2018-02-11

خەبات‮: ‬فاتیح بەرزنجی

ماوەی‮ ‬چەندین ساڵە موەلیدە ئەهلیەكان شان بەشانی‮ ‬كارەبای‮ ‬نیشتیمانی‮ ‬كارەبا بەهاووڵاتیان دەدەن‮. ‬بەڵام ئەوەی‮ ‬كە هاووڵاتیانی‮ ‬نیگەران دەكات گلەیی‮ ‬و گازندەیە لە‮ ‬هەردوو كارەبای‮ ‬موەلیدە و كارەبای‮ ‬نیشتیمانی‮ ‬كە وەكو پێویست كارەبا بەخەڵكی‮ ‬نادە ن و نرخی‮ ‬ئەمپێری‮ ‬كارەباش‮ ‬رۆژانە‮ ‬گرانەو بارودۆخی‮ ‬هاووڵاتیانیش وەكو پێویست نییە،‮ ‬جگەلەوەش هەندێ خاوەن موەلیدە گازی‮ ‬خراپ بۆموەلیدەكانیان بەكار دەهێنن و ژینگەی‮ ‬ئەو گەڕەكانە پیسدەكەن و گوێ بە تەندروستی‮ ‬دانیشتووانی‮ ‬گەڕەكەكان نادەن‮. ‬سەبارەت بەو دیاردەیە وەك رۆژنامەی‮ ‬خەبات ئەو‮ ‬ڕاپۆرتەمان ئامادەكرد‮.‬

دوكەڵی‮ ‬ژەهراوی‮ ‬هەراسانی‮ ‬كردوون

‮"‬ستار حەمید‮" ‬وەك دانیشتووی‮ ‬گەڕەكی‮ ‬فەرمانبەران‮ ‬نزیك شەقامی‮ ‬كۆڕنیش گوتی‮: ‬دوكەڵی‮ ‬ژەهراوی‮ ‬موەلیدە ئەهلیەكان هەراسانی‮ ‬كردووین،‮ ‬نازانین پەنا بۆ كێ بەرین و چیبكەین؟ بۆیە داوا لەئەنجومەنی‮ ‬موەلیدەكان دەكەین كە خەمێكمان بۆ بخۆن تا تووشی‮ ‬بەهۆی‮ ‬ئەو دوكەڵە ژەهراویە نەخۆش نەبووین‮.‬

‮"‬سیروان عەلی‮" ‬هاونیشتیمانیەكی‮ ‬دیكەی‮ ‬گەڕەكی‮ ‬منارەی‮ ‬شێخی‮ ‬چۆلی‮ ‬بوو گوتی‮: ‬ماوەیەك بوو موەلیدەكەمان دوكەڵێكی‮ ‬رەشی‮ ‬ژەهراوی‮ ‬دەكرد و خەڵكی‮ ‬گەڕەكەكە هەراسان ببوون،‮ ‬ئەوەبوو لەلایەن لیژنەی‮ ‬موەلیدە ئەهلیەكانی‮ ‬پارێزگای‮ ‬هەولێر بەدواداچوونی‮ ‬بۆ موەلیدەكە كرد‮. ‬لێرەوە جێی‮ ‬خۆیەتی‮ ‬داوا لەو لیژنەیە بكەم كە چیتر رێگە بەو موەلیدانە نەدرێ كە گازی‮ ‬خراپ بۆ موەلیدە ئەهلیەكان بەكار بێنن‮. ‬وادیارە خاوەنی‮ ‬ئەو موەلیدانە نازانن كە ئەو گازە خراپە و كاریگەری‮ ‬بۆسەر تەندروستی‮ ‬مرۆڤ‮ ‬هەیە‮.‬

‮"‬مۆفەق شەریف‮" ‬لەگەڕەكی‮ ‬هەڤاڵان گوتی‮: ‬دوكەڵی‮ ‬ئەو موەلیدانە خەڵكی‮ ‬گەڕەكەكانی‮ ‬هەولێری‮ ‬هەراسان كردووە‮.‬

‮"‬مامەند كەریم‮" ‬لەگەڕەكی‮ ‬كوردستان گوتی‮:‬‮ ‬ماوەیەك بوو موەلیدەی‮ ‬گەڕەكەكەمان دوكەڵێكی‮ ‬زۆری‮ ‬دەكرد و بۆنی‮ ‬گازەكەشی‮ ‬ژەهراوی‮ ‬بوو ئەو دوكەڵە پیسە بۆ بەساڵاچووان زۆر خراپە و تووشی‮ ‬رەبۆیان دەكات و هەناسەیان تەنگ دەكات هەق وایە لیژنەی‮ ‬بەدواداچوونی‮ ‬موەلیدەكان لە پارێزگای‮ ‬هەولێر‮ ‬غەرامەیەكی‮ ‬زۆری‮ ‬ئەو موەلیدان بكرێت تا جارێكی‮ ‬دیكە‮ ‬سەرپێچی‮ ‬نەكەنەوە و گازی‮ ‬خراپ بەكار نەهێنن‮.‬

‮"‬فەرهاد شێركۆ‮" ‬لەگەڕەكی‮ ‬كورانی‮ ‬عەنكاوەی‮ ‬نوێ‮: ‬خۆزگە زووتر لەلایەن لیژنەی‮ ‬بەدواداچوونی‮ ‬موەلیدەكانەوە‮ ‬هەموو ەئەو خاوەن موەلیدانە سزا بدرابوونایە‮.‬

لیژنەی‮ ‬بەدواداچوونی‮ ‬موەلیدەكان‮: ‬هەر خاوەن موەلیدەیەك گازی‮ ‬خراپ بەكار بێنێ بەپێی‮ ‬یاسا سزادەدرێت‮.‬

