دڵدار جەلیزادە‮:‬ شاعیر‮ ‬غەدرێكی‮ ‬گەورە دەكات ئەگەر گوزارشت لە واقیعی‮ ‬كۆمەڵگا نەكات

0
323

خه‌بات‮: ‬د.كەیفی‮ ‬ئەحمەد
ناوی‮ ‬تەواوی‮ ‬دڵدار محەمەد سەعید‮ ‬نازناوی‮ ‬شیعری‮ ‬دڵدار‮ ‬جەلیزادە‮‬یە،‮ ‬لە ساڵی‮ ‬1980‮ ‬لەگەڕەكی‮ ‬بەفری‮ ‬قەندی‮ ‬شاری‮ ‬كۆیە لە دایكبووە،‮ ‬وەكو چالاكوانێك لەكاری‮ ‬ڕێكخراوەییدا زۆر چالاك بووە،‮ ‬لە چەندین كار و چالاكیی‮ ‬و رێكخراودا كاری‮ ‬كردووە،‮ ‬هەروەها لە سەر دیسكی‮ ‬لاوان لەچەند‮ ‬ڕێكخراوێكی‮ ‬ناوخۆ و بیانی‮ ‬ئەندام بووە،‮ ‬جگە لەزمانی‮ ‬دایك زمانی‮ ‬عەرەبیش دەزانێت،‮ ‬بەشداری‮ ‬چەندین كۆڕی‮ ‬شیعری‮ ‬و دیداری‮ ‬تەلەفزیۆنی‮ ‬كردووە،‮ ‬لە ساڵی‮ ‬2008 ‮ ‬كتێبی‮ ‬تابلۆكانی‮ ‬خۆشەویستی‮ ‬بڵاوكردۆتەوە،‮ ‬لەبەر هەندێ هۆكار نەیتوانیوە درێژەبەخوێندن بدات وخوێندن تەواوبكات‮ ‬،‮ ‬لە دوای‮ ‬قۆناغی‮ ‬6‮ ‬ی‮ ‬سەرەتایی‮ ‬لەخوێندن دابڕاوە‮.‬

❊ ‬حیكایەتی‮ ‬چوونت بۆ نێو دنیای‮ ‬ئەدەب و شیعر چۆن بوو؟
شیعر پێش‮ ‬ئەلف و بێی‮ ‬كوردی‮ ‬تێكەڵی‮ ‬هزرم بوو،حەزم بە خوێندنەوەی‮ ‬شیعر بوو،‮ ‬لە پۆلی‮ ‬دووی‮ ‬سەرەتایی‮ ‬بووم‮ ‬بۆتان‮‬،‮ ‬كە هاوپۆل و هاوڕێم بوو،‮ ‬شیعرێكی‮ ‬بە دەستنوس دامێ شیعرەكە بەناوی‮ ‬وەسیەت‮ ‬بوو،‮ ‬لەسەر پێشمەرگە بوو،‮ ‬لە ترسی‮ ‬ڕژێم بەدزی‮ ‬ئەو شیعرەم لەبەركرد،‮ ‬ئەو شیعرە كاریگەری‮ ‬زۆر بوو لە ژیانی‮ ‬مندا‮ ‬،‮ ‬بەڵام جێی‮ ‬داخە تا ئێستا نەمزانی‮ ‬نووسەری‮ ‬ئەو شیعرە كێیە،‮ ‬ئەو شیعرەش مەگەر مەرگ بتوانێ لە بیرم باتەوە‮ . ‬
‮❊ ‬لەو سەرەتایەدا هەستت چۆن بوو؟ جیهانی‮ ‬شیعرت چۆن بینی؟
