بەڕێوەبەری گشتی تۆماركردنی خانووبەرەی هەرێمی كوردستان: نابێت كەسی زێدەڕۆكار لە یەك پارچە زەوی زیاتر بەناو بكرێت

0
174

خه‌بات: فاتیح بەرزنجی:- ئەو خانووانەی بە زێدەڕۆیی و بە مەبەستی نیشتەجێبوون و لە بارودۆخی جیاوازدا درووستكراون، ساڵانێكە بۆ شارەوانی و فەرمانگە پەیوەندیدارەكانی حكوومەت كێشەن و هاوكات ئەوانەیش كە لەو خانووانەدا نیشتەجێبوونە هەمیشە لە دوودڵی و دڵەڕاوكێدا دەژین، چەندین جار هەڵمەتی رووخاندنی ئەو خانووانە و چۆلكردنی مولكە گشتییەكانی حكوومەت ئەنجام دراوە، بەڵام لە ئێستادا بە پێی یاسا و رێنمایی پێویست ئەو خانووانە لەسەر ئەو كەسانە تاپۆ دەكرێت، كە بەڕاستی و لەناچاریدا ئەو زێدەڕۆییانەیان ئەنجام داوە. بۆ وردەكاری زیاتر و روونكردنەوەی یاسا و رێنماییەكان، د. لوقمان عومەر حوسێن بەڕێوەبەری گشتی تۆماری خانووبەرەی هەرێمی كوردستان، لەو دیمانە تایبەتەی رۆژنامەی خەبات تەواوی وردەكارییەكان بۆ هاووڵاتیان دەخاتەڕوو:

بەگوتەی د. لوقمان عومەر حوسێن بەڕێوەبەری گشتی تۆماركردنی خانووبەرەی هەرێمی كوردستان لە وەزارەتی داد، كێشەی زێدەڕۆیی لەسەر موڵكی دەوڵەت لەكۆنەوە هەیە، چ لەسەر ئاستی عێراق چ لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستان، بۆیە لەعێراق چەندین یاساو بڕیاری لەمبارەیەوە بۆ دەرچووە، هەندێكیان بە ئاراستەی تەملیكی زەوییە زێدەڕۆییەكان بووە بەنرخێكی كەم و هەندێكی دیكەیش بە نرخی راستەقینە، لەگەڵ وەرگرتنی هاوشێوەی هەموو ئەو ساڵانەی كە زێدەڕۆكار زێدەڕۆیی كردۆتە سەر زەویەكە لە كەسی زێدەڕۆكار و هەندێكی دیكەیش بە ئاراستەی تێكدانی زێدەڕۆكە لەسەر ئەركی زێدەڕۆكار و سەپاندنی سزا بەسەر كەسی زێدەڕۆكار و سزای دارایی و پێبژاردن.

یاسای ژمارە (3)ـی ساڵی 2019ـی پەرلەمانی كوردستان
لە هەرێمی كوردستان وەك چارەسەرێك بۆ كێشەی زێدەڕۆیی بڕیاری ژمارە (5) ساڵی 2002 لەپەرلەمانی كوردستان دەرچوو، ئەگەرچی ئەو كێشەیە هەر بەردەوامبوو، بۆیە دواجار بەمەبەستی چارەسەركردنی ئەم كێشەیە لەسەر پێشنیاری حكوومەتی هەرێمی كوردستان، پەرلەمانی كوردستان یاسای ژمارە (3) ی ساڵی 2019 ی دەركرد لەژێرناوی یاسای بەخاوەنكردنی ئەو زەویانەی كە لەسنووری شارەوانییەكان لە هەرێمی كوردستان زێدەڕۆییان لەسەر كراوە بەژمارە(3) لەساڵی 2019ی دەركرد.

یاسای بەخاوەنكردنی ئەو زەویانەی زێدەڕۆییان لەسەر كراوە
د. لوقمان عومەر حوسێن بەڕێوەبەری گشتی تۆماركردنی خانووبەرەی كوردستان، دەربارەی یاسای بەخاوەنكردن بە (رۆژنامەی خەبات)ـی گوت: دیارە ئەو یاسایە چەندین مەرجی دەستنیشانكردووە بۆ بەخاوەنكردنی ئەو زەویانەی كە خانووی زێدەڕۆیان لەسەر دروستكراوە.

