د‮. ‬موهەنەد محەمەد:‬ هەرچەند بتوانی‮ ‬لەلایەنە دەروونییەكانی‮ ‬قوتابی‮ ‬قوڵببیتەوە ئەوەندە دەتوانیت بابەتە زانستییەكەی‮ پێبگەیەنیت

0
199

خەبات‮: ڕۆشنا عەلی‮:-‬
زۆرن ئەوانەی‮ ‬باس لە لایەنی‮ ‬دەروونی‮ ‬قوتابی‮ ‬دەكەن و هاوكێشی‮ ‬دەكەن لەگەڵ توانای‮ ‬فێربوون و ئارەزوو بۆ فێربوون و خوێندن بە جۆرێك پەیوەندییەكە پێچەوانە دەكەن مامۆستایەكی‮ ‬زانكۆش ئاماژە بۆ ئەوە دەكات كە پێی‮ ‬وایە هەركات توانیمان لایەنە دەروونییەكە بەدەست بێنین ئەوان توانای‮ ‬فێربوون و فێركردن خێرا تروو باشتر دەبێت لێرەشەوە دەپرسین ئایا ئەم پەیوەندییە لە چ ئاستێكدایە بۆ ئەمەش گفتوگۆیەكی‮ ‬كورتمان لەگەڵ د‮. ‬موهەنەد محەمەد عبدالستار،‮ ‬پسپۆڕی‮ ‬دەروونی‮ ‬و مامۆستای‮ ‬زانكۆی‮ ‬دیالە ئەنجامدا‮.‬

گەنجەكان
دەربارەی‮ ‬لایەنی‮ ‬دەرونی‮ ‬گەنجی‮ ‬كورد و گەنجی‮ ‬عێراق كە تاچەند جیاوازی‮ ‬هەیە بەپێی‮ ‬ژینگەكەیان وتی‮: ‬بە پێی‮ ‬ئەو بارودۆخە سەختەی‮ ‬كە گەلی‮ ‬عێراقی‮ ‬پیایدا تێپەڕدەبێت بە تایبەتی‮ ‬بۆ گەنجان نەبوونی‮ ‬ئایندەیەكی‮ ‬دیار بۆیان ئەوانە وادەكەن كە بڵێن پێویستمان بە چاودێرییە لە لایەنی‮ ‬دەروونی‮ ‬و پەروەردەیی‮ ‬وە پێویستمان بە چاو خشاندنەوەیە بۆ وەرگرتنی‮ ‬بیرۆكەی‮ ‬هاوسەردەمی‮ ‬بوون كە گەنجان لێی‮ ‬تێبگەن و بەرەو پێش بچن هەروەها پێویستە لەم چوارچێوەیەشدا سیاسەتێكی‮ ‬پەروەدەیی‮ ‬دابڕێژین و ببێتە بەرهەم و بنیاد نانیكی‮ ‬ڕاستەقینە‮ ‬،‮ ‬لەبەر ئەوەی‮ ‬پێویستە سوود لە توانای‮ ‬گەنجەكان وەربگرین وە زەمانی‮ ‬ژیانێكی‮ ‬شایستەو ئاشتییان بۆ بكەین وە مەبەستمان لە دابینی‮ ‬دەرونی‮ ‬گەنجان بە بیرۆكەو بۆچوون و بەرو پێشچوونییان،‮ ‬ئەوە بەرهەم هێنانی‮ ‬گەنج و سەركەوتنی‮ ‬گەنجە‮ ‬،‮ ‬گەنجەكان هەمان موعاناتییان هەیە لە هەر شوێنێك بێت و ئەو كێشانەش نزیكن لەیەك بۆیە‮ ‬پێم وانییە جیاوازی‮ ‬هەبێت لەو‮ ‬ڕوەوە من كە باوكم،‮ ‬هەمان حاڵی‮ ‬باوكانی‮ ‬ترم هەیە تەماشای‮ ‬پێداویستی‮ ‬منداڵەكانم ئەكەم وێنەی‮ ‬هەموو گەنجەكان دەبینم و پێداویستییەكانییان ئەزانم كۆمەڵگای‮ ‬ئێمە كۆمەڵگایەكی‮ ‬گەنجە،‮ ‬كە ژمارەی‮ ‬گەنجەكانمان زۆرترە وەدواتر پێویستە سیاسەتەكانمان وەك سیاسەتی‮ ‬ئابوری‮ ‬،‮ ‬كۆمەڵایەتی،‮ ‬پەروەردەیی‮ ‬بە ئاڕاستەی‮ ‬پاڵپشتی‮ ‬بێت لە گەنجان تا دەگەنە كە ناری‮ ‬ئارامی،‮ ‬بۆیە گەنجێك لە كوردستانی‮ ‬عێراق لەگەڵ گەنجێك لە هەر پارێزگایەكی‮ ‬تر كە هەمان موعانات و كێشەو بەرەو پێشچوونییان هەیە،‮ ‬لەسەردەمی‮ ‬عەولەمەدا گەنج ناگەڕێتەوە بۆ ئەو بیركردنەوانەی‮ ‬ئێمە،‮ ‬ئەم سەردەمە میكانیزم و ئالییەتی‮ ‬نوێ و بیرۆكەی‮ ‬نوێی‮ ‬لەگەڵ خۆی‮ ‬هێناوە‮.‬

