خەبات‮: هەلز عەلی‮ ‬سەلیم ــ دهۆك
بەدەل رەفو شێخەسنی،‮ ‬نڤیسەر و وەرگێر و گەركێ كورد‮ ‬یێ بەرنیاس لسەر ئاستێ جیهانێ،‮ ‬خەلكێ گۆندێ شێخەسن سەر ب دەڤەرا مزیریایە ل پارێزگەها دهۆكێ و چەندین هەلبەست و نڤیسینێن رەوشەنبیرێن كورد وەرگێراینە زمانێ عەرەبی‮ ‬و چەندین زمانێن دیتر،‮ ‬دیسان چەندین رێزگرتن و خەلات لسەر ئاستێ جیهانی‮ ‬وەرگرتینە،‮ ‬بۆ رۆژنامەیا خەبات ئاخفت‮.‬

بەدەل رەفو شێخەسنی،‮ ‬نڤیسەر و وەرگێر و گەركێ كورد‮ ‬یێ بەرنیاس لسەر ئاستێ جیهانێ بۆ رۆژنامەیا خەبات گۆت‮:” ‬هەر ل ژیێ گەنجاتیا خۆ من عشق بۆ وەرگێران و زمانان هەبوو،‮ ‬ب تایبەت دەمێ من بینەریا فلمێن بیانی‮ ‬دكر و بەلگەیێن گەشت و گوزاری‮ ‬دگەل،‮ ‬بەلێ خەونێن من گەلەك بوون،‮ ‬دیسان ئەز‮ ‬یاسا و ئەكتەری‮ ‬و زمانان دخوینم،‮ ‬ژبەر هندێ من زمانێ روسی‮ ‬هەلبژارتن و گەلەك حەژێ دكەم و دگەل ڤی‮ ‬زمانی‮ ‬كاروانێ من ل بەغدا لسالێن هەشتیان ل چەرخێ بوری‮ ‬ب وەرگێرانا هەلبەستێن بەهدینانی‮ ‬بۆ عەرەبی‮ ‬دەستپێكر و ب تایبەت بۆ گۆڤارا رەوشەنبیریەت و رۆژناما عیراق‮”.‬

بەدەل رەفویی‮ ‬خویاكر‮:” ‬وەرگێران نامەكا مروڤایەتیە و بەنداڤەكێ مەزنە بۆ پەیوەندیكرنێ و ڤەگوهاستنا شارستانیەتێ و ئەو بخو هونەرەكێ مەزن و داهێنەرە،‮ ‬ل وەلاتێ نەمسا شیام ئێكەم مەوسوعە بۆ هەلبەستڤانێن نەمساوی‮ ‬بۆ زمانێ عەرەبی‮ ‬لسەر كیستێ دەولەتا نەمسا وەرگێرم و ئەو گەلەك دباشن دگەل من ژبۆ ڤەگوهاستنا ئەدەبیاتێن وان بۆ رۆژئاهەلاتی،‮ ‬بەرۆڤاژی‮ ‬وەلاتێ من پویتەی‮ ‬ب وەرگێڕانێ نادەت ئەڤەژی‮ ‬دبیتە ئەگەرا هندێ كۆ داهێنانا وەرگێرا دكوژیت و بهایێ زەحمەتا وان دڤەگوهاستنا داهێنانا جیهانیدا نادەت،‮ ‬ئەز دبینم وەرگێران زەحمەترە ژ نڤیسنێ تاكۆ بشێن روحیەتا تێكیستی‮ ‬ڤەگوهێزینە زمانەكێ دیتر و‮ ‬یا لسەر مە بەرێخو بدەینە رەوشت و تیتال و رەوشەنبیریەتا هەر دوو مللەتان و ئاریشە ئابۆری‮ ‬یە ژی‮ ‬و ب تایبەت كێم خەمیا ژ دەزگەهێن رەوشەنبیری‮ ‬و رۆلێ وان دبەلاڤكرنێدا و پەیڤا سۆپاس بۆ وەرگێری‮ ‬بتنێ پێدڤی‮ ‬ناكەت‮”.‬

