خەبات‮: ‬تریفە ئازاد
لە ئەرشیفی‮ ‬قارەمانییەتی‮ ‬و خەبات و تێكۆشانی‮ ‬گەلی‮ ‬كورددا زۆر داستان تۆمار كراون،‮ ‬بەڵام رەنگە تایبەتمەندی‮ ‬داستانی‮ ‬پردێ دیارترینینیان بێت،‮ ‬چونكە لە زەمەنێكدا بوو كە گەلی‮ ‬كورد لە دوای‮ ‬ریفراندۆمێكی‮ ‬چارەنووسسازدا لە چاوەڕوانی‮ ‬كردنەوەی‮ ‬دەروازەی‮ ‬دەوڵەتی‮ ‬سەربەخۆیی‮ ‬خۆیدا بوو،‮ ‬كەچی‮ ‬لەو لاوە بە پیلانگێڕیەكی‮ ‬ئیقلیمی‮ ‬و بە هاوكاری‮ ‬دەستێكی‮ ‬رەشی‮ ‬خیانەتكاری‮ ‬ناوخۆیی،‮ ‬كێشەیان خستە بەردەم ئەو ئاواتەی‮ ‬كورد كە سەربەخۆییە‮. ‬بەڵام بەسەرپەرشتی‮ ‬راستەوخۆی‮ ‬جەنابی‮ ‬سەرۆك بارزانی،‮ ‬پێشمەرگەكانی‮ ‬كوردستان لە داستانێكی‮ ‬بێ وێنەی‮ ‬قارەمانیەتی‮ ‬خەوی‮ ‬گڵاوی‮ ‬داگیركەرانیان لە پردێ گۆڕگوم كرد و وانەیەكی‮ ‬وایان پێدان كە هەتا هەتایە مێژوو بە عیبرەت بۆیان دەگێرێتەوە‮. ‬بۆ ئەم مەبەستە خەبات چەند پرسیارێك‮ ‬ئاڕاستەی‮ ‬حوسێن‮ ‬یەزدان پەنا دەكات كە‮ ‬یەكێك بوو لە فەرماندەكانی‮ ‬داستانی‮ ‬پردێ‮. ‬

‮❊ ‬داستانی‮ ‬پردێ چۆن بوو؟
‮-‬لە ساڵی‮ ‬2014ەوە بەشێكی‮ ‬بەرچاو لە هێزەكانی‮ ‬پێشمەرگەی‮ ‬پارتی‮ ‬ئازادیی‮ ‬كوردستان لە میحوەری‮ ‬رۆژاوای‮ ‬كەركووك و قەزای‮ ‬دوبز دامەزرا بوون و ئەو سێ ساڵە،‮ ‬دەورێكی‮ ‬كاریگەریان لە شەڕی‮ ‬شكستپێهێنانی‮ ‬داعشدا،‮ ‬بینی،‮ ‬كە لە‮ ‬16ی‮ ‬ئۆكتۆبەردا،‮ ‬كەركووك داگیركرا و لە ئاكامدا دۆخی‮ ‬سەربازی‮ ‬لە میحوەرەكە گۆڕانی‮ ‬بەسەرداهات،‮ ‬شەو درەنگانی‮ ‬16‮ ‬لەسەر‮ ‬17ی‮ ‬ئۆكتۆبەر،‮ ‬لەگەڵ كاك د‮. ‬كەمال كەركووكی‮ ‬یەكترمان بینی‮ ‬و پێی‮ ‬راگەیاندم كە ئەركی‮ ‬سەرەكیی‮ ‬ئەم قۆغەمان پاراستنی‮ ‬هەولێر دەبێت و بۆ ئەم مەبەستەش،‮ ‬بارەگای‮ ‬میحوەر و هێزەكانی‮ ‬پێشمەرگە لە پردێ دادەمەزرێین‮. ‬

