كاروان محەمەد سینو
پڕۆسەی دادگەری كردەیەكی (هاكەزایی و ئاسان و ئاسایی)نییە هەروەك هەندێك؟! لێی تێدەگەن لەوانەی ناویان لەخۆناوە رۆژنامەنووس و چالاكوان و سەنتەری ماف و میدیا…هتد. بۆیە كاتێك كەسێك (هەر سیفەتی و پلە و پایەكی هەبێت) لە لایەن یاساوە دەخرێتە بەر بەرپرسیارەتی یاسایی كار و كردەوەكانی،ئەوكات وەكو هەر هاوڵڵاتییەكی ئاسایی بەپێی یاسا لێپێچینەوە و داگەری لەگەڵدا دەكرێت، تەنانەت ئەگەر ئەو كەسە (دبلۆمات كار و ئەندام پەرلەمانیش بێت) پارێزبەندی یاسایی لێ دەسەندرێتەوە و رووبەرووی یاسای و لێپێچینەوە و دادگەری دەكرێ، چونكە”كەس لەسەرووی یاساوە نییە”.

هەفتەی رابردوو دادگەر ئاسایی و یاسای چەند تۆمەتبارێك؟! كرا، بەڵام ئەوەی لام سەیر و سەمەرە بوو؟!! كە چەند كەسێك (بەناو! رۆژنامەنووس و چالاكوان) و هەندێك لایەن؟!… تەنانەت بەرلەوەی حوكم و بڕیاری دادگا دەربچێ، ئەوان لە كەناڵ و میدیا و ڕاگەیاندندا، ناڕەزایی خۆیان بەرامبەر دادگەرییەكە دەربڕی و گومانیان خستە سەر تەواوی پڕۆسەی دادگەری، لەكاتێكدا ئەوان (نە دادوەرن نە لێكۆڵەرەوەن) و دڵنیاشم كە ئەوان هیچیان نەدەزانی و نازانن لە مەلەف و بەڵگە و بەڵگەی تاوانی تۆمەتبارەكان. ئاخر كەسێك یان چەند كەسێك بەپێی یاسای و بەئاگاداری دادوەر و دادگا بە رۆژی رووناك دەستگیر كراون، چۆن دەبێ لایەن و كەسانێك؟! بەدەر لەیاسا داوای ئازادكردنیان بكەن، خۆ گریمان هیچ تاوانێكیان ئەنجام نەدابێت، لەم حاڵەتەشدا ناكرێ هەروا لەسەر داواكاری كەس و لایەنەكا ئازاد بكرێن، بەڵكو چۆن بەپێی یاسا دەستگیر كراون ئاواش دەبێ بەپێی یاسای و بڕیاری دادگا ئازاد بكرێن. بەڵام لێرەدا سەیر و پرسیار ئەوەیە ئاخۆ ئەو كەس و لایەنانە بۆچی؟! لەپڕۆسەی دادگەری یاسایی ئاشكرادا ئاوا تەنگەتاو و دەمارگیر بوونە و ئاخۆ ئەوان چی؟! زەرەر دەكەن لە پڕۆسەیەكی دادگەری ئاشكرا؟!، ئەمە جێگای هەڵوەستە و پرسیارە؟!، هەروەها داوای ئازادكردنی هەر تۆمەتبارێكی بەبێ تێپەربوون بە رێكارە یاساییەكانی ئازادكردن بریتییەلە دەستوەردان لە پرۆسەی دادپەروەری لە هەرێمی كوردستاندا، ئەمەش بەهیچ شێوەیەك لە هیچ شوێن و وڵاتێك قابلی قبوڵ نییە.

لەم نووسینەمدا نیازم ئەوەنییە داوای سزا یان لێبوردنی تۆمەتباران بكەم، چونكە من لەناو پڕوسەكەدا نیم و ناتوانم (بۆم نییە) داوای سزا یان ئازاد كردنی تۆمەتباران بكەم. بەڵكو لەم نووسینەمدا دەخوازم بەشێوەیەكی كورت و گشتی پڕۆسەی دادگەری بۆ خوێنەران بخەمەروو.