دەربارەی‮ ‬ئەوەشی‮ ‬كە ئایا لەپڕۆسەی‮ ‬فێركردن دەروون ئارامی‮ ‬تاچەند گرنگە ئایا هەم لە كوردستان هەم لە عێراق بیری‮ ‬لێ كراوەتەوە ؟ڕاهاتووین لەسەر كاری‮ ‬ئەكادیمی‮ ‬ئێمە ناتوانین بابەت و خۆشەویستی‮ ‬بابەت لە نێوان مامۆستا و خۆشەویستی‮ ‬مامۆستا خۆشەویستی‮ ‬بابەت بەدەست بێنین‮ ‬،‮ ‬هەركات توانیمان كە لایەنە دەروونیەكان لە مەیدانی‮ ‬فێركردندا بەدەست بێنین‮ ‬ئەوەندە پڕۆسەی‮ ‬فێركردن باشتر و لەبارتر دەبێت بە واتایەكی‮ ‬تر ئەو بابەتانەی‮ ‬كە لە‮ ‬ڕابردوودا پێشكەش دەكران و دەگووترایەوە بە‮ ‬ڕێگایەكی‮ ‬دیاری‮ ‬كراو لە ئێستادا زۆر سەختە گەنج لێی‮ ‬تێبگات،‮ ‬بۆیە پێویستیمان بەوە هەیە كە ماددەكە بگەینین و لەگەڵیدا بین هەرچەندە بایەخی‮ ‬زیاتر بە لایەنە دەروونیەكان بدرێت ئەوەندە گرنگیدانمان بە فێركردن زیاتر دەبێت بەم جۆرە كردارەكە كردارێكی‮ ‬ڕاستەوانەیە،‮ ‬چونكە ناتوانین سۆز و زانست لە‮ ‬یەكتری‮ ‬جیا بكەینەوە بۆیە كاتێك كە قوتابی‮ ‬خۆشەویستی‮ ‬بۆ بابەتێك هەیە ئەوە بە دڵنیاییەوە ئەنجامی‮ ‬ئەو خۆشەویستیە دەبێتە ئۆقرەیی‮ ‬و جێگیربوونی‮ ‬دەروونی‮ ‬لە پڕۆسێسی‮ ‬فێركردندا،‮ ‬بۆیە مامۆستای‮ ‬فێركار پێویستی‮ ‬بە ئاگاداربوون و لێزانین هەیە لە بواری‮ ‬زانستی‮ ‬دەروونناسی‮ ‬بۆ ئەوەی‮ ‬بتوانێت بابەتەكە بگەیەنێت،‮ ‬بە هۆی‮ ‬شارەزایی‮ ‬زانستیمان وا سەیری‮ ‬قوتابی‮ ‬دەكەین كە بەهایەكی‮ ‬زانستیە ئەم بەها زانستیە وەك فاكتەرێكی‮ ‬مەعریفی‮ ‬لە نێوان جووتەكێكدا،‮ ‬فاكتەری‮ ‬مەعریفی‮ ‬پێویستی‮ ‬بە بایەخی‮ ‬لایەنی‮ ‬دەروونی‮ ‬و لایەنی‮ ‬زانستی‮ ‬هەیە بە واتا بۆ ئەوەی‮ ‬بتوانم كە بابەتی‮ ‬زانستنی‮ ‬بە قوتابی‮ ‬بگەیەنم دەبێت بزانین كە قوتابی‮ ‬چۆن بیر دەكاتەوە ئاستی‮ ‬بیركردنەوەی‮ ‬چۆنە وە گەشەسەندنەكانی‮ ‬بیری‮ ‬چین وە كێشەكانی‮ ‬چین هەرچەندە بتوانی‮ ‬لە لایەنە دەروونیەكانی‮ ‬قووڵببیتەوە ئەوەندە دەتوانیت بابەتی‮ ‬زانستی‮ ‬پێبگەیەنیت كە گونجاو بێت لەگەڵ بیركردنەوەكانی‮ ‬و گەشەسەندنەكانی‮. ‬كۆمەڵگا لەسەر بنەمای‮ ‬پەیوەندی‮ ‬لە نێوان تاك و تاك وە لە نێوان تاك لەگەلأ كۆمەڵگا وە لە نێوان تاك و خۆی‮ ‬بۆ ئەوەی‮ ‬بتوانین كۆمەڵگا‮ ‬ڕاست دروست بێت‮ ‬پێویستە‮ ‬لایەنی‮ ‬ئۆقرەیی‮ ‬و سەقامگیری‮ ‬دەروونی‮ ‬بەردەست بێت،‮ ‬چونكە پەیوەندی‮ ‬نێوان تاك و كۆمەڵگا پەیوەندی‮ ‬نێوان كارلێكەر و كارتێكراوە تاك هێز لە كۆمەڵگا وەردەگرێت وە