‬شەوی‮ ‬17‮ ‬لەسەر‮ ‬18‮ ‬بەڕێز د‮. ‬كەماڵ،‮ ‬گشت فەرماندەكانی‮ ‬بانگهێشتی‮ ‬كۆبوونەوەیەك كرد لە مزگەوتێكی‮ ‬شێراوا،‮ ‬بابەتی‮ ‬ئەو كۆبوونەوەیە سەرژمێری‮ ‬هێزەكان و چۆنییەتی‮ ‬دامەزران و ئەركەكانیان بوو،‮ ‬دواتریش تا‮ ‬20ی‮ ‬ئۆكتۆبەر ئەو كۆبوونەوانە بەردەوام بوون‮. ‬ئێمە پێكەوە لەگەڵ بەرپرسی‮ ‬میحوەر،‮ ‬پەیمانمان دابوو كە‮ ‬یان سەر دەكەوین و رێگە لە داگیركرانی‮ ‬هەولێر دەگرین،‮ ‬یان لێرە لە سەرنگەردا دەمرین‮. ‬چەندی‮ ‬پێمان كرا و مەكائینمان لەبەردەستدا بوو،‮ ‬سەنگەر و ساترمان لێدا،‮ ‬لەو لاشەوە،‮ ‬هێزەكانی‮ ‬دوژمن كەوتبوونە جوڵە و پەیتا پەیتا هێزیان كۆدەكردەوە و لە رێگای‮ ‬سەرەكیی‮ ‬كەركووك-پردێ،‮ ‬قافڵەی‮ ‬ئالیات و مەكائینی‮ ‬جەنگییان دوور و درێژتر دەبووەوە‮. ‬

بەپێی‮ ‬پلانی‮ ‬بەرەنگاربوونەوەكە،‮ ‬لە باشووری‮ ‬پردێ،‮ ‬ساترێك لێدراو ژمارەیەك لە پێشمەرگەكانی‮ ‬پاك و هێزەكانی‮ ‬دیكە،‮ ‬لێی‮ ‬دامەزرا بوون‮. ‬لیوا كاك حەمە رێگر سەرپەرشتی‮ ‬ئەم هێڵەی‮ ‬دەكرد و سێ فەرماندە هێزی‮ ‬پاك‮: ‬هەڤاڵان عەبەرەش و ئەردەلان خەسرەوی‮ ‬و رێباز شەریفی‮ ‬هاوكارییان دەكرد‮. ‬لە باكووری‮ ‬پردێش،‮ ‬ساتر و سەنگەرە سەرەكییەكان دروستكرابوون كە هێزەكانی‮ ‬زێرەڤانی‮ ‬بە فەرماندەیی‮ ‬لیوا سالار تەیموور و هێزەكانی‮ ‬پارتی‮ ‬ئازادیی‮ ‬كوردستان پێكەوە لێی‮ ‬دامەزرابوون‮. ‬بەرزاییەكانی‮ ‬رۆژاوا و رۆژهەڵاتی‮ ‬جەبهەكەش،‮ ‬بە هێزەكانی‮ ‬دیكە سپێردرا بوون‮. ‬لە مەفرەقەكەی‮ ‬پردێ-دووبزیش،‮ ‬ساترێكمان دروستكرد بوو و ژمارەیەك هامەر و چەكمان لێ دانا بوو‮.

‬هاوكات هێزەكانی‮ ‬پشتیوانی‮ ‬یەك،‮ ‬خۆیان و چەكە قورسە بەكار و زەبرەكانیان لە شوێنی‮ ‬تایبەتی‮ ‬خۆیان جێگیر ببوون‮.‬
هەموو ئاماژەكان و ئەو زانیارییانەی‮ ‬كە بە دەست میحوەر دەگەیشت،‮ ‬نیشانی‮ ‬دادە كە هێرشێكی‮ ‬گەورە بۆ داگیركرانی‮ ‬هەولێر بەڕێوەیە‮. ‬بۆیە ئێمەش ئەوەی‮ ‬لە توانا و ئیمكانماندا بوو خستبوومانە گەڕ‮ ‬كە هێرشەكە بشكێنین‮. ‬

من و بەرێز د‮. ‬كەمال،‮ ‬لە ژوورێكی‮ ‬مزگەوتەكە،‮ ‬پێكەوە دەماینەوە،‮ ‬شەوی‮ ‬19‮ ‬لەسەر‮ ‬20ی‮ ‬ئۆكتۆبەر پێیگوتم بەرەبەیان هێرش دەكرێتە سەرمان،‮ ‬وەڵامم دایەوە،‮ ‬ئێمە ئامادەین،‮ ‬تێكیان دەشكێنین،‮ ‬پاش ئاگادركردنەوەكەی‮ ‬د‮. ‬كەمال،‮ ‬منیش فەرماندەكان و هێزەكانی‮ ‬پارتی‮ ‬ئازادیی‮ ‬كورددستانم ئاگاداركرد كە خۆیان بۆ شەڕی‮ ‬مان و نەمان ئامادە بكەن‮. ‬كاك د‮. ‬كەمال بڕیارێكی‮ ‬دەركرد كە دواتر زۆر كاریگەر بوو لە شكستی‮ ‬هێرشەكەی‮ ‬دوژمن،‮ ‬ئەویش بریتی‮ ‬بوو لە تەقاندنەوەی‮ ‬پردە سەرەكەكییەكەی‮ ‬پردێ،‮ ‬بەشی‮ ‬یەكەمی‮ ‬پلانەكەی‮ ‬هەر بەو شەوە جێبەجێكرا،‮ ‬یەكەمجار بۆ سەعات‮ ‬4‮ ‬خۆمان حازركرد بوو‮. ‬