لە ساڵی‮ ‬1998‮ ‬دەستم بە نووسینی‮ ‬شیعركرد،‮ ‬هەرچەندە سەرەتام بوو،‮ ‬بەڵام بڕوام بەخۆم هەبوو،‮ ‬كە لەنێو جیهانی‮ ‬جوانی‮ ‬شیعردا خۆم بدۆزمەوە تاكە هیواشم ئەوە بووەكە‮ ‬ڕۆژێك بێت ببم بە شاعیر،‮ ‬یاخود وەكو شاعیرێك بناسرێم‮ ‬،‮ ‬ساڵی‮ ‬2000‮ ‬ژوورەكەم ئاگری‮ ‬گرت و ئەوەی‮ ‬لەو دوو ساڵە نووسیبووم فەوتا،‮ ‬بەڵام ئەوەی‮ ‬وێرانی‮ ‬كردم،‮ ‬نێزیكەی‮ ‬دوو مانگ بوو تەواوی‮ ‬هزرم خستبووە سەر شیعرێك،‮ ‬كە دەمەتەقێی‮ ‬نێوان كچ و كوڕێكی‮ ‬عاشقی‮ ‬تاقانەی‮ ‬ئەنفال و كچە جێماوێكی‮ ‬كیمیابارانی‮ ‬هەڵەبجە بوو‮ ‬ئەویشیان سووتا‮ . ‬
‮❊ ‬ئاسوودەی‮ ‬لەنێو ئەو جیهانەدا؟‮ ‬یان خۆزگە دەخوازی‮ ‬كە رووت تێنەكردبا؟
دڵخۆشم بەوەی‮ ‬،كە بوونم هەیە،‮ ‬ترسنۆكییە،‮ ‬ئەگەر مرۆڤ لە مەرگ بترسێت و لەجەنجاڵی‮ ‬و قەرەباڵغی‮ ‬ژیان‮ ‬ڕابكات‮ ‬،‮ ‬ژیان بە هەردوو گوزارشتەكەی‮ ‬هەر جوانە‮ ‬،گەر شیرین بێت و تاڵیش بێت‮ .‬
‮❊ ‬رات لەبارەی‮ ‬لاساییكردنەوە چییە؟ باشە‮ ‬یان خراپە؟ بۆچی؟ خۆت لاسایی‮ ‬كەسێكی‮ ‬دیاریكراوت كردۆتەوە؟
پێم باشە شاعیر خودی‮ ‬خۆی‮ ‬بێت نەوەك‮ ‬یەكێكی‮ ‬تر،‮ ‬كە لاسایی‮ ‬شاعیرێكت كردەوە،‮ ‬تۆ نە دەبیتە خۆت و نە دەگەیتەوە ئەو،‮ ‬لە گۆشەیەكدا قەتیس دەبی‮ ‬،‮ ‬لەوانەیە شیعرم نووسیبێت لەگەڵ شاعیرێكی‮ ‬دیكە،‮ ‬لەیەك چونێك‮ ‬ڕوویدابێت‮ ‬،‮ ‬بەڵام هەرگیز لاسایی‮ ‬هیچ شاعیرێكم نەكردۆتەوە،‮ ‬چونكە دەمەوێ وەكو‮ ‬دڵدار جەلیزادە‮ ‬ڕێبازێكی‮ ‬تایبەت بەخۆم هەبێت و وەكو خۆم بناسرێم،‮ ‬نەوەك‮ ‬یەكێكی‮ ‬دی‮ . ‬
‮❊ ‬شیعر بەلای‮ ‬تۆوە چی‮ ‬دەگەیەنێت؟
ئارامی‮ ‬و عەشق و خۆشەویستی‮ ‬و هەموو شتە جوانەكان‮.‬
‮❊ ‬ئایا شیعر گوزارشتی‮ ‬ناخی‮ ‬خودی‮ ‬شاعیرە‮ ‬یان گوزارشتە لە كۆمەڵگە و دەوروبەر و سروشت؟
هەموویان هەر‮ ‬یەكە،‮ ‬بەجۆرێ،‮ ‬پێناسەیەك هەڵدەگرێ مەرجە نووسەر ناخی‮ ‬خۆی‮ ‬بخوێنیتەوەو لە دەوروبەرو كۆمەڵگەش تێبگات‮ ‬،‮ ‬وەكو خۆم شیعرەكانم گوزارشتن لە هەمووی،‮ ‬بە تایبەتیش ئەو دیمەن وسروشتە جوانەی‮ ‬كوردستانەكەم‮ ‬،‮ ‬ئەوەندەی‮ ‬شیعریشم بۆ‮ ‬نیشتمان‮ ‬نووسیوە،‮ ‬ئەوەندەم بۆ دڵدارەكەم نەنووسیوە‮ . ‬