بەشێوەیەكی گشتی پڕۆسەی دادگەری لە هەر داوایێكی یاساییدا بەپێی یاساكانی كاربەر (قوانین الاجرائیة) رێك دەخرێت، هەرلەسەرەتای جوڵاندنی داواكە و تاكو قۆناغی كۆتایی كە بڕیاری دادگا دەربارەی داواكە دەردەچێت. بەڵكو تەنانەت بەرلە جوڵاندنی داواكە، قۆناغێك هەیە كە تێیدا بەدواداچوون و بەڵگە و دیكۆمێنت دەربارەی كێیسەكە كۆدەكرێنەوە، ئینجا فەرمانی دەستگیركردنی تۆمەتباران لە دادوەرەوە دەردەچێت و لەهەمانكاتدا لایەنی جێبەجێكار و دەسەلاتەكەیان لە كێیسەكەدا دیاری دەكرێ.

بەشێوەیەكی گشتی فیقهی تاوانگەری (فقه الجنائي) لە پڕۆسەی دادگایی كردندا، دوو قوناغی سەرەكی دیاری كردووە كە داوای تاوان پێیدا تێدەپەڕێت، كە بریتین لە:
یەكەم: قۆناغی لێكۆڵینی سەرەتایی.
دووەم: قۆناغی دادگەری.
هەروەها ئێمە دەتوانی قۆناغی سێیەمیش هەڵنجێنین بۆ هەر كێیسێكی دادگا، ئەویش (قۆناغی تانەلێدان)ـە.
بێگومان هەریەك لەم قوناغانە ئاكار و رێكاری بەرێوەچوونی خۆی هەیە كەلەم نووسینەدا دەرفەتی شلۆڤەكردنمان نییە.
شایانی باسە ئەم قۆناغە(تانەلێدان) جیایە لەهەردوو قۆناغەكانی لێكۆڵینەوەی سەرەتایی و دادگایی كردن. قۆناغی تانەلێدان (واتا پاش بڕیار و حوكمی دادگا)، داوای تاوان لە سنوری چالای دادگا دەردەچێت و چیدی دادگا حوكم و بڕیارەكانی خۆی زیاد و كەم ناكان و ناگۆڕێت، بەڵام هێشتا بڕیار و حوكمی داگا بۆ دواجار بەكۆتا نەهاتووە وە یەكلا نەبۆتەوە. ئینجا لەپێناو پێداچوونەوە و دەستەبەربوونی دادپەروەی لە سەرتاپای پرَوسەی داگەریدا و ڕەچاوكردنی بەرژەوەندییەكانی تاوانباران و دابین كردنی دادگاییەكی عادیلانە بۆ تاوانباران، ئەوا قۆناغی سێیەم (تانەلێدان) بەقۆناغێكی زۆر گرنگ و پێویست دەزانرێ. لەم قۆناغەدا دەكرێ بەشێوەیەكی عادیلانە هاوكاری و بەرگری لە تاوانبار بكرێ.

بۆیە ئەو كەسانەی(بەناو رۆژنامەنووس و چالاكوان) و هەندێك لایەن؟!، لەجیاتی ئەوەی لە نێو تۆڕەكۆمەڵایەتییەكان و مێزگرد و میدیاكاندا بەبێ بنەما داوای ئازادكردنی تاوانباران بكەن؟! و كێیسی یاسایی بەسیاسیی بكەن و بەرەوە ئامانجەكانی خۆیان ئاراستە بكەن، واچاكە پارێزەری چالاك بۆ تاوانباران دەستەبەر بكەن و خەرجییەكان لە ئەستۆی خۆیان بگرن و بەرێگای یاسایی لەبەردەم دادگای پێداچوونەوە(محكمة التمییز) تانە لە بڕیارەكانی دادگای تاوان بدەن، بۆ ئەوەی پڕۆسەی دادگەری ئازاد و دادپەروەرانە رێچكەی خۆی بگرێت. بەپێچەوانەوە گومان خستنەسەر و هێرشكردنەسەر سیستەمی دادوەری و دادوەر و داواكارانی گشتی لە هەرێمی كوردستان، دەستوەردانە لە یاسا و پرۆسەی دادگەری. ئەمەش هەوڵێكی نەزۆكە و هیچ سوودێك بە تاوانباران نابەخشێ.

* لێكۆڵەرەوەی دادوەری

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابه‌تی تر

پێویستە دۆستەکان بەر لە دوژمنەکان لێمان بترسن

فەرحان جەوهەر ناونیشانی سەرەوەی ئەم وتارە، یەک لە پڕەنسیپە نەگۆڕەکانی سیاسەتی دەرەوەی ئەمر…