە كە دەڵێت لە باخچە نابێت منداڵا كتێبی هەبێت تەنها رێبەری مامۆستا هەبێت و مامۆستا منداڵەكە بەو رێبەرە فێر بكات و بنەماكانی كەسایەتی دروستكردنی منداڵی تێدا بێت و منداڵ ئامادە بكات.

*دەربارەی ئەوەشی كە ئایا چۆن دەكرێت منداڵ كتێبی نەبێت و پیتی كوردیش بخوێنێت ئایا دەكرێت پیتەكان نەخوێنێت و تەنها كوردی بخوێنێت ؟ وتی : نەخێر ناكرێت ، بەڵام لەسەر بنەمای ببینەو بڵێ‌ كەلە بازنەی یەكەمیش پەیرەو دەكرێت لە گشتەوە بۆ بەش نەك لەبەشەوە بۆ گشت وشەی دەداتێ‌ پیتەكان ناناسێ‌ ، بەڵام وێنەكە دەزانێت و دواتر پیتەكەی دەداتێ‌ بە چاو فێری دەكات وردە وردە لەگەڵا دووبارە بوونەوە منداڵەكە رادێت فێری نوسین دەكرێت بۆیە لێرەوە ئامرازی فێركردن دەگۆرێت نەك پیتەكان.

زۆری ژمارەی منداڵانی باخچە و كەمی بینا
*ناهیدە ئەحمەد عەبدوڵا سەرپەرشتیاری باخچەی منداڵان لە خوێندنی كوردی كەركوك دەربارەی كێشە سەرەكییەكانی باخچەكەیان وتی: ئێمە باخچەكانمان لەسەر هەرێمی كوردستانەو كێشەی سەرەكیمان ئەوەیە بیناكانمان زۆر بچوكن وە زۆریش كەمن كە 33 باخچەی حكومیمان هەیە بەبەراورد بە گەرەكە كوردییەكان زۆر كەمن باخچەمان هەیە پۆلێك 55-60 منداڵی تێدایە ئەوەی مامۆستا بیەوێت بیگەیەنێتە منداڵ ناتوانێت ، بۆیە داواكارین لە حكومەتی هەرێمی كوردستان بینامان بۆ دروستبكات و زیاتر هاوكارمان بێت، كەركوك تایبەتمەندی خۆی هەیە بینا زۆر پێویستە بەتایبەتی كە بەشێوەی تایبەت بە باخچە دروست بكرێت نەك بینایەك لە چوار پۆل دروستبكەن كە هیچ تایبەتمەندییەكی باخچەی تێدا نەبێت ژوری یاری و شوێنی یاری تێدا نەبێت هۆڵێكی داخراوت نەبێت بۆ یاری ناوەوە پێی ناڵێن بینای باخچە.

نەبوونی سیستەم
جوان تەیب عومەر سەرپەرشتیاری باخچەی منداڵان لە پەروەردەی ناوەندی هەولێر دەربارەی كێشەی باخچەكان وتی : دیاریكردنی بەشە وانەكان بە شێوەیەكی دروست و ستاندارد و پرۆگرامیش كێشەی سەرەكین ، چونكە پرۆگرامێكی گشتگیر نییە هیچ نەبێت %85 ی باخچەكان لەسەری برۆن ئاشكرایە كە باخچەكان لە هەرێمی كوردستان جیاوازن لە رووی بینا لە رووی مامۆستا و تەنانەت سیستەمیش دهۆك و هەولێر یەك شێوازە سلێمانی و هەڵەبجە شێوازێكی تر بۆیە ئەگەر هەمووی یەك شێوازو بەیەك سیستەم و پرۆگرام بروات زۆربەی كیشەكان چارەسەر دەبێت.

دەربارەی ئەوەشی كە ئایا ئەم گشتگیركردنە چی لە كێشەكان كەمدەكاتەوە ئەو سەرپەرشتیارە وتی : چاودێریكردن و بەدوادا چوونی سەرپەرشتیار ئاسان دەكات ،چونكە هەر باخچەیەك خشتەیەكی بە ئارەزووی خۆی داناوە و بەپێی باخچەكەی خۆی گونجاندویەتی و هەر باخچەو جۆرە وانەیەك و جۆرە سیستەمێك پەیرەو دەكات.

بابه‌تی تر

ڕۆشنگەری لە مێژووی سەد ساڵەی پارتی کۆمیونستی چینی

نی ڕووچی  لە ڕۆژانی ٨ بۆ ١١ ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ , شەشەهەمین کۆبوونەوەی گشتی ١٩یەمین لێژنە…