گەروكێ كورد‮ ‬یێ بەرنیاس لسەر ئاستێ جیهانێ بەحسكر كو وی‮ ‬چەندین سمینار ل وەلاتێ نەمسا و كازاخستان و مەكسیك و كرواتیا و مەغرب و میسر و كوردستانێ و چەند وەلاتێن دیتر پێشكێشكرینە و چەندین خەلات و رێزگرتن‮ ‬یێن دەولی‮ ‬بۆ مللەتێ كورد و كوردستانێ وەرگرتینە و زەلالكر‮:” ‬ل گەلەك وەلاتان هاتیمە خەلاتكرن،‮ ‬بەلێ خەلاتكرنا نەمر دژیانا مندا ئەو بوویە ل سالا‮ ‬2010ێ ل دهۆكێ هاتمە خەلاتكرن و بۆ ئێكەم جار بوویە نڤیسەرەك ژلایێ مللەتی‮ ‬ڤە دئێتە خەلاتكرن،‮ ‬دیسان ل پەرتۆكخانا نیشتیمانی‮ ‬ل وەلاتێ نەمسا ل سالا‮ ‬2013ێ هاتمە خەلاتكرن و پەرتوكەك لسەر ژیانا من ب زمانێ ئەلمانی‮ ‬چاپكر،‮ ‬كومەلا هیڤی‮ ‬ل كازاخستانێ ژ ئاهەنگەكا خەلاتكرنێدا ل زانكۆیا كازاخستان هاتمە خەلاتكرن،‮ ‬دهەمان دەمدا خەلاتكرنا من ب بلندترین خەلاتكرنا مەغربی‮ ‬ئەو ژی‮ (‬وەلاتیبوونا شەرەفی‮)‬،‮ ‬ژلایێ ڤیستەڤالا هەلبەستا مەغربیا‮ ‬یا نوو ڤە هاتیمە خەلاتكرن،‮ ‬ژلایێ لقی‮ ‬ئێكێ پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان ڤە هاتمە خەلاتكرن،‮ ‬كۆ ئێكەم نڤیسەرێ كوردە ب درعێ بارزانیێ نەمر دئێتە خەلاتكرن،‮ ‬و ژلایێ دەزگەهێ خانی‮ ‬یێ رەوشەنبیری‮ ‬و راگەهاندنێ ل دهۆكێ هاتمە خەلاتكرن و زێدەباری‮ ‬چەندین خەلاتێن دیتر‮”.‬

