بالوره‌ی نوێی لامه‌ركه‌زی

0
337

ڕزگار نوری شاوەیس

لە ٨ی شوباتی ساڵی ١٩٦٣ بەعسییەکان بە شەریکایەتی قەوموچییە عارەبییەکان و ئیخوانییەکانی عیراق بە پشتگیریی و ڕینمایی باڵوێزخانەی بریتانیا لە بەغدا کودەتایەیکیان دژی ڕژێمی عبدول کەریم قاسم ئەنجامدا ، ئەو دەمە تەمەنی شؤڕشی مەزنی ئەیلوول لە دووساڵان نزییک دەبۆوە .
بۆ چەسپاندنی ڕەگی رژێمی کودەتاکەی ٨ی شوبات بەغدا، سەرکردەکانی داوای دانوستانیان لە سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلوول کرد ، ئەوە بوو تەقە لەگشت بەرەکان ڕاگیرا و وەفدی شۆڕش چووە بەغدا ، لەم مشتو مڕ و بێنە و بەرەیە ڕژێمی بەغدا وەك خێر بە گەلی کوردستان بکات ڕایگەیاند کە ئامادەیە (لا مەرکەزی ) بە کورد بدات بە هەندێک مەرجەوە کە دەسەڵاتی حوکمرانییەکەی بەغدا لە شارەکانی کوردستاندا گۆڕانی بەسەردا نەیەت .. داوای سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلول ( ئۆتۆنۆمی – واتە الحکم الذاتی ) بوو و هەرگیز بە لامەرکەزییەکەی بەغدا قاییل نەبوون ، چونکە مەرام و مەبەستی حکومەتی بەغدا لەو لامەرکەزییە ئەوە بوو بە لامەرکەزییەتی ئیدارەی شارەکان کە ئەوسا ( متصرفية) تیان پێ دەگووترا لە یەکبوونی قەوارەی ئیداری و سیاسی و جوگرافیی ناوچە کوردستانیەکان بدەن و مەرجەعیەتی قەراری هەر متەسەرفییەتێک ( کە ئیستا پێی دەڵێین پاریزگا ) بە جیا لە گەڵ بەغدا بێت ، ئەوسا دهۆک قەزایەک بوو سەر بە موسڵ ، سلێمانی و هەولێر و کەرکوک متەسەرفییەت بوون ، هەر وەها سەرکردایەتی شۆڕشی ئەیلوول لە گەمەی لامەرکەزییەکەی بەغدا باش لەوە حاڵی ببوو کە مەبەستی لێدانی یەک پارچەیی جوگرافیی کوردستانی عیراق مەبەستێکی دیکەی لە توێدا بوو ئەویش لێدانی یەکڕیزیی و جەماوەریی شۆرشی ئەیلوول بوو کە گشت چین و ڕۆلەکانی ناوچە جیا جیاکانی کوردستانی لە قەوارەی هێز و توانا و یەک ئیرادە گردکردبۆوە ..
ڕژێمەکەی ٨ی شوبات خۆی لەناو خۆیا سەری خۆی خوارد و تەمەنی لە ساڵێک کەمتر بوو ، ڕژێمی عبدولسەلام عارف و پاشان عبدولڕەحمانی برای و ئەمجا دیسانەوە بەعسییەکان هاتنەوە سەر تەختی حوکمرانیی عیراق هەموو ئەو ڕژێمانە کاتێک لاواز دەبوون هاواری دانوستانیان دگەڵ شۆڕشی ئەیلوول لێ هەڵدەستا و بە گەمەی پێدانی شێوازێک لە شێوازەکانی لامەرکەزی دەهاتنە پێشەوە ، کاتێکیش بە هێز دەبوونەوە بە هەموو توانایەکی سەربازی و ئەوپەڕی بەدڕەوشتییەوە پەلاماری کوردستان و گەلی کوردستانیان ئەدایەوە.. ئەوان لە ناوچوون و شۆڕشی کورد هەر بەردەوام بوو ، داوای نەگۆڕی شۆڕشیش ئۆتۆنۆمی بوو، ئاکامەکەی ڕژێمی بەغدا کە بەعسییەکان بوون ناچار بوو بە فەرمی دان بە مافی ئۆتۆنۆمی بۆ کۆرد بنێت لە چوار چێوەی کۆماری عیراقدا ، ئەگەر چێش ڕژێمی بەعسی فاشستی بە هەموو شێوەو کلۆج وفڕوفێڵیک خۆی لە جێبەچێکردنی بەندەکانی ئەو ئۆتۆنۆمییە ئەدزییەوە وشەڕی لە کوردستاندا هەڵگیرساندەوە ، هەر گیز نەیتوانی خۆی لە مافی ئۆتۆنۆمی وەک بەڵگەیەکی یاسایی فەرمیی دانپیانراو بدزێتەوە ، مافێک کە پەردەی بەسەر گەمەی هەلەق مەلەقی لامەرکەزی دادایەوە ..
ئەو ڕیژێمەی بەغداش چووە پاڵ ڕژێمەکان پێشتری عیراق و هەلومەرچێکی دێکە بۆ کوردی عیراق رەخسا ، دەوڵەتی عیراق بە فەرمی و بە گوێرەی دەستوور بووە دەوڵەتێکی فیدرالی و هەرێمی کوردستان بەگوێرەی ئەم قەوارەسیاسی و جوگرافییە نوێیەی عیراق بووە خاوەنی پارلەمان و حکومەتی خۆی کە هەندێک لا و لایەنی جیهانی وەک کیانێکی نیمچە سەربەخۆ تەماشای دەکەن و مامەڵەی لە تەک دەکەن .. کەچی سەیر لەوەدایە تازە بە تازە هەندێکی نێو خۆمان عەینی میزی حوشتر بەگیان داناوە و باس لە لامەرکەزی دەکەن .. ؟!!
ئەمە چەندی بە چەندە ..؟ لە چەند ووتارێکی دیکە بۆتان باس دەکەم بە چەندە ، و ئەسلوفەسلی مەسەلە چۆنە و لە کوێوە هاتووە و بۆ چییە .. ؟

زیاتر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابه‌تی تر

هەولێر؛ دەوامی گشت دامودەزگا تەندروستییەکان ڕاگیرا

له‌ئاگادارییه‌كدا  به‌رێوه‌به‌رایه‌تى گشتى ته‌ندروستى هه‌ولێر رایده‌گه‌ێنێت ، دەوامی فەرمی…