كاروان محەمەد سینۆ
لەمێژینەوە و لەوەتەی سیستم و حوكم و حوكمڕانی لە مێژووی كۆن و نوێی جیهان پەیدابووە، هەردەم… لە هەر بارودۆخێكێدا.. خەڵكێك هەبوونە بەهەر هۆكار و لەهەر بارودۆخێكدا بێت؟!(سیاسی، ئابووری،كۆمەڵایەتی) خواست و داواكاریی جۆراوجۆریان (ڕەوا و ناڕەوا) لە حوكم و حوكمڕانان هەبووە. بەڵام لەسەرتای مێژووی حوكمڕانی و سیستمەكانی حوكمڕانی (پاشا و شاهینشا و ئمپراتۆرەكان) خواست و داواكارییەكانی خەڵك رێگەپێدراو نەبووە و هاووڵاتی هیچ مافێكی نەبوو بەرامبەر (پاشا و شاهینشا و ئمپراتۆرەكان) . بەڵام لە سەدەی سێزدەمی زایینی بەهۆی پێشڤەچوونی سیاسی و فیكری لە ئەوروپا، بوون و دەستەواژەی مافی هاوڵاتی سەری هەڵدا، وەكو {پەیماننامەی مەزن- “ماجانا كارتا- Magana carta”} لە بریتانیا ساڵی 1215 كە بەپێی ئەم پەیماننامەیە، مافەكانی پاشای بەریتانیا سنوردار كران و ماف بە هاوڵاتی و هاوڵاتی بوون درا.

دواتر لەگەڵ سەرهەڵدانی شۆڕشی فڕەنسا 1789 مافەكانی هاوڵاتی قۆناغێكی دیكەی بڕی و ئەمجارە شۆڕشی فڕەنسا لە 26ی ئاب 1789 {بڕیاری مافەكانی مرۆڤ و هاوڵاتی- The Declaration of the Rights of Man and of the Citizen} ڕاگەیاند، ئەمەش یەكێك بوو لە بڕیار و پەیماننامە سەرەكییەكانی شۆڕشی فڕەنسا كە مافی مرۆڤ و مافی هاوڵاتیان و مافی (ڕادەڕبرین)ی ڕاگەیان، ئەم بەیاننامەیە لەژێر رۆشنایی بیردۆزەكانی {گرێبەستەی كۆمەڵگەری- Social contract و مافە سروشتییەكان- Natural rights}دەرچووە كە بیرمەندان (جان جاك رۆسۆ، جۆن لوك،ڤۆلتەر، مۆنتیسكیو) بانگەشەیان بۆ كردبوو. دواتر لە شۆرش و سەرهەڵدانەكانی دیكەی ئەوروپا و رۆژاوا، چەمكی مافی مرۆڤ و مافی هاوڵاتیان پێشڤەچوونی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی. لەوانە ڕاگەیاندنی وڵاتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا.

بەم شێوەیە ئەمڕۆ خواست و داواكارییە رەواكانی خەڵكی و خۆپیشاندان مافێكی رەوایە لە سەرانسەری جیهان بەكوردستانیشەوە. شایانی باسە خواست و ئازادی و مافەكانی مرۆڤ بەپێی هەموو پێودانگێكی مرۆیی و كۆمەڵگەری، ڕەها و بێ سنوور نیییە!. بەڵكو ئازادی و خواست و مافی هەر مرۆڤێك لە سنوری ئازادی و خواست و مافی مرۆڤێكی دیەكە رادەوەستێ. بۆ نموونە ئەگەر تۆ بخوازی پارچە میوزیكێك بەدەنگی بەرز بوەشێنی، پێویستە زیادە ڕۆیی نەكەی لەسەر ماف و خواست و ئارەزووی بیستی مرۆڤێكی دیكە كە ناخوازێ گوێی لە میوزیك ببێ. كەواتە لێرەدا سنورێك هەیە بۆ خواست و حەزەكانی هەر مرۆڤ و كۆمەڵگایەك كاتێك ئەو خواست و حەزانەی بەر سنوری حەز و خواستی مرۆڤ و كۆمەڵگایەكی دیكە دەكەوێ. لێرەدا بۆمان دەردەكەوێت كە خواست و حەز و ئارەزوو و ئازادی و ماف چەمی ڕەها و بێ سنوور نین.