مەرجەكانی بەخاوەنكردنی خانووی زێدەڕۆ
د. لوقمان عومەر حوسێن بەڕێوەبەری گشتی تۆماركردنی خانووبەرەی هەرێمی كوردستان لەبارەی ئەو مەرجانەی لە یاساكەدا هاتوون، دەڵێت: مەرجەكان بریتین لە:
یەكەم: پێویستە زێدەڕۆییەكە بەرلە رێكەوتی 13/3 ساڵی 2018بووبێت، لەبەر ئەوەی یاسایەكی دیكەمان هەیە، كە بەیاسای ژمارە (3) ی ساڵی 2018 ناسراوەو بەپێی ئەم یاسایە هەر زێدەڕۆییەك بكرێت، پێویستە ئەو زێدەڕۆییە لابدرێت بەپێی یاسا.
دووەم: ئەگەر هاتوو زێدەڕۆییەكە لەسەر موڵكی دەوڵەت بێت، جا چ موڵكی تەواو بێت یاخود مافی رەفتاركردنی لەسەر بێت.
سێیەم: ئەگەر هاتوو بكەوێتە ناو سنووری شارەوانی و لەناوچەی نیشتەجێبوون بێت.
چوارەم: ئەگەر خانوووەكە بەمەبەستی نیشتەجێبوون درووستكرابێت، واتا خانوووەكە بۆ نیشتەجێبوون بەكار هاتبێت، نەوەك بۆ مەبەستێكی دیكە.
پێنجەم: كەسی زێدەڕۆكار یاخود میراتگرەكانی یاخود ئەوانەی كە بەحوكمی یاسا بە بەخێوكردنی ئەو راسپێردراوە، پێویستە داواكارییەك پێشكەش بكات بەسەرۆكی یەكەی كارگێڕی و لەماوەیەكدا كە بریتییە لە ماوەی 120 رۆژ، لەرۆژی بەركاربوونی ئەم یاسایە تێپەڕنەكات، كە هەموو بەڵگەنامەكان لەخۆ بگرێت، بەڵام ئەوەی كە ئێستا پێشبینی دەكەین ئەو ماوەیە ئێستا تێپەڕیووە، ئەوەش كێشەیەكی یاساییەو پێویستە ئەنجوومەنی وەزیران چارەسەری بكات، لەبەر ئەوەی رەنگە نەتوانرابێت لیژنەكان دروستبكرێن، ئەویش بە هۆكاری بڵاوبوونەوەی پەتای كۆرۆنا لە هەرێمی كوردستان و قەدەغەی هاتوچۆ لەشار و شارۆچكەكان.
شەشەم: نابێت كەسی زێدەڕۆكار لەیەك پارچە زەوی زیاتری بەناو بكرێت.
حەوتەم: رووبەری زەوی بەناوكراو لەسەنتەری پارێزگاكان لە 200 مەتر زیاتر نەبێت و لەسەنتەری قەزاكانیش لە 250 مەتر نابێ‌ زیاتر بێت و لە سەنتەری ناحیەكانیش نابێ‌ لە 300 مەتر زیاتر بێت.

