خه‌بات: ‬رەسول ساڵح
دوای‮ ‬دروستكردنی‮ ‬باڵاخانەی‮ ‬نوێی‮ ‬بەڕێوەبەرایەتی‮ ‬پۆلیسی‮ ‬هاتوچۆی‮ ‬هەولێر،‮ ‬بەشێك لە هاووڵاتییان گلەییان لە رۆتین و قەرەباڵغی‮ ‬و بوونی‮ ‬كێشە لە بەڕێوەچوونی‮ ‬كارەكانی‮ ‬بەڕێوەبەرایەتییەكە هەبوو‮. ‬وەك ئەركێكی‮ ‬رۆژنامەوانی‮ ‬بە پێویستیمانزانی‮ ‬راپۆرتێكی‮ ‬مەیدانی‮ ‬لەوبارەیەوە ئەنجام بدەین،‮ ‬بۆیە سەردانی‮ ‬موقەدەمی‮ ‬هاتوچۆ فازیل حاجی‮-‬مان كرد و سەبارەت بە گلەیی‮ ‬و گازندەی‮ ‬هاووڵاتییان دواندمان‮.

سەبارەت بە بیرۆكە و هۆكاری‮ ‬دروستكردنی‮ ‬بینای‮ ‬نوێی‮ ‬بەڕێوەبەرایەتی‮ ‬هاتووچۆی‮ ‬هەولێر،‮ ‬موقەدەم فازیل حاجی‮ ‬بە خەباتی‮ ‬راگەیاند‮: ‬پێشتر بەڕێوەبەرایەتیییەكانی‮ ‬هاتوچۆ لە هەرێمی‮ ‬كوردستان باڵاخانەیان نەبوو و ئەمە كۆمەڵگای‮ ‬هاتوچۆیە و لە هەر سێ شاری‮ ‬هەولێر،‮ ‬سلێمانی‮ ‬و دهۆك بە‮ ‬یەك دیزاین دروستكراوە‮. ‬ئەو باڵاخانەی‮ ‬كە پیشتر هەمانبوو سەردەمێك دروستكرابوو كە لە پارێزگای‮ ‬هەولێر‮ ‬20 هەزار ئۆتۆمبێل هەبوو و لە تەنیشتی‮ ‬شاری‮ ‬هەولێر بوو و كێشەیەكی‮ ‬ئەوتۆی‮ ‬دروست نەدەكرد،‮ ‬بەڵام ئێستا‮ ‬740 هەزار ئۆتۆمبێلی‮ ‬تۆماركراومان لە هەولێرمان هەیە،‮ ‬بۆیە بەم دواییانە بە هۆی‮ ‬قەرەباڵغی‮ ‬و سەردانی‮ ‬زۆری‮ ‬هاووڵاتییان بۆ بەڕێوەبەرایەتییەكەمان،‮ ‬جەنجاڵییەكی‮ ‬زۆر و هەروەها كێشە بۆ گەڕەكەكانی‮ ‬دەوروبەر و شەقامەكان دروست ببوو‮. ‬

هەروەها ئامانجێكی‮ ‬دیكەمان ئەوەبوو،‮ ‬هەموو بەشەكانی‮ ‬بەڕێوەبەرایەتییەكەمان لە‮ ‬یەك باڵاخانە كۆبكەینەوە،‮ ‬كە پێشتر بۆ ئەوەی‮ ‬قەرەباڵغی‮ ‬دروست نەبێت،‮ ‬هەریەكەیان لە شوێنێك بوو‮. ‬ئێستا كە هەموو بەشەكان لەناو كۆمەڵگاكەدان،‮ ‬پێویست ناكات هاووڵاتییان بۆ نووسراوێك‮ ‬یا واژوییەك رێگایەكی‮ ‬دوور ببڕن و بێنەوە بەڕێوەبەرایەتی‮ ‬هاتوچۆی‮ ‬هەولێر‮. ‬هەروەها بانكێك لە كۆمەڵگاكەماندا هەیە كە پێشتر لە دەرەوەی‮ ‬بەڕێوەبەرایەتییەكەمان بوو و ئەمەش ئاسانكارییەكی‮ ‬ترە بۆ هاووڵاتیان‮.‬