كاتژمێر‮ ‬8ی‮ ‬سەرلەبەیانی‮ ‬جومعە‮ ‬20ی‮ ‬ئۆكتۆبەر،‮ ‬فەرماندە رێباز شەریفی‮ ‬كە لە هێڵی‮ ‬پێشەوە بوو،‮ ‬تەلەفۆنی‮ ‬بۆ كردم و گوتی‮ ‬هەر ئێستا هێرشەكەیان دەسپێكرد و بە تۆپی‮ ‬دەبابە لێیان داین‮. ‬لەگەڵ كاك د‮. ‬كەمال بەرەو ساترەكە رۆیشتین،‮ ‬ئێمە بەپێی‮ ‬ئەو پلانەی‮ ‬داماننا بوو،‮ ‬كارمان دەكرد،‮ ‬پەلانەكەمان هەنگاو بە هەنگاو جێبەجێدەكرد،‮ ‬پلانی‮ ‬گشتیی‮ ‬ئێمە ئەوە بوو كە دوژمن بكێشینە پانتاییەكی‮ ‬بەرتەسك و بە هەموو تواناوە لێیان بدەین،‮ ‬بەشێك لە پلانەكە ئەوە بوو كە هێزەكانمان لە ساتری‮ ‬یەكەم،‮ ‬واتە باشووری‮ ‬پردێ،‮ ‬لە كاتی‮ ‬دیاریكراودا بكشێنەوە،‮ ‬هێزەكانی‮ ‬دوژمن وایان دەزانی،‮ ‬پێشمەرگە شكاوە،‮ ‬بۆیە زۆر بە پەلە و بە خێرایی‮ ‬هەزران ئۆتۆمبێل و ئالیاتی‮ ‬جەنگیی‮ ‬و هەزاران چەكداری‮ ‬حەشد و جەیش و پۆلیسی‮ ‬فیدراڵی‮ ‬و حیزبوڵا و پاسداری‮ ‬ئێرانی،‮ ‬بە مەبەستی‮ ‬داگیركردنی‮ ‬هەولێر،‮ ‬بەرەو باكووری‮ ‬پردێ لە پێشبڕكێ دا بوون‮. ‬

لێرەدا،‮ ‬بەشی‮ ‬دووهەمی‮ ‬پلانەكەی‮ ‬د‮. ‬كەمال جێبەجێكرا و پردەكە تەقێندرایەوە و كاتێك كە هێزەكانی‮ ‬دوژمن و ئالیاتەكانیان لەو بەردەمی‮ ‬پردە رووخاوەكەدا مۆڵیان خواردبوو،‮ ‬لە هەموو لایەكەوە ئاگربارانمان كردن،‮ ‬شەڕ،‮ ‬شەڕی‮ ‬جەبهەیی‮ ‬دوو دەوڵەت بوو،‮ ‬ناوچەكە لە ئاگر و دووكەڵ و دەنگی‮ ‬چەكدا نووقم ببوو‮. ‬سوور بووین لە شكاندنیان،‮ ‬لە ماوەی‮ ‬10‮ ‬كاتژمێر شەڕ‮ ‬و بەرەنگارییدا تێكمان شكاندن و بەو تێكشكاندنە،‮ ‬جارێكی‮ ‬دیكە،‮ ‬كوردستان كەوتەوە سەر رەوڕەوی‮ ‬هەستانەوەی‮ ‬سەربازی‮ ‬و سیاسیی‮ ‬و دیپلۆماسی‮.