‮❊ ‬ئایا گرنگە شاعیر گوزارشت لە واقیعی‮ ‬كۆمەڵ بكات؟
ئەگەر نەیكات‮ ‬غەدرێكی‮ ‬گەورە لە شیعر دەكات‮ . ‬
‮❊ ‬گرنگیدان بە نێوەرۆك‮ ‬یان بە شێوە لای‮ ‬تۆگرنگە؟ بۆچی؟
‮‬سەرەتا‮ ‬،‮ ‬نێوەرۆك‮ ‬،‮ ‬كۆتایی‮ ‬ئەگەر ئەو سێ دەستەواژەی‮ ‬ئاماژەم پێدا بوونی‮ ‬نەبوو لە شیعردا‮ ‬،‮ ‬ئەوە ناچێتە بەرگی‮ ‬شیعرەوە‮ ‬،‮ ‬ئەبێ خوێنەر تێبگات لەوەی‮ ‬چیت نوسیوەو بۆ چیت نووسیوە و گوزارشت لە چی‮ ‬دەكەی؟
‮❊ ‬ئایا گرنگ و پێویستە،‮ ‬كە شاعیر سوود لە كلتووری‮ ‬نەتەوەكەی‮ ‬وەربگرێت؟ بۆچی؟
مەرجە شاعیر شارەزای‮ ‬كلتووری‮ ‬نەتەوەكەی‮ ‬بێت وشتێكی‮ ‬لەبارەوە بزانێت،‮ ‬ئەوسا دەتوانێت سوودیشی‮ ‬لێ وەربگرێت‮ ‬،‮ ‬ئەگەر شاعیر سوود لە كلتووری‮ ‬نەتەوەكەی‮ ‬خۆی‮ ‬وەرنەگرێت،‮ ‬ئەوە ناتوانێ پێناسەی‮ ‬خۆشی‮ ‬بكات‮ . ‬
‮❊ ‬زیاتر سوود لە كلتوور و دابونەریت و واقیعی‮ ‬ناوچەكەت‮ ‬یان نەتەوە و‮ ‬نیشتمانەكەت وەر دەگری؟ بۆچی؟
بە داخەوە ئەوەی‮ ‬بەسەر نەتەوەو نیشتمانەكەمدا هاتووە بەسەر هیچ نەتەوەو‮ ‬نیشتمانێكدا نەهاتووە ئەوەی‮ ‬مرۆڤایەتی‮ ‬پێی‮ ‬ناخۆشە دەرهەق بە گەلی‮ ‬كوردو نیشتمانەكەی‮ ‬كرا هەر لەگرتن و كوشتنی‮ ‬بەكۆمەڵ و كیمیا باران و ئەنفال هەتا تەعریب و كۆڕەوی‮ ‬بەكۆمەڵ بەڵام لەهیچ كات و ساتێك بۆ هیچ دوژمن و داگیركەرێك چۆكی‮ ‬دانەداوە‮ ‬،‮ ‬وەك خودی‮ ‬خۆم دەڵێم ئەگەر شیعر بۆ نەتەوەو نیشتمانەكەت نەنووسی‮ ‬پێویست ناكا بنووسیت‮.‬
‮❊ ‬ئاستی‮ ‬ئەدەب و شیعر لە كۆیەو كوردستان چۆن دەبینیت؟
زۆر شاعیری‮ ‬گەورەوهاوچەرخ هەن‮ ‬،‮ ‬قەڵەمی‮ ‬تازەو نوێگەریی‮ ‬لەجیهانی ئەدەبیات و شیعردا‮ ‬ڕوویداوە‮ ‬،‮ ‬بەڵام ئەگەر باسی‮ ‬كۆیە بكەین،‮ ‬ڕاستە ئێستاش كۆیە خاوەنی‮ ‬چەندین شاعیری‮ ‬گەورەیە،‮ ‬بەڵام وەكو پێویست نییە،‮ ‬لە چاو ئەوەی‮ ‬كە نازناوی‮ ‬شاری‮ ‬شاعیران و‮ ‬ڕۆشنبیرانی‮ ‬هەڵگرتووە‮.‬