لە كاتی‮ ‬سەردانمان هاووڵاتییەكمان بینی،‮ ‬كە نائومێدی‮ ‬و ماندووبوون بە روخسارییەوە دیاربوو،‮ ‬گوتی‮: ‬شوێنەكە زۆر دوورە،‮ ‬جاری‮ ‬وایە بە دوو رۆژ كارەكانت تەواو نابێت و فرۆشیار بۆ رۆژی‮ ‬دووەم نایەتەوە و كێشەمان بۆ دروست دەبێ‮!‬
وتەبێژی‮ ‬هاتوچۆی‮ ‬هەولێر لە وەڵامدا گوتی‮: ‬سەبارەت بە سلێمانی‮ ‬و دهۆك،‮ ‬كۆمەڵگای‮ ‬هاتوچۆی‮ ‬هەولێر زۆر نزیكە،‮ ‬هی‮ ‬سلێمانی‮ ‬لە چەمچەماڵە،‮ ‬بەڵام نزیكە لەوێ و لە سلێمانی‮ ‬زۆر دوورە‮. ‬ئەم كۆمەڵگایە دەكەوێتە سەر‮ ‬150 مەتری‮. ‬وەكو‮ ‬هەموومان دەزانین لە ئێستادا لە هەولێر و لەناو‮ ‬120 مەتریدا شوێنێكی‮ ‬وا نەماوە كە وا گەورە بێت كە جێگەی‮ ‬ئەو قەرەباڵغییەی‮ ‬ببێتەوە و ئەگەر هەشبوایە كێشەی‮ ‬بۆ دراوسێكان و شەقامەكانیش دروست دەكرد‮. ‬بۆیە دەتوانین بڵێین شوێنێكی‮ ‬باشە و بە تایبەتی‮ ‬بۆ دەوروبەر كە نزیكە لە‮ ‬120 مەتری‮ ‬و لە داهاتوودا لەسەر‮ ‬150 مەتری‮ ‬دەبێت بۆیە شوێنێكی‮ ‬زۆر گونجاوە‮.‬

دیمه‌نی هاوڵاتیان له‌كاتی ڕاییكردنی مامه‌ڵه‌كانیان

هاووڵاتییەك كە كارەكانی‮ ‬تەواو نەببوو و گلەیی‮ ‬لێدەباری‮ ‬بۆ خەبات گوتی‮: ‬زۆر زۆر بێزارم،‮ ‬قەرەباڵغییەكی‮ ‬زۆر زۆرە،‮ ‬كارەكان بە جوانی‮ ‬بەڕێناكەن،‮ ‬هەر كەموكورتییەكی‮ ‬بچووكت هەبێت،‮ ‬كارەكەت بۆ ناكەن و دەبێت دووبارە سڕە بگریتەوە‮! ‬
حاجی‮ ‬گوتی‮: ‬راستە كە دێیتە ناو باڵاخانەكە قەرەباڵغییەكی‮ ‬زۆر دەبینی،‮ ‬بەڵام هەمووی‮ ‬لە‮ ‬یەك هۆبە و ژوور نییە و وەك پێشتر باسمان كرد گشت بەشەكانی‮ ‬سەر بە بەڕێوەبەرایەتییەكەمان ئێستا لێرەن و كارەكان زۆر بە ئاسانی‮ ‬و بە شێوەیەكی‮ ‬رێكوپێك بەڕێوەدەچێت‮. ‬ئەو بەشەی‮ ‬كە كارەكان تیایدا درەنگ دەكەوێت بەشی‮ ‬ساڵنامەی‮ ‬تایبەتە كە زیاتر لە چوارسەد هەزارە و لە كاتێكدا لە بەشی‮ ‬بارهەڵگر و تاكسی‮ ‬كارەكان زۆر بە ئاسانی‮ ‬و خێرایی‮ ‬بەڕێوەدەچێت‮. ‬هەروەها ئێستا بە نیازین سیستەمی‮ ‬ئایزۆ لە كارەكانمان پەیڕەو بكەین و چەند فەرمانبەرێكمان لە خولی‮ ‬راهێنان دان و ئەگەر سیستەمی‮ ‬ئایزۆ بكەوێتە كار،‮ ‬بەشێكی‮ ‬زۆری‮ ‬رۆتین نامێنێت و ئەوەی‮ ‬بە دوو رۆژ دەكرێ ئەوسا بە دوو كاتژمێر جێبەجێ دەكرێت‮.‬

