دیمانە/ پەریهان عومەر
سارا تەڵایی لەدایكبووی شاری مەهابادی ناوچەی موكریانی ڕۆژهەڵاتی كوردستانە لەنێو خەڵكدا وەك هونەرمەندێكی شێوەكار و گرافیست، شاعیر و نووسەر و ژەنیار ناسراوە. تاكو ئێستا لە ئێران و ڕۆژهەڵات و باشووری كوردستان لە دەیان كۆڕی شێعر، كۆنسێرت، پێشانگای شێوەكاری، فێستیڤاڵ و سیمیناری هونەریدا بەشداری كردووە. لە مەهاباد خاوەنی فێرگەیەكی هونەری بووە بە ناوی “ئاموزشگای نەقاشی ژیوار” هەر لەوێ بە دەیان قوتابی زانكۆ و فێرخوازانی هونەری لەو ڕێبازەدا پێگەیاندووە. ماوەی چوار ساڵە دانیشتووی شاری هەولێرە، لە سەنتەری ڕۆشنبیری زانكۆی جیهان ماموستای وانەی هونەرە، بەردەوامیش خەریكی خزمەتگوزاری و پێشكەشكردنی پڕۆژەی جۆراوجۆری هونەرییە. خاوەنی سێ كتێبی هونەری و كتێبێكی مێژوویە كە دوو دانەیان چاپ كراون و دوو دانەشیان ئامادەی چاپن. تا ئێستا نزیك لە 86 پێشانگای هاوبەش و تایبەتدا بەشداری كردووە.


* ئایا پێناسەی ئێوە وەك ڕوانگەی ئافرەت بۆ هونەر چییە؟
– هونەر وشەیەكی جوان و پیرۆزە كە پێناسەی شعور و پێگەیشتن لە تێگەیشتن دەكات، ئەربابی هونەر و هونەروەرە كە بوون لە نەبوون دەتاشێ و ڕێخۆشكەری كردنەوەی فام و بیری مڕۆڤەكانە. كەسێك دەبێ خاوەنداری ئەو ناوە بكات كە خۆی لە واتا و قووڵایی ناوەڕۆكی هونەردا دەبینێت، بە شێوازێك كە خەڵك لە هەستی تێبگات. پێوانەی هونەری هەر هونەروەرێك بە پێوەری ڕادەی تێگەیشتنییەتی لە ناخی مرۆڤایەتی و سایكۆلۆژی سروشتناسییەوە كە بە پانتایی كادزەكانە كە ئەوەش كردار دەیسەلمێنێ نە وتار. هونەری ڕاستەقینە لە هەر قالبێكدا بێت بەنرخ و جوانە لای خاوەنەكەی، مادام ئەو هەستە هەڵقوڵاوی ڕوحی هونەرمەندە و دوورە لە لاساییكردنەوەی بێسەر و شوێن. دەتوانین بابەتی هونەری ژنانە یا هونەرێك كە پەیوەندی ڕاستەوخۆ یا ناڕاستەوخۆی بە ئافرەتەوە هەبێ لە بنچینەوە ڕەت بكرێتەوە و بخرێتە ژێر باس و پرسیارەوە. دەكرێ باوەڕمان وابێ كە هونەری ژنانە یا پیاوانە لە نێوماندا بوونی نەبێ لە هەڵسەنگاندنی بەرهەمێكی هونەری دەستكرد، هۆكاری مێژوویی، سیاسی و كۆمەڵایەتی ڕۆڵی گرنگتر دەگێڕن، تا ئەوەیكە لە ڕێگەی سیستەمی دەسەڵاتداری دادوەرێكی نا هونەری، یاسای ژنانە و پیاوەنە بوونی هونەر تاپۆ بكەین لە سەر بەرهەمی موڵكی هونەرمەندان لە گۆمەڵگادا.