رێوشوێنەكانی بەناوكردن چییە؟
دواتر بەڕێوەبەری گشتی تۆماركردنی خانووبەرەی كوردستان دەربارەی رێوشوێنەكانی بەناوكردن روونیكردەوە: بەپێی یاسای ژمارە (3) ی ساڵی 2019 چەندین رێوشوێن دیاریكراوە، یەكێك لەوانە تاوتوێكردنی داواكارییەكان و بڕیاردان لەبوونی مەرجە پێویستییەكانی بەناوكردن لەلایەن لیژنەیەكەوە دەبێت، ئەویش بەسەرۆكایەتی پارێزگار یاخود سەرۆكی یەكە كارگێڕییەكان و بەئەندامییەتی لایەنە پەیوەندیدارەكان، وەكو نوێنەری فەرمانگەكانی تۆماركردنی خانوووبەرە و نوێنەری وەزارەتی دارایی و نوێنەری شارەوانی.
د. لوقمان عومەر گوتیشی: ئەو كەسانەی كە پێشتر لەحكوومەت سوودمەند نەبوون نرخی زەوییەكان بەمشێوەیە دەبێت: لەسەنتەری پارێزگاكان بۆ یەك مەتر دووجا بەنرخی ( 15 تاوەكو 30) هەزار دینار دەبێت، بەڵام لەسەنتەری قەزاكان نرخی یەك مەتر دووجا بە (10 تاوەكو 15) هەزار دینار دەبێت. لەسەنتەری ناحیەكانیش نرخی یەك مەتر دووجا بە (5 تاوەكو 10) هەزار دینار دەبێت و ئەوانەشی كە سوودمەندبوون بەنرخی 100%ی بەهای راستەقینەی زەویەكە بەناویان دەكرێت. لەبەر ئەوەی ئەوانەی كە پێشتر لەحكوومەتی هەرێم سوودمەند بوونە بەزەوی یاخود بەخانوو، بەڵام حوكمە داراییەكان كەسوكارەكانی پلە یەكی (شەهیدان و ئەنفال و كەمئەندامانی سەنگەر) ناگرێتەوە، لەبەر ئەوەی ئەوان لەو حوكمە داراییانە لێخۆشبوون دەیانگرێتەوە.

حاڵەتەكانی رەتكردنەوەی بەناوكردن چییە؟
پاشان سەبارەت بە حاڵەتەكانی رەتكردنەوەی بەناوكردن دكتۆر لوقمان عومەر روونیكردەوە: ئایا ئەو بەناوكردنە بەڕەهاییدەكرێت، یاخود هەندێ‌ حاڵەت هەیە كە شارەوانی مافی ئەوەی هەیە كە بەناوكردنەكە رەت بكاتەوە ؟ دیارە یاسا ئەمەی دیاریكردووە كە ئەگەر شوێنی خانوووەكە سەرپێچی بێت بۆ ماستەرپلان یاخود نەخشەی كەرتی وردەكارییەكان، ئەوا زێدەڕۆییەكە لەسەر تێچووی زێدەڕۆكار لادەبرێت، ئەوكاتە مافی هەیە رەفتار بەپاشماوەكانەوە بكات، بەڵام ئەگەر هاتوو زێدەڕۆكار پێشتر سوودەمەند نەبووبێت ئەوا بە پارچە زەویەك بە رووبەری 200 مەتر دووجا قەرەبوو دەكرێتەوە بەبێ‌ بەرامبەر، بەڵام ئەگەر سوودمەند بووبێت ئەوا بەنرخی راستەقینە زەویەكەی بۆ بەناودەكرێت. ئەگەر زێدەڕۆكار پابەند نەبێت بەپێێدانی نرخی دیاریكراو لەم یاسایە یاخود مەرجەكانی هاتوو لەمادەی دووی ئەو یاسایە نەیگرێتەوە ئەوا زەوی و خانوووەكە لەلایەن شارەوانییەوە دەفرۆشرێت بەپێی یاسای ژمارە(32) ی ساڵی 1986 یاسای بەكرێدان و فرۆشتنی سامانی دەوڵەت، لەبەرامبەر فرۆشتنەكە بەهای دروستكراوەكان بەشێوەی شایستە بوون بەتێكدراوی دەدرێت بەخاوەنەكەی و هەندێكجاریش دەبینین رووبەری زیاد هەیە لەو رووبەرەی كە یاسا دیاریكردووە، ئەوا رووبەرە زیادەكان لە رووبەری ئاماژە پێكراو لەو یاسایە بەنرخی راستەقینەی باو دەخەمڵێنرێت بەو مەرجەی كە لەهەموو حاڵەتێكدا لەپارێزگاكان لە(300) مەتر دووجا زیاتر نەبێت و لە قەزاكانیش لە (400) مەتر دووجا زیاترنەبێت و لەناحیەكانیش لە (500) مەتر تێپەڕنەكات، ئەوە ئەگەر هاتوو رووبەری زیاتر هەبوو لەو رووبەرەی كەیاسا وەكو مەرج دیاریكردووە بۆ بەناوكردن.