‮❊ ‬خیانەتی‮ ‬16ی‮ ‬ئۆكتۆبەر چۆن روویدا؟
‮-‬روونە كە‮ ‬16ی‮ ‬ئۆكتۆبەر،‮ ‬پیلانێكی‮ ‬ئەقلیمی‮ ‬و بگرە نێودەوڵەتی‮ ‬گەورە بوو،‮ ‬دژی‮ ‬كورد و كوردستان كە ئامانجەكەی‮ ‬نەك هەر داگیركردنی‮ ‬كەركووك،‮ ‬بەڵكوو داگیركردنی‮ ‬هەولێر و كۆتاییهێنان بە قەوارەی‮ ‬سیاسی‮ ‬و‮ ‬یاسایی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان بوو‮. ‬ئەندازیاری‮ ‬ئەو پیلانگڕییە تاران بوو،‮ ‬ئەكتەرە ئیقلیمییەكانی‮ ‬دیكە بریتی‮ ‬بوون لە بەغدا و ئەنقەرە كە پێكەوە بۆ ئەو ئامانجەی‮ ‬باسمكرد رێككەوتبوون،‮ ‬بەریتانیاش پاڵپشتێكی‮ ‬بێدەنگ و پشتی‮ ‬پردەی‮ ‬ئەو دوژمنكارییە بوو دژ بە كورد،‮ ‬بەداخەوە،‮ ‬بەرپرسانی‮ ‬ئەمەریكی‮ ‬لە عێراق،‮ ‬چاوی‮ ‬خۆیان لە ئاست ئەو‮ ‬غەدرەی‮ ‬لە كوردستان و پێشمەرگە كرا گرت و لایان بۆ سوپا هاوبەشەكەی‮ ‬تاران و بەغدا شل كرد كە بە دەبابەی‮ ‬ئەوانەوە،‮ ‬هێرشبكرێتە سەر كوردستان‮. ‬لە ئاستی‮ ‬ناوخۆشییدا،‮ ‬ژمارەیەك لە بەرپرسانی‮ ‬یەكێتیی‮ ‬نیشتمانیی‮ ‬كوردستان وەك خۆیان رایانگەیاند،‮ ‬لە گەڵ بەغدا و تاران رێككەوتبوون‮.

‮❊ ‬پێتوایە هێزە عێراقییەكان لەم بەرنامەیەی‮ ‬كە دایانڕشتبوو،‮ ‬جارێكی‮ ‬تر ناتوانن بەرامبەر پێشمەرگە بوەستنەوە؟
‮-‬رووداوەكانی‮ ‬مانگی‮ ‬ئۆكتۆبەری‮ ‬ساڵی‮ ‬رابردوو،‮ ‬سەلماندیان كە لە هەر كوێ پێشمەرگە بیەوێت بەرەنگاری‮ ‬بكات و بەرانبەر سوپای‮ ‬عێراق و پاڵپشتەكانی،‮ ‬راوەستێت،‮ ‬دەتوانێت هەر هێرشێكی‮ ‬هەر چەند گەورەش تێكبشكێنێت‮. ‬من دڵنیا نیم لەوەی‮ ‬تازە،‮ ‬جارێكی‮ ‬دیكە،‮ ‬هێزە عێراقییەكان شەڕی‮ ‬كورد نەكەن،‮ ‬بەڵام دڵنیام لەوەی‮ ‬ئەگەر شەڕی‮ ‬كورد بكەن،‮ ‬تووشی‮ ‬شكان دەبنەوە،‮ ‬ئاواتەخوازم ئەوان چیدیكە،‮ ‬شەڕی‮ ‬كورد نەكەن‮. ‬لەو باوەڕەدا نیم،‮ ‬هیچ هێزێك بتوانێت پێشمەرگەی‮ ‬كوردستان،‮ ‬لەناو ببات،‮ ‬چونكە پێشمەرگە خاوەنی‮ ‬پرسێكی‮ ‬رەوایە و لە هەناوی‮ ‬خەڵك و خاكی‮ ‬كوردستان هەڵقوڵیوە‮. ‬

‮❊ ‬ئەو رۆژەی‮ ‬كە لە پردێ،‮ ‬هێرشی‮ ‬داگیركردنی‮ ‬هەولێرتان شكاند و سەركەوتن،‮ ‬چ هەستێكت بوو؟
‮-‬نەبەردی‮ ‬مێژوویی‮ ‬پردێ بە گەورەترین شانازیی‮ ‬و سامانی‮ ‬رۆحی‮ ‬و مەعنەوەی‮ ‬خۆم و پارتی‮ ‬ئازادیی‮ ‬كوردستان دەبینم‮. ‬چونكە كەوتن و داگیركرانی‮ ‬هەولێر،‮ ‬جوانەمرگ بوونی‮ ‬كۆمارەكەی‮ ‬پێشەوا قازی‮ ‬محەمەد دەبوو‮. ‬

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابه‌تی تر

شێوەکار رێژنە حەمید: هونەر لە کۆمەڵگایەکی داخراوی وەک کۆمەڵگای کوردی قورسە

خەبات: پەریهان عومەر:- شێوەکار رێژنە حەمید مستەفا لە دایکبووی ساڵی 1984 لە قەزای رانیە، دە…