كۆمەڵگا بوونی‮ ‬خۆی‮ ‬لە تاكدا دەبینێتەوە بۆیە هەرچەندە لایەنی‮ ‬دەروونی‮ ‬پارێزرا و بێت ئەوە دەتوانین كە كۆمەڵگا بە كەنارێكی‮ ‬ئارام دا گوزەر بكەین بۆیە لەسەر‮ ‬ڕامیاری‮ ‬پەروەردەیی‮ ‬و‮ ‬ڕامیاری‮ ‬وڵات هەموو هەوڵەكان چڕ‮ ‬بكرێتەوە لەسەر لایەنی‮ ‬دەروونی‮ ‬،چونكە لایەنی‮ ‬دەروونی‮ ‬بنەمای‮ ‬سەركەوتنی‮ ‬تاكە لە كارەكەیدا كاتێك كە لایەنی‮ ‬دەروونی‮ ‬بەردەست دەبێت ئەوە ئۆقرەیی‮ ‬دەروونی‮ ‬بەردەست دەبێت وە كاتێك كە ئۆقرەیی‮ ‬دەروونی‮ ‬بەردەست دەبێت ئەوە بیركردنەوەی‮ ‬باش بەردەست دەبێت وە هەر كاتێك باش هەبێت ئەوە فیركردنی‮ ‬باش بەردەست دەبێت بۆیە من دڵنیایی‮ ‬دەكەمەوە لەسەر گرنگی‮ ‬دان بەلایەنی‮ ‬دەروونی‮ ‬هەر لە منداڵییەوە زاراوەیەك هەیە لە زانستی‮ ‬دەروونی‮ ‬كە باس لە خاسییەتەكانی‮ ‬گەشەكردنی‮ ‬منداڵ دەكاتەوە هەر لە سكی‮ ‬دایكیدا واتە كرداری‮ ‬چاودێریكردنی‮ ‬منداڵ لەسەرەتاكانی‮ ‬تەمەنی‮ ‬لە سكی‮ ‬دایكیدا لەڕێگای‮ ‬ئەو كارانەی‮ ‬كە باوك دەیكات لە میانەی‮ ‬مامەڵە كردنی‮ ‬لەگەڵ خێزانە دوو گیانەكەیدا كە دەبێتە منداڵی‮ ‬ئایندەیان كە هەمووی‮ ‬كاریگەری‮ ‬هەیە لەسەر چۆن لایەنی‮ ‬ئۆقرەیی‮ ‬دەروونی‮ ‬منداڵەكە دەپارێزێت ئەم زاراوەیە خاسییەتەكانی‮ ‬نمو واتە چاودێری‮ ‬مرۆڤ لەكاتی‮ ‬دروستبوونی‮ ‬تا ئەو قۆناغانەی‮ ‬پێیدا تێپەڕ‮ ‬دەبێت هەر لە لەدایك بوون لە منداڵی‮ ‬و گەنجی‮ ‬و پێگەشتن و تاكۆتایی‮ ‬مردن لێرەوە ئەم بیرۆكەیە دەست پێدەكات كە ئێمە گرنگی‮ ‬بدەین بەلایەنی‮ ‬دەروونی‮ ‬مرۆڤەكان لەو ساتانەی‮ ‬پێیدا تێپەڕ‮ ‬دەبێت پزیشكانی‮ ‬دەروونی‮ ‬هەمیشە دڵنیایی‮ ‬لەخاڵێكی‮ ‬گرنگ دەكەن بە تایبەتی‮ ‬لە پڕۆسەی‮ ‬منداڵ بووندا پێویستە باوك ئامادە بێت كاتێك موعاناتی‮ ‬لە دایكببون دەبینێت و‮ ‬ڕاستی‮ ‬ئەو لە خۆبووردوییەی‮ ‬دایك ببینێت ئەم ئامادەییە وادەكات دایكەكە كەمتر هەست بە ئازار بكات و هاوكات هەست بە بەرپرسیارییەتییەكی‮ ‬زیاتر لای‮ ‬باوك دروست دەكات بەرامبەر منداڵەكەو بەرامبەر هاوسەرەكەشی‮.‬

د. موهه‌نه‌د محه‌مه‌د بۆ خه‌بات ده‌دوێ
زیاتر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابه‌تی تر

بەڕێوەبەری ئاوی سۆران: هەر هاوبەشێك پێوەری ئاوی نەبەستبێت، لەم مانگە بە دواوە مانگانە پسوولەی 100 هەزار دیناری بۆ دێتەوە

خەبات: رەنجبەر بەرزنجی – سۆران:- ئەگەرچی ماوەی چەندین ساڵە لە لایەن حكوومەتی هەرێمی كوردست…