‮❊ ‬پێشنیارت چییە بۆ ئەوەی‮ ‬ئەدەب و شیعرلەشاری‮ ‬كۆیە زیاترگوڕ‮ ‬وتین بەخۆوە ببینێ؟
زۆر‮ ‬ڕێگە هەیە،‮ ‬بۆ ئەوەی‮ ‬شیعر گوڕوتین بەخۆیەوە ببینێ وبەرەوپێش بچێت،‮ ‬بۆنموونە،‮ ‬بنكەو‮ ‬ڕێكخراوە ئەدەبییەكان چالاكیی‮ ‬ئەدەبیان هەبێت و هانی‮ ‬ئەوانە بدەن،‮ ‬كە قەڵەمن‮ ‬،‮ ‬وە‮ ‬یاخود بڵاوكراوەی‮ ‬تایبەت و بەرنامەو كۆڕ‮ ‬سازبكەن،‮ ‬هەروەها ئەنجامدانی‮ ‬ڤیستیڤاڵ بۆ دەستنیشانكردنی‮ ‬جوانترین دەقی‮ ‬شیعر ساڵانە‮ ‬یاخود ساڵی‮ ‬چەند ڤیستیڤاڵێك ساز بكرێت، چونكەلە ئێستاداجوڵەی‮ ‬ئەدەبی‮ ‬زۆر كزو لاوازی‮ ‬بەخۆیەوە بینیوە،‮ ‬بە تایبەتیش لە شاری‮ ‬كۆیە‮ ‬،‮ ‬كە نەدەبوو وابێت‮ . ‬
‮❊ ‬ئەگەر باسی‮ ‬بەرهەمە ئەدەبییەكانت بكەی،‮ ‬كە تائێستا ئەنجامتداون؟‮.‬
لە ساڵی‮ ‬2001‮ ‬تا‮ ‬2003‮ ‬لەگەڵ‮ ‬ڕێكخراوی‮ ‬بیانی‮ ‬un wfp ‮‬ بووم‮.‬
لە ساڵی‮ ‬2006‮ ‬وەكو كادرێكی‮ ‬چالاك لە‮ ‬یەكێتی‮ ‬لاوانی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان‮ ‬بۆ ماوەی‮ ‬3‮ ‬ساڵ كارم لەسەر دیسكی‮ ‬لاوان كردووە،‮ ‬یەكەم‮ ‬یاریگای‮ ‬چیمەنی‮ ‬دەستكرد لە كۆیە لەسەر داوای‮ ‬من دروستكرا‮ ‬،‮ ‬وە قوتابخانەی‮ ‬تایكواندۆی‮ ‬لاوانم دامەزراند،‮ ‬بە مۆڵەتی‮ ‬فەرمی‮ ‬تیپی‮ ‬زەیتون‮ ‬و‮ ‬یەكێتی‮ ‬تایكواندۆی‮ ‬كوردستان،‮ ‬ئەمەجگەلەوەی‮ ‬چەندین چالاكی‮ ‬ئەدەبی‮ ‬و وەرزشی‮ ‬وهونەریم لەوماوەیەدا ئەنجامدا‮. ‬
لە ساڵی‮ ‬2010‮ ‬بوومە ئەندام لە‮ ‬سەنتەری‮ ‬پەخش و لێكۆڵینەوە‮ ‬تاكو ساڵی‮ ‬2016‮ . ‬
لە ساڵی‮ ‬2017‮ ‬ڕێكخراوی‮ ‬Hilfsbund ‮‬ ئەڵمانی‮ ‬بۆ هاریكاری‮ ‬ئاوارەكان بڕوانامەی‮ ‬سوپاس وپێزانین و ئەندام بوونی‮ ‬پێ بەخشیم‮ .‬