وەك پێشنیازێك هاووڵاتی‮ ‬ئیسماعیل ئەحمەد داوایكرد كە لەو شوێنانەی‮ ‬كە ژمارەی‮ ‬فەرمانبەر و ئەفسەر كەمە ژمارەی‮ ‬زۆرتر دابنێنن،‮ ‬هەروەها مامۆستا فەرەیدون ساڵح پێشنیازی‮ ‬كرد كە ئۆف بدرێتە ئەفسەر و فەرمانبەران و هەروەها فەرمانبەری‮ ‬یەدەگ هەبێ،‮ ‬چونكە قەرەباڵغییەكی‮ ‬زۆر هەیە و ئەوانیش پێویستییان بە پشوو هەیە و بەمەش دەتوانن كارەكان خێراتر بەڕێوەببەن‮. ‬
موقەدەم فازیل لەوبارەوەیەوە گوتی‮: ‬هیچ بەشێك نییە لە سێ ئەفسەر كەمتری‮ ‬لێنەبێ،‮ ‬ئەگەر ئەفسەرێكیش لەوێ نەبێ،‮ ‬دووەكەی‮ ‬تر كارەكان بەڕێوەدەبەن‮. ‬ئەگەر زۆر قەرەباڵغ‮ ‬بێ دەیكەینە چوار ئەفسەر و هەندێكجار لەو بەشانەی‮ ‬كە چۆلترن ئەفسەر بۆ بەشە قەرەباڵغەكان دەگوازینەوە‮. ‬سەبارەت بە تۆمار و گواستنەوەی‮ ‬مولكداریش،‮ ‬دەبێ خاوەنەكەی‮ ‬ئامادە بێت‮. ‬ئەمەش هۆكاری‮ ‬یاسایی‮ ‬و ئەمنی‮ ‬لە پشتەوەیە و بەبێ ئامادەبوونی‮ ‬خاوەنی‮ ‬پێشوو كە ساڵنامەی‮ ‬بەناوە و پەنجەمۆری‮ ‬ئەو،‮ ‬ناكرێ خاوەندارییەتی‮ ‬بۆ كەسێكی‮ ‬تر بگوازرێتەوە‮.‬
گلەییەكی‮ ‬تری‮ ‬ئەو هاووڵاتییانەی‮ ‬كە رێگایان دوورە،‮ ‬موقەدەم فازیل گوتی‮: ‬بۆ ئەو هاووڵاتییانەی‮ ‬كە لە دەرەوەی‮ ‬شار دێن،‮ ‬ئێشكگری‮ ‬ئێوارانمان بۆیان داناوە و دوای‮ ‬كاتژمێر‮ ‬1:30ی‮ ‬نیوەڕۆ تەنیا رێگە بەوان دەدەین بێنە ژوورەوە و جێگاشیان بۆ جیا دەكەینەوە و بەگشتی‮ ‬زۆرترین ئاسانكارییان بۆ دەكەین بۆ ئەوەی‮ ‬كارەكانیان هەر لەو رۆژەدا تەواو بێت‮.‬