نڤیسەر و وەرگێر كورد دیاركر‮:” ‬بۆ‮ ‬37 ‮ ‬سالایە ئەز هەلبەستا كوردی‮ ‬وەرگێرم بۆ زمانان و من ل كولیژا ئادابێ ب پێشتەڤانیەكا مەزن ژ مامۆستایێن خۆ دەستپێكر و ب تایبەت د.چیاء نافع و د‮. ‬جەلیل كمال الدین و چ جارا رۆلێ مامۆستایێن خو هەڤالینیا جوان‮ ‬یا دناڤبەرا مە هەیی‮ ‬ژبیر بكەم ئەو ژی‮ ‬خودێ ژێ رازی‮ ‬د‮. ‬حیاە شرارە و د.صلاح خالص،‮ ‬كۆ ب پێشتەڤانیا وان ل گۆڤارا رەوشەنبیریەت برێكەفتم و من هەلبەستا كوردی‮ ‬وەرگێرا،‮ ‬لوی‮ ‬دەمی‮ ‬من چەندین نڤیسەرێن مەزن نیاسین وەك جەلال زەنگابادی‮ ‬و هەلبەستڤانا هەڤال رسمیە محبیس زایر و چەندێن دیتر،‮ ‬كۆ من هەلبەستێن هەلبەستڤانێن كورد وەرگێران بۆ زمانێ عەرەبی‮ ‬ل رۆژنامە و گۆڤارێن عەرەبی‮ ‬وەك‮ (‬اقلام،‮ ‬تەلیعە الادبیە،‮ ‬العراق،‮ ‬كاروان،‮ ‬الادیب الكردی‮)‬،‮ ‬بەلێ لڤان سالێن دووماهیێ شیام هەلبەستا كوردی‮ ‬برێكا تورێن ئەنترنت و گەریانێ پتر بەلاڤ بكەم و هەلبەستێن وەلاتێ خۆ ل مەوسوعێن جیهانێ و رۆژنامە و گۆڤارێن عەرەبی‮ ‬بەلاڤ بكەم ژوان زمان‮ ‬یا لەندنی‮ ‬و عەرەب‮ ‬یا لەندەنی‮ ‬و دستور‮ ‬یا ئوردنی‮ ‬دەنگێ پەنابەرا‮ ‬یا ئەمریكی‮ ‬و جوبە‮ ‬یا سعودی،‮ ‬زێدەباری‮ ‬هندێ رۆژنامەیێن عیراقی‮ ‬ژوان تاخی‮ ‬و اتحاد و منارە و صباح الجدید و افاق سبیریز و صوت الاخر و طریق الشعب،‮ ‬دیسان ل چەندین مەوقعێن ئەنترنتێ و دبەرنامەیێن رادیویی‮ ‬دا ل نەمسا و وەرگێرانا من لسەر هەلبەستا كوردی‮ ‬بوویە ژێدەرێ عشقێ د ئەدەبێ كوریدا نە ل عیراقێ بتنێ بەلكو ل گەلەك وەلاتێن عەرەبی‮ ‬ژی‮.‬

لدور وەرگێرێ دروست بەدەل رەفو ئاخفت‮:” ‬وەرگێرێ دروست ئەوە‮ ‬یێ روحیەتا تێكستی‮ ‬و ئازارا خودانێ تێكستی‮ ‬بدروستی‮ ‬ڤەگوهێزیتە زمانێ وەرگێرانێ و ب تایبەت د وەرگێرانا تێكستێن هەلبەستێ،‮ ‬ژبەر وەگێرانا هەلبەستێ گەلەك بزحمەترە ژ وەرگێرنا ئەدەبیاتێن دیتر،‮ ‬هەروەسا دڤێت رەوشەنبیر و نڤیسەر خودیك بن ژبۆ ئازارێن مللەتێ خو و فانوسەك بۆ روناهیا رێكا وەلاتیێن خو و دەنگێ خەلكێ سڤیل بیت و هیچ نەبیت فرچێ پاقژكرنێ بۆ سەروربەرێ بەرپرسێن وەلاتێ خۆ،‮ ‬دڤێت نڤیسەر دەنگێ بێ گونەها بیت ئەگەر دیرۆك دلوڤانیێ پێ نابەت‮”.‬

رەفویی‮ ‬راگەهاند‮:” ‬چ جارا هەلبەست نە بەرزە بوویە كۆ ئەم ل هیڤیێ بین بهێتەڤە پێش،‮ ‬بەلكی‮ ‬چەرخێ تەكنولوژیایێ كارتێكرن ل چەرخێ رومانسیەتێ كر بیت،‮ ‬بەلێ دەمێ بیرئینانا چیرۆكێن عشق و رومانسیەتێ دكەین لوی‮ ‬دەمی‮ ‬هەلبەستێن دلداریێ دئێنە دهە دبوونێدا و دەمێ بیرئینانا قەهرەمانی‮ ‬و هەلبەستڤانێن خوراگریێ دكەین لوی‮ ‬دەمی‮ ‬هەلبەست پەیدا دبیت‮. ‬بەلكی‮ ‬ل عیراقێ هەلبەست كێم ببیت بەلێ لدەڤ من نەچوویە،‮ ‬كۆ هەلبەست كومەكا هەستێن مرۆڤایەتیێ‮ ‬یە و هەكە ئەڤ هەستە ل ناڤ گیانێ خەلكێ مەدا نەما دێ بهایێ نڤیسنێن مرۆڤایەتێ ژ رامان هەبیت لوی‮ ‬دەمی؟‮. ‬وەرگێرانا هەلبەستێ ئەز كرمە گەرۆك لسەر ئاستێ جیهانێ ژبەر هندێ دڤان هەشت سالێن بوریدا من بەرهەمێ خو ل كوردستانێ و جیهانێ دگەل خو گێراند و ل گەلەك وەلاتان وەك نڤیسەرێ گەروك هاتمە خەلاتكرن،‮ ‬بەلێ ل هەرێما كوردستانێ هندەكا كەسان وەك ئەژدەهایەكی‮ ‬دوورپێچ دانا سەر من تا وێ رادێ سمینارا من ل زانكۆیا دهۆك راوستاند و ژبیركر باز‮ ‬یێ سەربەستە و دێ هەر ڤریت ل وەلاتا و دێ ئەو مینن وەك قەلەرەشكا لسەر گیفكا‮”.‬

