كێشەی زەوییە كشتوكاڵییەكان لە سنووری ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێم

0
105

ئامادەكردنی: ناسر مەلا حەكیم:- چاوپێداخشاندنەوەیەك بە ساڵانی (1980ـ 2003) كە رژێمی ئەوكاتی عێراق لە سەرەتاوە بە درێژایی (1000) كیلۆمەتر و (3700) كیلۆمەتر چوارگۆشە، دەستی بە سەر زۆربەی زەوییە كشتوكاڵییەكانی كورددا گرتبوو، كە ئێستا دەكەونە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان، ئەمەش لە سنووری پارێزگاكانی (مو‌سڵ ، سەلاحەدین ، كەركووك ، دیالە ) بوون. ئەم زەوییانە لە سنووری دەشتی (نەینەوا ـ مەخمور ـ سەرگەڕان ـ پەڵكانە ـ دوبز ـ داقوق ـ لەیلان ـ مەندەلی ـ و چەند گوند و شارۆچكەی دیكە) بوون، لە كاتێكدا ئەم زەوییانە (تۆمار) ” تاپۆ”ی رەشیان هەبوو، هەندێك لە زەوییە كشتوكاڵییەكانی كەركووكیش بە یاسای ژمارە ‌(117)ی ساڵی (1970ـ 1976) لە سەر ئەو كەسانەی كە لەو سنوورە دەژیان و زۆربەیان كورد بوون و لە گەڵ هەندێك لە نەتەوەی توركمانیش كە لە ساڵانی (1930ـ 1940) لەو ناوچانە نیشتەجێ ببوون( تۆمار ـ تاپۆ ) كرا، بەڵام لە ساڵانی (1975ـ 1976) رژێمی عێراق (مەجلس قیادە سەورە) بە زۆر ئەو زەوییانەی كە كورد و توركمانەكان لە سنووری “كەركووك”دا خاوەندارێتییان دەكرد، لێیان سەندنەوە و دایان بە عەرەبەكان، بەڵام لە ساڵەكانی (1990) بە بەرپرسیاری (عەلی حەسەن مەجید)هەموو گرێبەستەكانی هەڵوەشاندنەوە و دووبارە دەستكرا بە دابەشكردنەوەی زەویە كشتوكاڵییەكان بە سەر خەڵكی عەرەبی هاوردەكراودا.

هەر ئەو كاتە بوو كە رژێم سیاسەتی (بە عەرەب كردن و بە بەعسی كردن) (تەعریب و تبعيس )ی دەستپێكرد بە هاندان و هێنانی عەرەبی هاوردە لە ناوەراست و باشووری عێراق بۆنیشتەجێ كردنیان لە كەركووك و دەوروبەری و هەموو ئەو زەوییانەی كە لە (كورد و توركمان)ـەكان سەنرابوونەوە دران بە‌وعەرەبە هاوردانە، بەڵام دوای ئازاد كردنی عێراق لە ساڵی(2003)دا زۆربەی ئەو ناوچانە گەڕانەوە ژێر دەسەڵاتی هەرێمی كوردستان و دووبارە سوودیان لێوەرگرتنەوە، ئەو ناوچانە بۆماوەیەك بە ئارامی مانەوە و جوتیارانی كورد سوودیان لە زەویەكانیان وەردەگرت، ‌ تا سەرهەڵدان و پەیدابوونی داعش لەو ناوچانە و جارێكی تر جوتیاران بوونەوە قوربانی ئەو گۆڕانكارییانەی كە لەو سنوورەدا روویاندا، بە لەدەستدانی زەوی و زار و تەنانەت زەرەرمەندیی گیانیشیان هەبوو، خیانەتكارییەكەی (16)ی ئۆكتۆبەریش زیانێكی زۆری بە ناوچە دابڕاوەكان گەیاند، بە تایبەتی زەویە كشتوكاڵییەكان كە دووبارە بەهاوكاری (سوپای عێراق و حەشدی شەعبی و پارێزگاری كەركووك) ‌دەستیان بەسەر زەوییە كشتوكاڵییەكاندا گرتەوە كە لە سەردەمی رژێمی بەعسی رووخاو بەسەریاندا دابەشكرا بوو.