رسومات بابەتێكی‮ ‬گەرمی‮ ‬لاپەڕەكانی‮ ‬سۆشیال میدیا و دەزگاكانی‮ ‬راگەیاندنە،‮ ‬لە هۆكاری‮ ‬زۆری‮ ‬و چۆنیەتی‮ ‬خەرجكردنمان پرسی، كە پێمان راگەیاندرا‮: ‬ئێمە لایەنی‮ ‬جێبەجێكارین و فرمانەكان لە سەرۆكایەتی‮ ‬ئەنجوومەنی‮ ‬وەزیرانەوە بۆمان دێت و گشت رسوماتێك بە پسوولەی‮ ‬تایبەت وەردەگیرێت و لە وەزارەتی‮ ‬دارایی‮ ‬و ئابوورییەوە بۆ هەر بابەتێك رێنمایی‮ ‬تایبەتمان بۆ هاتووە و بە پێی‮ ‬یاسای‮ ‬هاتوچۆ،‮ ‬وەزیری‮ ‬ناوخۆ و وەزیری‮ ‬دارایی‮ ‬و ئابووری‮ ‬سەرپشك كراون،‮ ‬كە رێژەی‮ ‬رسومات و‮ ‬غەرامات كەم‮ ‬یا زیاد بكەن‮. ‬ئەو رسوماتەی‮ ‬كە وەردەگیرێت،‮ ‬%20ی‮ ‬بۆ سندووقی‮ ‬پەرەپێدانی‮ ‬هاتوچۆی‮ ‬هەرێمە و بۆ گشت پێداویستییەكانی‮ ‬هاتوچۆ خەرج دەكرێت،‮ ‬وەك دانانی‮ ‬هێما و نیشانەكان،‮ ‬دانانی‮ ‬گادریلی‮ ‬تەنیشت شەقامەكان،‮ ‬بەڕێوەبردنی‮ ‬كاروباری‮ ‬بەڕێوەبەرایەتییەكان و پێداویستییەكانیان و هەر بابەتی‮ ‬پەیوەندیدار بە هاتوچۆوە‮. ‬%5ی‮ ‬بۆ نەخۆشانی‮ ‬شێرپەنجە تەرخانكراوە،‮ ‬كە دەخرێتە سەر ئەژماری‮ ‬سندوقی‮ ‬پاڵپشتی‮ ‬نەخۆشانی‮ ‬شێرپەنجە كە ژمارە حیسابێكی‮ ‬داخراوە و بەڕێوەبەرایەتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬هەولێر سەرپەرشتی‮ ‬دەكات،‮ ‬و‮ ‬%75ی‮ ‬دیكەش دەگەڕێتەوە بۆ خەزینەی‮ ‬حكومەت و لە دەسەڵاتی‮ ‬وەزارەتی‮ ‬دارایی‮ ‬دایە كە چۆن سەرفی‮ ‬دەكات و لە بەرپرسیارییەتی‮ ‬و دەسەڵاتی‮ ‬ئێمە نییە كە دەدرێتە ژینگە‮ ‬یان نا‮.

سەبارەت بە پلان بۆ كەمكردنەوەی‮ ‬قەرەباڵغی‮ ‬لە كۆمەڵگای‮ ‬هاتوچۆ،‮ ‬موقەدەم فازیل حاجی‮ ‬گوتی‮: ‬جگە لە سیستەمی‮ ‬ئایزۆ كە باسمان‮ ‬كرد،‮ ‬یەكێك لەو بەرنامانەی‮ ‬كە لەبەردەستمانە بۆ كەمكردنەوەی‮ ‬قەرەباڵغی‮ ‬پێدانی‮ ‬دەسەڵاتی‮ ‬گواستنەوەی‮ ‬مولكداریەتی‮ ‬و نوێكردنەوەی‮ ‬ساڵنامەیە بە نووسینگەكانی‮ ‬سەر بە بەڕێوەبەرایەتی‮ ‬هاتووچۆیە لە شارۆچكەكان و ئێستا لە پارێزگای‮ ‬دهۆك،‮ ‬لە هەردوو شارۆچكەی‮ ‬زاخۆ و ئاكرێ،‮ ‬جگە لە تۆماركردنی‮ ‬تابلۆ كارەكانی‮ ‬تر لە نووسینگەكان ئەنجام دەدرێت و لە داهاتوویەكی‮ ‬نزیكدا لە كۆیە و سۆرانیش هاووڵاتیان دەتوانن سەردانی‮ ‬نووسینگەكەمان بكەن و جگە لە تۆماركردنی‮ ‬یەكەمجار دەتوانن هەر لەوێ كاروبارەكانیان رایی‮ ‬بكەن و ئەمەش لۆدی‮ ‬سەر بەڕێوەبەرایەتییەكەمان كەم دەكاتەوە و ئاسانكارییەك دەبێت بۆ هاووڵاتییان و ناچار نابن سەردانی‮ ‬هەولێر بكەن و لەوێ كارەكانیان جێبەجێ دەكەن‮.‬