نڤیسەرێ گەرۆك گۆت‮:”‬دگەریانێن خەدا گیان خو و نەئارامی‮ ‬و وێنەیێن وەلاتێ خویێ گەرۆك دگەرم دگەل جانتا دناڤ ملێن خوڤە و كومەكا لاپەرێن سپی‮ ‬و دیمەنێن وان وەلاتێن من دیتی‮ ‬پێ دنەخشینم‮”. ‬بەدەلێ گەرۆك خویاكر ژی‮:” ‬ئەدەبیاتێ گەرۆك پەنجەركە ل هنداڤ جه و دیرۆكێن تێدا دبوریت و ئەڤ ئەدەبیاتە دبیتە زنجیرەك ژ رۆمانێن دیرۆكی‮ ‬ب هەڤالینیا ڤەگەراندنێ ژبۆ خاترا پێشكێشكرنا تێگەهێ پێشكەفتی‮ ‬بۆ شارستانیەتێ‮ ‬یێن مرۆڤایەتی‮ ‬تێدا ژیایی‮ ‬و ب رۆلێ خۆ دبیتە گرنگترین ژێدەرێن جوگرافی‮ ‬و جڤاكی‮ ‬و دیرۆكی،‮ ‬ژبەر نڤیسەرێ گەرۆك پێزانین خۆ ئێكسەر ژ دیمەن و وەردگریت و تشتێ بەرزە بوویی‮ ‬دیار دكەت و دگەهیتە ئارمانجەكێ و بەرێخوددەتە شینوارا و خوشیێ ژ دیمەنێن دیرۆكی‮ ‬دبەت،‮ ‬ژبەر هندێ نڤیسەرێ گەروكێ سەركەفتی‮ ‬وی‮ ‬لسەر داهێنان و نڤیسنێن وی‮ ‬دمینیت د ئەدەبیاتێن گەرۆكدا و لسەر هێزا پێكڤە ژیانا مرۆڤایەتیێ ئەڤا بۆ خواندەڤانی‮ ‬دهێلین،‮ ‬دمینیت كۆ چەند كارتێكرن لسەر خواندەڤانی‮ ‬كر دێ خواندەڤان پتر ب چیرۆكێ و هەلبەستێ ڤە ئێتە گرێدان و ئەڤە دی‮ ‬بیتە بەلگە لسەر جه و شیان و زانینا نڤیسەری‮ ‬پەرتۆكێ،‮ ‬چونكی‮ ‬حەزا نڤیسەرێ دروست ئەدەبیاتێ خۆ‮ ‬یێ جوان و پری‮ ‬مرۆڤایەتی‮ ‬بگەهینتە پەرتوكخانەیێن مرۆڤایەتیێ و بۆ دیرۆكێ،‮ ‬بەلێ نوكە بەهرا پتریا ئەدیب و نڤیسەرا ئینتهازی‮ ‬بووینە و بتنێ ئەدەبیاتێ خۆ دكەنە بەنداڤەك بۆ گەهاشتنا كورسیەكەكێ و ئارمانجێن كەسایەتی‮”.‬