(برا كریستیانەكان و شەبەك و ئێزدییەكان)یش بێبەش نەبوون لە دەستبەسەرداگرتنی زەوییەكانیان كە بە هەزارەها دۆنم زەوی كشتوكاڵی تاوەكو ئێستا تەعریب كراوە، وا بۆ ماوەی (سێ ساڵە ئەو زەوییانە كێشەیان لە سەرە و چارەسەر نەكراوە، ئەو زەوییانەی كە جوتیاری كورد جوتیان لێكردووە و كێڵاویانە هەمیشە بەروبومەكانیان لە كاتی دروێنەدا سووتێنراوە، لە سەر زاری بەرێوەبەرایەتی ( بەرگری شارستانی) (دفاع مدنی عێراقی) لە (27/6/2019) ئاماژەی بەوە كردووە كە زۆربەیان سووتاون، واتە كرداری كەسییە (بفعل الفاعل) كە دەستێكە بۆ لەناوبردنی بەروبووم و زەوی و زاری كوردەكان، ئاماژەشی بەوە كرد كە ئاماری سووتاندنی زەوییەكان بەمشێوەیە بووە: لە پارێزگای سەلاحەدین (5641) دۆنم زەوی كشتوكاڵی سووتاوە كە (2400)دۆنم زەوی كشتوكاڵی كوردە لە سنووری دوزخورماتوو، لە سنووری پارێزگای كەركووك (5560) دۆنم زەوی كشتوكاڵی سووتاوە كە (4000) دۆنم زەوی كشتوكاڵی كوردە، لە پارێزگای دیالە (2500) هەزار دۆنم زەوی كشتوكاڵی سووتاوە كە (1100)دۆنم زەوی كشتوكاڵی كوردە. ئەمە لە كاتێكدایە بە پێی وتەی “مەهدی كاكەیی” بەڕێوەبەری كشتوكاڵی كەركووك، زۆربەی هاوكاری كشتوكاڵی بۆ جوتیارانی كورد وەستاوە و لە رووی پێدانی (دانەوێڵە و پەینی كیمیایی و ئامێری كشتوكاڵی) هیچ هاوكاری ناكرێن. ساڵی پار دەغڵ و دانەكانیان سوتاندن و ئەمساڵیش بەرهەمی جوتیارە كوردەكان لە كەركووك وەرناگیرێت، هەرچەندە پلانی (وەزارەتی كشتوكاڵی عێراقی) ئەوەیە كە بەروبوومی جوتیاران لە نێوان نەتەوەكاندا بێ جیاوازی وەردەگیرێت، بەڵام مەرج ئەوەیە كە دەبێت زەوییەكان كێشەی لەسەر نەبێت، ئەمە لەكاتێكدایە كە زۆرینەی زەوییە كشتوكاڵییەكانی كورد كێشەی لەسەرە، بۆیە ناچێتە ناو پلانەكەوە، جێگای ئاماژە پێكردنە كە ‌زۆرینەی جوتیارانی كورد بایەخ بەچاندنی (گەنم و جۆ و گەنمە شامی) دەدەن و ئەمە دوو ساڵیشە گەنمە شامی ناچێنن، لە بەرئەوەی كێشەیان بۆ دروستبووە.

لە سەر زاری (حەمید نایف) وتەبێژی وەزارەتی كشتوكاڵی عێراق دەڵێت: عەرەب بە هاوكاری سوپا و حەشدی شەعبی چەندین زەوی كشتوكاڵی كوردیان لە هەندێك گوند و شار و شارۆچكەی ناوچە دابڕاوەكان داگیركردووە، دوای خیانەتكارییەكەی (16) ئۆكتۆبەر و بە سوودوەرگرتن‌ لەو بۆشاییە ئەمنییە و نەبوونی دەسەڵاتی كوردی، هەرچەندە تاوەكو ئێستا (سێ) كۆبوونەوە لەسەر ئاستی باڵا ئەنجامدراوە بۆ چارەسەری كێشەی زەوییەكان، بەڵام بێسوود بووە. كە دواین كۆبوونەوە لە بەرواری4ی3ی2019 لە بەغداد ئەنجامدراوە، بە ئامادە بوون و سەپەرشتی “تورهان موفتی” سەرۆكی سكرتێری باڵای هەماهەنگی (تنسیق) نێوان پارێزگاكان و پارێزگاری سەپێنراوی كەركووك (راكان جبوری ) و چەند ئەندامی ئەنجومەنی كەركووك و نوێنەرانی كوردی كەركووك لە پەرلەمانی عێراق، لە نێوان ئامادە بوواندا “كاكە ڕەش ” سەرۆكی ماددەی (140) لە پارێزگای كەركووك ئامادە بوو، جگە لە نوێنەری پارتی كە ئامادە نەبوو، هەموو بابەتەكان باسكران، بەتایبەتی زەوییە كشتوكاڵییەكانی كورد لە سنووری (سەرگەڕان ـ داقووق ـ تازە ـ پەلكانە ـ بەشیر ـ لەیلان ـ دوبز )و چەندین ناوچەی تر، بەڵام تاوەكو ئێستا هیچ هەنگاوێكی كردەنی بۆ ئەم مەبەستە نەنراوە.

“فارس عیسا” نوێنەری حكوومەتی هەرێمی كوردستان لە بەغداد، سەرۆك وەزیرانی عێراقی پێشوو “عادل عەبدولمەهدی” سەبارەت بە سیاسەتی بەعەرەبكردن (تعریب) و گۆڕینی دیمۆگرافیای ناوچەكە و دەستبەسەرداگرتنی زەوی كشتوكاڵی كوردەكان لەلایەن عەرەبەكانەوە ئاگادار كراونەتەوە، هەرچەندە “عادل عەبدولمەهدی” لە لای خۆیەوە بەڵێنیدا كە كێشەكان چارەسەر بكات، بەڵام بێسوود بوو. ئاماژە بەوەشكراوە كە (300000) سێسەد هەزار دۆنم زەوی كشتوكاڵی كورد و بەشێك لە توركمانەكانیش كێشەی زەوییان هەیە، هەرچەندە لە دەستووری عێراق و ماددەی (140)دا ئاماژەی بەوە كردووە‌ كە هەموو زەوییە كشتوكاڵییەكان و خاكەكە بگەڕێتەوە بۆ خاوەنەكانیان، بەڵام تا ئێستا هیچ هەنگاوێك بەو مەبەستە بۆچارەسەری كێشەكان نەنراوە و بە پێچەوانەوە رۆژ بە رۆژ كێشەی ناوچە دابڕاوەكان قوڵتر دەبنەوە.

زیاتر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابه‌تی تر

لەیادی ریفراندۆمە پیرۆزەكەی كوردستاندا، دەبێ چاوەڕێی دەرفەتێك بكەین

نیان ئەحمەد 25\9\2017 رۆژێكی مێژوویی بوو بۆ نەتەوەی كورد لە ماوەی سەد ساڵی ڕابردوو لە داگی…