لە ساڵی‮ ‬2008‮ ‬كتێبێكم بەناوی‮ ‬تابلۆكانی‮ ‬خۆشەویستی‮ ‬بڵاوكردەوە لە ئێستاش سەرقاڵی‮ ‬كتێبی‮ ‬دووەمم،‮ ‬جگە لەوەش چەندین بابەت و شیعرم لە گۆڤارو‮ ‬ڕۆژنامەكاندا بڵاوبۆتەوە،‮ ‬ساڵی‮ ‬پاریش قەسیدەكم لەسەر‮ ‬ڕیفراندۆم لە‮ ‬ڕۆژنامەی‮ ‬خەبات‮ ‬بڵاوكرایەوە‮ ‬،‮ ‬لە ئێستادا كتێبێكیشم لە چاپە،‮ ‬بەناوی‮ ‬بیرەوەری‮ ‬شەهیدێك‮ ‬وە سروودێكیشم بە ناوی‮ ‬كوردستان‮ ‬نووسیوە،‮ ‬كە لە لایەن ئاواز دانەر‮ ‬سەروەت كۆیی‮ ‬ئاوازی‮ ‬بۆ دانراوەو میلۆدیەكەشی‮ ‬لەلایەن بەڕێز‮ ‬لێزان قادر‮‬، كەخاتونی هونەرمەندی‮ ‬دوورە وڵات‮ ‬نادیە كەریم‮ ‬بە دەنگی‮ ‬خۆی‮ ‬دەیڵێت وزۆربەی‮ ‬كارەكانی‮ ‬تەواو بووەو بەم نزیكانە بڵاو دەكرێتەوە‮ .‬لە ئێستاشدا سەرقاڵی‮ ‬فەرهەنگی‮ ‬ئەنسكلۆپیدیای‮ ‬كۆیەم‮ ‬،‮ ‬كە بریتیە لە مێژووی‮ ‬ڕووداوەكانی‮ ‬100‮ ‬ساڵی‮ ‬كۆیە بەبەڵگەو دیكۆمێنتارییەوە‮. ‬كۆڕی‮ ‬شیعریم لە شارەكانی‮ ‬هەولێرو سلێمانی‮ ‬و كۆیە ئەنجامداوە‮ ‬،‮ ‬وە دوای‮ ‬ڕووداوە نەخوازراوەكەی‮ ‬16‮ ‬ی‮ ‬ئۆكتۆبەریش گرووپی‮ ‬ڕۆشنبیرانی‮ ‬شار لە سلێمانی‮ ‬ئێوارە كۆڕێكیان بە ناونێشانی‮ ‬ئێمە لەگەڵ تۆین ئەی‮ ‬نیشتمان‮ ‬بۆ‮ ‬8‮ ‬شاعیر ئەنجامدا‮ ‬،‮ ‬كە هەر شاعیرەی‮ ‬لە شارێكەوە داوەت كرابوو بە هۆی‮ ‬ئەوەی‮ ‬زیاتر قەڵەمەكەی‮ ‬خۆشم بۆنی‮ ‬نیشتمانی‮ ‬لێ دێت‮ ‬یەك لەو شاعیرانە خۆم بووم داوەت كرام وەكو قەڵەمێكی‮ ‬شاری‮ ‬كۆیە‮. ‬شتێكی‮ ‬تر كە تاكو ئێستا نەمدركاندوە ئەوەیە،‮ ‬لە ساڵی‮ ‬2013‮ ‬وە دەستم بە نووسینی‮ ‬ڕۆمانێك كردووە،‮ ‬بەناوی‮ ‬كۆڵانە تاریكەكان‮ ‬،‮ ‬كە زۆر فۆڕم لە خۆ دەگرێت و باس لە زۆربەی‮ ‬كێشەو ئاستەنگەكان دەكات،‮ ‬بە دیاریكراویش عەشق وخۆشەویستی‮ ‬نێوان كوڕێك و كچێك‮ . ‬

زیاتر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابه‌تی تر

خەبات … چیرۆكی كڕین و فرۆشتنی باسی دەرچوون و ڕاپۆرت لەلایەن ئامادەكاران و كڕیارانەوە دەگێرێتەوە

خەبات: ڕۆشنا عەلی:- لەكارێكی مەیدانیدا لاپەڕەی پەروەردەو خوێندن بەدواداچونێكی بۆبابەتی ئام…