بەدەلێ شێخەسنی‮ ‬زەلالكر ژی‮:” ‬ئەز نەیێ پەشیمانم و نەیێ میزاجی‮ ‬مە وەكی‮ ‬هندەك دەزگەهێن راگەهاندنێ،‮ ‬دەمێ وەرگێرانێ دكەم دبیت هەلبەستڤان كەرب ژ من ڤەبن بەلێ بۆ من نەگرنگە چونكی‮ ‬ئەز خزمەتا مللەت و دیرۆكا خۆ دكەم و جوانیا هەلبەستا كوردی‮ ‬پێشكێشی‮ ‬جیهانێ دكەم،‮ ‬بەلێ ئەز نەخوش دبم دەمێ هەلبەستەكا هەلبەستڤانەكێ وەردگرم و هزر دكەم كەسەكێ مەزنە و ئەو لدووڤ بەرژەوەندیێن خۆیێن كەسوكی‮ ‬دچیت و دئێشم دەمی‮ ‬هەلبەستڤان ب هەژارا دبێژیت و ئەو ل بورجەكێ بلندا دژیت و هەست ب هەژاری‮ ‬نەكەت و دئێشم دەمێ هەلبەستڤان نڤیسەرەكێ كرێ دكەت داكۆ تەشهیری‮ ‬ب ئەدیبەكی‮ ‬بكەت،‮ ‬هەلبەست ئەو هەستێ جوانێ ب وەلات و مرۆڤ و مرۆڤایەتیێ دئێتە گوتن،‮ ‬بۆ زانین من گەلەك هەلبەست گەلەك وەرگیراینە بیێ خودانێ هەلبەستێ بناسم‮ ‬یان مە هەڤالینیەك دگەل هەبیت،‮ ‬چونكی‮ ‬یا گرنگ لدەڤ من ئەدەبیاتێن مللەت و وەلاتێ منە‮”.‬

من دتێكستێن خودا بتنێ حەژ وەلاتی‮ ‬نەكریە،‮ ‬بەلێ من‮ ‬یا حەز وەلاتی‮ ‬كری‮ ‬ب وان سترانێن دەیكا من ل زارۆكینیا بوو ڤەدگێران،‮ ‬من وەلات ڤیایە د زكێ دەیكا خودا و من گۆه ددا سترانێن وی‮ ‬دەمی‮ ‬ستران ب داستانێن سەركەفتنی‮ ‬یێن مللەت و خەلك و وەلاتێ منێ گەرۆك دگەل خوینا من دگوتن،‮ ‬سترانبێژا ساخ هوسا گۆت و وەلاتێ من ژ وەلاتێن رۆژئاڤایی‮ ‬جودا نینە ژلایێ پێشگوه هاڤێژیت،‮ ‬لڤێرە مەرەما من وەزارەتا رەوشەنبیری‮ ‬و دەزگەهێن رەوشەنبیری‮ ‬نە،‮ ‬ژبەر هندێ من‮ ‬غەریبی‮ ‬هەلبژارت دا دیروكەكا پاقژ بخۆ پارێزم و ژیێ مایی‮ ‬ژی‮ ‬دێ لوان وەلاتا بەمە سەر‮ ‬یێن ئازادی‮ ‬نیشا من دایی‮ ‬و هەست ب مرۆڤ بوونا خۆ و دادپەروەریا مرۆڤایەتیێ دكەم،‮ ‬بەلێ وەلاتێ دایك دێ هەر مینیت وەلاتێ من‮ . ‬وەك بەدەل رەفویی‮ ‬گۆتی‮. ‬

بابه‌تی تر

دواجار ماگنۆس بڕیارەكەی خۆیدا وازبهینێت

خەبات: هاوكار كەڵهوری:- ماگنۆس كارلسن پاڵەوانەكەی شەترەجی جیهانی هەمووانی تووشی سۆك كرد كا…