لەبارەی‮ ‬گلەیی‮ ‬هاووڵاتییان لەكاتی‮ ‬بوونی‮ ‬كەموكورتی،‮ ‬وتەبێژی‮ ‬هاتوچۆی‮ ‬هەولێر گوتی‮: ‬ئێمە كار بە بەڵگەنامە فەرمییەكان دەكەین و ئەمەش بە پێی‮ ‬رێنمایی‮ ‬و‮ ‬یاساكان بۆ ئێمە دیاركراوە و دەبێت ئێمە جێبەجێی‮ ‬بكەین و ئەگەر هاووڵاتییەك‮ ‬یەكێك لە پێداویستییەكانی‮ ‬لا نەبێت ئێمە ناتوانین هیچ هاوكارییەكی‮ ‬بكەین،‮ ‬چونكە ئێمە جێبەجێكاری‮ ‬یاسا و رێنماییەكانین و ناتوانین لێی‮ ‬لابدەین،‮ ‬هەر بۆیە ئێمە لە ماڵپەڕی‮ ‬بەڕێوەبەرایەتییەكەمان نووسیوومانە كە پێداویستییەكان چین‮. ‬هەروەها دەبێت هاووڵاتی‮ ‬لەكاتی‮ ‬سەردانیكردنی‮ ‬فەرمانگە حكومییەكان گشت بەڵگەنامەكانی‮ ‬چ ئەسڵی‮ ‬و چ كۆپی‮ ‬لابێت بۆ ئەوەی‮ ‬كارەكانی‮ ‬بەبێ كێشە جێبەجێ ببێت و بە پێچەوانەوە دەبێت گلەیی‮ ‬لە خۆی‮ ‬بكات كە كارەكانی‮ ‬دوا دەكەوێت‮. ‬هەروەها پێویستە بەیانییەكەی‮ ‬زوو دەست بەكارەكانی‮ ‬بكات و ئەم‮ ‬ڕۆژەی‮ ‬بۆ ئەم مەبەستە تەرخان بكات‮. ‬فەرمانگەیەك كە كاری‮ ‬740 هەزار هاوولاتی‮ ‬كە لەوانەیە ئەم مانگە ببێتە‮ ‬750 هەزار رایی‮ ‬دەكات،‮ ‬بە دڵنیاییەوە شوێنێكی‮ ‬قەرەباڵغە،‮ ‬بۆیە دەبێت لە سەرەتای‮ ‬دەستپێكردنی‮ ‬دەوام لێرە ئامادە بێت و گشت پێداویستییەكانی‮ ‬لابێت بۆ ئەوەی‮ ‬كارەكانی‮ ‬جێبەجێ بكرێت‮. ‬لای‮ ‬ئێمەش كار بە سڕەگرتنی‮ ‬ئەلكترۆنی‮ ‬دەكرێت و كەس پێش كەس ناكەوێت‮.‬

لە كۆتایی‮ ‬دیدارەكەشدا بەڕێوەبەری‮ ‬راگەیاندنی‮ ‬پۆلیسی‮ ‬هاتووچۆی‮ ‬هەولێر داوای‮ ‬لە هاووڵاتیان كرد كە لەكاتی‮ ‬شۆفێریدا پابەندی‮ ‬یاسا و رێنماییەكانی‮ ‬هاتوچۆ بن بۆ ئەوەی‮ ‬هەم خۆیان و هەم سامانیان‮ ‬و هەروەها ئەو كەسانەی‮ ‬كە لەگەڵیاندایە سەلامەت بن،‮ ‬بە پێچەوانەوە ئەگەری‮ ‬كەوتنەوەی‮ ‬رووداوی‮ ‬هاتووچۆ زۆر دەبێت و خۆیان و دەوروبەریان دەخەنە مەترسییەوە و ئەمەش زیان بە خۆیان و سامانی‮ ‬گشتی‮ ‬دەگەینێ‮.‬

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابه‌تی تر

شێوەکار رێژنە حەمید: هونەر لە کۆمەڵگایەکی داخراوی وەک کۆمەڵگای کوردی قورسە

خەبات: پەریهان عومەر:- شێوەکار رێژنە حەمید مستەفا لە دایکبووی ساڵی 1984 لە قەزای رانیە، دە…