* ڕۆڵی ئافرەت لە مێژووی هونەری جیهان و كۆمەڵگەی كوردیدا چۆنە؟
– ئەگەر بە وردی لە مێژووی وڵاتانی ڕۆژئاواییدا بڕوانین، بە ڕوونی بۆمان دەردەكەوێ تا سەردەمێك لە مێژوودا، ئافرەت وەك مۆدێل و ناوەڕۆكی تابلۆیەكی هونەری زەقكراو دەوری دەبینی نەك وەكوو هونەروەرێك. ئافرەت بوونێكی درۆیینە و ناڕاستەوخۆی هەبووە، كە ئەویش بەرهەمی زایەڵەی چاوی پیاوێكی شێوەكار بووە و تەنیا لەسەر پەردەی نەخش بینراوە. هەرچەند ئافرەتانی هونەرمەند لە هەمووكاتدا بوونیان هەبووە، بەڵام لە مێژووی هونەردا بوونیان نەسەلمێندراوە. یەك لەبەر ئەو هۆكارەی كە چوونە ئاكادمی هونەر و فێركاری و فێربوون تایبەت بووە بە پیاو و بۆ ئافرەتان قەدەغە بووە، هەروەها چۆن زۆربەی داواكاری خاوەنكارەكان لە ڕێگەی كەنیسەكانەوە بووە، ئیشیان بە ئافرەت نەداوە و هەر پیاو لە مێژووی هونەردا ڕۆڵی بەرچاوی بینیوە و هونەری ئافرەت تا دوای سەردەمی ڕێنساس نادیار و ونە.لە دوای سەدەی بیستەم ئیتر ڕۆڵی ئافرەتانی هونەرمەند بە دەگمەن هەڵناكەوێ، ساڵی 1970ی زایینی دەتوانین بڵێین ساڵی گۆڕانكاری و نزیكبوونەوەی نێوان ئافرەت و قەوارەی وێژەیی و هونەر بووە. فێمێنیستەكانی نیوەی دووهەمی سەدەی بیستەم بەڕامبەر بە “ئافرەت و وێنا” یا ئافرەت بوون وەك ئەنجامی بیركردنەوەی چێژی پیاو توانیان شۆڕشێكی گەورە لە مێژووی گۆڕانكارییەكاندا بخولقێنن، بزوتنەوەیەك كە تەنیا تایبەت نەبوو بە بەرەنگاربوونەوەی ناعەداڵەتییەكان بەڵكو، هەوڵێك بوو بۆ زەقكردنەوەی جیاوازییەكانی ڕەگەزی مێینە لە قەوارەی فەرهەنگ، هونەر و وێژەییدا. لە دێرزەمانەوە ڕۆڵ و پێگەی ئافرەتانی كورد نەك تەنیا لە هونەری ماڵ و خێزانداری، بەڵكو بە پشت بەستن بە هێز و پاڵپشتی پیاوان، تەنانەت لە بەشی هونەر و وێژەیی و سیاسەتیشدا ڕەنگدانەوەی باشیان بە خۆوە بینیوە كە زۆر پێشتر لە شۆڕشی ژنانی وڵاتانی ڕۆژئاوایی ئافرەتی كورد بە هونەری ڕستن و چنین و تەون كردن و كۆمەڵێك چالاكی هونەریتر جێگەی دەست و پەنجەی لە مێژووی هونەری كوردیدا زیندوو ڕاگرتووە، كە بەڵگە مێژووییەكان دەرخەری ئەو ڕاستییە حاشا هەڵنگرەن، بەڵام بە داخەوە لە بەر نەبوونی دەوڵەت و بێخاوەنی نەمانتوانیوە پارێزەری ئەو هەموو پێشكەوتنە بین و لەبەر چاوی گەلی كوردا ونبووە.دایك و باوكانی ئێستای كوردستان هەر لە بنچینەوە، لە ڕووی داب و نەریتی سەقەتی گەلانیتر بێئاگایانە هەوڵی سەپاندنی هێزی ڕەگەزی نێرینە بە سەر مێیینەدا دەدەن، كە دەرنجامی ئەو نایەكسانییە پێگەیاندنی كۆمەڵێك ئافرەتی لاواز، ترسنۆك و بێ پەنا و نەخوێندەواری لێدەكەوێتەوە. لە بەرامبەردا كۆمەڵێك پیاوی لاسار و تەپلۆس و زۆردار بەرهەم دێنێت كە دەبێتە هۆی دواكەوتوویی زیاتری كۆمەڵگا كە بەم شێوەیە ڕۆژ بە ڕۆژ زیاتر شكۆی ئافرەت ژێر پێی دەخرێ و لە ڕوانگەی ئەو تاقمەوە ئافرەت تەنیا وەك ڕەهەند و كەرەستەیەكی سێكسی سەیر دەكری.


* پەیامت بۆ ئافرەتانی دڵسۆزی نیشتمان چیە؟
– مێژوو بخوێننەوە با باش بزانن، داب و نەریتی كۆمەڵگەی كوردی ئەوە نییە كە ئێستا كۆمەڵێك شانۆكار لە میدیاكاندا ڕۆڵی پەروەردەی گەنجەكانمان دەگێڕن كە خۆیان نین و هیچ كاتیش ناتوانن خۆیان بن، چۆن خۆیان نایانهەوێ خۆیان بن لەبەر نەخوێندەواری و نەزانی. ئەوەی لە زاریان بێ پاڵاوتن دێتە دەرێ، تەنیا.

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابه‌تی تر

مه‌حمود محه‌مه‌د: پەكەكە بە لێدوانی بەرپرسانی و كردەوەكانی بووەتە مایەی سەرئێشە بۆ خەڵكی كوردستان

له‌ به‌یاننامه‌یه‌كدا مه‌حمود محه‌مه‌د، گوته‌بێژی پارتی دیموكراتی كورستان وه‌ڵامی به‌رپرسا…