بەڕێوەبەری گشتی تۆماركردنی خانووبەرەی كوردستان دەشڵێت: بێگومان ئەو یاسایە ماوەیەكی زەمەنی دیاریكراوی هەیە بۆ كاركردن، ئەویش ماوەی (3) ساڵە لە رێكەوتی بڵاوبوونەوەی لە رۆژنامەی فەرمی وەقایعی كوردستان كاری پێدەكرێت. لێرەوە لەرێگەی رۆژنامەی خەباتەوە داواكارم لە هەموو ئەو هاووڵاتیانەی كە ناوەڕۆكی ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە هەرچی زووە داواكارییەكانی خۆیان لەگەڵ سەرجەم ئەو بەڵگە نامانەی كە هەیانەو دەیسەلمێنێ‌ كە حوكمەكانی ئەو یاسایە دەیانگرێتەوە، داواكارییەكانیان ئاراستەی سەرۆكی یەكەی كارگێڕی بكەن، هەریەكە بەپێی ئەو ناوچەیەی كە لێی نیشتەجێیە. لەبەرئەوەی تێپەڕبوونی ماوە لەبەرژەوەندی ئەواندانییە و یاساكە تەنیا 120 رۆژی دیاریكردووە بۆ بەناوكردن. ئەگەر لەم ماوە دیاریكراوە تێپەڕ بكات ئەوا ئەو كەسە مافی بەناوكردنی دەفەوتێت و بۆ شارەوانی هەیە كە موڵكەكەی بفرۆشێت بەپێی یاسای ژمارە (32) ی ساڵی 1986.

ئەنجوومەنی وەزیران چەندین كۆبوونەوەی بۆ ئەو مەبەستە ئەنجامداوە
دواتر د. لوقمان عومەر حوسێن بەڕێوەبەری گشتی تۆماركردنی خانووبەرەی هەرێمی كوردستان دەربارەی ئەو بڕیارە گرنگە روونكردنەوەی زیاتر دەدات و دەڵێت: دەربارەی بەناوكردنی ئەو زەویانەی كە زێدەڕۆییان لەسەر كراوە لەسەر زەوی دەوڵەت، ئینجا ئەو زەویە موڵكی پوخت بێت یاخود مافی رەفتاركردنی لەسەربێت بۆ ئەم مەبەستە سەرۆكایەتی ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێم رێنمایی پێویستی داوە بەهەموو لایەنە پەیوەندیدارەكان، كە هەرچی زووە كاری پێویست ئەنجامبدەن بۆ بەخاوەنكردن لەلایەن ئەو هاووڵاتیانەی كە مەرجەكانی ئەم یاسایە دەیانگرێتەوە، بۆ ئەم مەبەستە چەندین كۆبوونەوە ئەنجامدراوە، چ بەشێوەی رووبەر یاخود لە رێگەی ئۆنلاین و هەندێ‌ جاریش رێزدار مەسرور بارزانی سەرۆكی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، سەرپەرشتی كۆبوونەوەكانی كردووە و رێنمایی پێویستی داوە بە لایەنەكان تا هەرچی زووە لە خزمەتی هاووڵاتیاندابن.

زیاتر

وەڵامێک بنووسە

پۆستی ئەلکترۆنیکەت بڵاو ناکرێتەوە . خانە پێویستەکان دەستنیشانکراون بە *

بابه‌تی تر

كڵۆپ: وەرزی داهاتووی پرێمەرلیگ قورس دەبێت

خه‌بات: هاوار مورتكه‌یی:- یۆرگن كڵۆپ، راهێنەری یانەی لیڤەرپوول پێشبینی دەكات، وەرزی داهاتو…