بۆیە بیرمەند و زانا و یاساناسان هەردەم هەوڵیان داوە كە سنورێكی یاسایی بۆ هەر ئازادی و خواست و حەز و ئارەزووێكی مرۆڤ و كۆمەڵگا دیاری بكەن و بە ڕەهایی بەجێی نەهێڵن، بۆ ئەوەی بەریەككەوتن و پێكداچوون لە نێو مرۆڤان و كۆمەڵگادا روونەدات و مرۆڤ لە كۆمەڵگادا بە ئاسایی و ئاسوودەیی ژیان بەرێتەسەر. بەڵام هەردەم خوێندوومانە و بیستوومانە و بینیومانە كە لەهەر قۆناغ و سەردەمێكی مێژوودا (تەنانەت ئێستاش) كەسان و لایەن و گروپ و وڵاتان هەن، بەرژەوەندییان لەوەدایە كە وڵات و دەڤەر و هەرێم و كۆمەڵگایەك نارەحەت و شڵوق و شڵەژاو و لاواز و فشۆڵا بێت، بۆ ئەوەی ئەوان بتوانن بە ئیسراحەتی خۆیان بەرژەوەندی و خواست و مەرامەكانی خۆیان لەنێو ئەم وڵات و دەڤەر و هەرێم و كۆمەڵگایەدا فەراهەم بكەن.

ئەمڕۆش دەبینین كە لە سەرانسەری جیهان و كوردستان بارودۆخێكی نالەبار هەیە لەرووی ئابووری و تەندروستی (لێكەوتەكانی ڤایرۆسی كۆرانا)، ئەمەش بۆتە ئەگەری قەیرانی دارایی و دواكەوتنی مووچە و نالەباری ژیانی هاووڵاتیانی، بێشك هاوڵاتیانی كوردستان و فەرمانبەرانی كورستانی مافی رەوای خۆیەنە كاتێك داوای مووچە و قوت و بژێوی ژیانی خۆیان دەكە، هەڵبەت حكوومەتی هەرێم و دەسەڵات ئەم مافەی مووچەخۆران بە داوایەكی راست و رەوایان دەزانێ و بەهەموو شێوە و شێوازێك هەردەم لە هەوڵدایە بۆ دەستەبەركردنی موچە و شایستەداراییەكانی فەرمانبەرانی كوردستان. لەبەرامبەردا لەهەرچوار لاوە هەوڵ و تەقەڵایەكی زۆری دوژمن و ناحەزانی هەرێمی كوردستان هەیە بۆ شكاندی شكۆمەندی خەڵك و حكوومەتی هەرێمی كوردستان و لاوازكردنی كورد و كوردستان بۆ ئەوەی بكەوێتە ژێر ڕكێفی ئەوان.

بۆیە دوژمن و ناحەزانی كوردستان سواری مەوجی خواست و داواكارییە ڕەواكانی خەڵكی كوردستان بوونە و بەهەموو شێوە و شێوازێك دەخوازن خواستە ڕەواكانی خەڵك بەلاڕێدا ببەن بەرەو ئاژاوە و توندوتیژی و سوتاندنی ماڵ و موڵكی گشتی و تایبەت و بارەگای لایەنە سیاسییەكان بەئاراستەی بەریەك كەوتنی خەڵك و دەسەڵات، بۆ ئەوەی لەم بارودۆخە ئاڵوزەدا ئەوانی خواست و مەرامی سیاسی و دوژمنكارەی خۆیان بەرامبەر هەرێمی كوردستان فەرهام بكەن. بۆیە لێرەدا دەبێ خەڵك و فەرمانبەرانی كوردستان ئەو دوژمن و لایەن و كەسانی (لادەر) بناسن كە خواستی ڕەوای ئەوان لە خۆپیشاندانەكاندا بەلاڕێدا دەبەن بەرەو ئاژاوە و توندوتیژی و سوتان و بەردباران و بەریەككەوتن و لێكترازانی كۆمەڵكای شار و شارۆچەكان و هەرگیز ئەوان لە ریزەكانی خۆیاندا قبوڵ نەكەن و نەكەونە پەی ئەو لاڕییەی كە ئەو (لادەران)ـە سەركێشی بۆ دەكەن.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابه‌تی تر

ئیسلامی سیاسی و دادپەروەری و ئازادی و دیموکراسی

د.ســامان سـۆرانی هەرچەند بۆ بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر پێویستیمان بە دووبارە داڕشتنەوەی بەرنا…