هەربۆ بەدواداچوون بۆ موەلیدەكان سەردانی‮ ‬پارێزگای‮ ‬هەولێرمان كرد و لەوێدا

‮ ‬ئەندازیار‮ "‬قارەمان مەولود‮" ‬سەروكی‮ ‬لیژنەی‮ ‬بەدواداچوون لە‮ ‬لەپارێزگای‮ ‬هەولێر گوتی‮: ‬رۆژ لەدوای‮ ‬رۆژ شارێكی‮ ‬گەورەی‮ ‬وەكو هەولێر بەرەو فراوانبوون دەچێت و ژمارەی‮ ‬گەڕەكەكانیش زیاد دەكات،‮ ‬لە ئێستادا لەسنووری‮ ‬پارێزگای‮ ‬هەولێر و دەور و بەری‮ ‬نزیكەی‮ ‬دوو هەزار و‮ ‬77‮‬ موەلیدەمان هەیە و مۆڵەتی‮ ‬كاركردنیان هەیەو دابەشبوونە بەسەر گەڕەكەكانی‮ ‬شاری‮ ‬هەولێر و ماوەماوەش كۆبوونەوە لەگەڵ‮ ‬پارێزگاری‮ ‬هەولێر و جێگری‮ ‬پارێزگار و قایمقامی‮ ‬هەولێر‮ ‬باسی‮ ‬كارەباو كێشەی‮ ‬كارەبای‮ ‬نیشتیمانی‮ ‬كراوە و باسی‮ ‬ئەوەمان كرد وە،‮ ‬بڕیارمانداوە لەكاتە گرنگەكاندا كارەبا بدرێت بە هاووڵاتیان،‮ ‬ئەویش كاتژمێر چوار و نیوی‮ ‬ئێوارەیە تا كاتژمێر دوانزەو نیوی‮ ‬شەو زۆر زەرورە كارەبا بەخەڵكی‮ ‬بدەیت‮. ‬بۆ بەیانیانەكانیش كە زور گرنگە هەندێ گەڕەك كارەبای‮ ‬نیشتیمانی‮ ‬نایەتەوە پێویستە كارەبایەكی‮ ‬هەبێت،‮ ‬چونكە قوتابی‮ ‬و فەرمانبەر سوودی‮ ‬لێوەردەگرن‮. ‬ئێمە هەمیشە حەزدەكەین باری‮ ‬سەرشانی‮ ‬هاووڵاتیان كەمبكەینەوە و پارەی‮ ‬زۆر بۆ كارەبای‮ ‬موەلیدە نەدەن‮.‬

‮ ‬دواتر سەبارەت بە پارەی‮ ‬موەلیدە ئەندازیار قارەمان مەولود گوتی‮: ‬هەموو سەرەمانگان كۆبوونەوە لەگەڵ ئەنجوومەنی‮ ‬موەلیدەكان ئەنجامدەدەین لەسەر نرخی‮ ‬موەلیدەو دانانی‮ ‬خشتەی‮ ‬كار كردنی‮ ‬موەلیدە دیارە‮.‬

هەر موەلیدەیەك پابەندی‮ ‬مەرج و‮ ‬ڕێنماییەكان نەبێت ئەوا سزادەدرێت و لیژنەكە رۆژانە نموونەی‮ ‬ئەو گازە خراپەی‮ ‬موەلیدەكان دەداتە بەڕێوەبەرایەتی‮ ‬دابەشكردنی‮ ‬نەوتی‮ ‬هەولێر و لەوێ ئەو گازە پشكنینی‮ ‬بۆ دەكرێت ئەگەر گازەكە شیاو نەبوو ئەوا دەدرێتە قایمقامیەتی‮ ‬هەولێر و بە پارە‮ ‬غەرامەدەكرێت‮.‬

دواتر هەر بۆ بەدواداچوونی‮ ‬ئەو‮ ‬ڕاپۆرتە سەردانی‮ ‬قایمقامیەتی‮ ‬هەولێرمان كرد و لەوێدا‮ "‬نەبەز عەبدولحەمید‮" ‬قایمقامی‮ ‬قەزای‮ ‬ناوەندی‮ ‬هەولێر‮ ‬ڕوونیكردەوە‮: ‬ئێمە لەڕێگەی‮ ‬لیژنەی‮ ‬بەدوادچوونی‮ ‬موەلیدەكان لەپارێزگای‮ ‬هەولێر رۆژانە بەدواداچوونی‮ ‬تەواومان بۆئەو بابەتە كردووە و چەندین خاوەنی‮ ‬موەلیدە‮ ‬غەرامە كراون،‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬ئەو خاوەن موەلیدانەی‮ ‬كە گازی‮ ‬خراپیان بەكار هێناوە و هەر هەموو خاوەن موەلیدەكان ئاگادار كراونەتەوە كە بۆیان نییە بەهیچ شێوەیەك ئەو گازە خراپە بەكار بهێنن‮.‬

داوا لەهاووڵاتیان دەكەین كە هەستیانكرد خاوەنی‮ ‬موەلیدەیەك گازی‮ ‬خراپ بەكاردێنی‮ ‬دەتوانێ ئاگادارمان بكاتەوە‮.‬

زۆربەی‮ ‬موەلیدەكان بەهۆی‮ ‬ئەو گازە خراپە تێكدەچێت

دواتر‮ "‬سەرتیپ سلێمان‮" ‬لەلیژنەی‮ ‬موەلیدەكان لەپارێزگای‮ ‬هەولێر گوتی‮: ‬رۆژانە سەردانی‮ ‬موەلیدەكان دەكەین و هەموو بەشەكانی‮ ‬موەلیدەكان دەپشكنین تا لەنزیكەوە بزانین هۆكاری‮ ‬تێكچوونی‮ ‬موەلیدەكان چیە؟‮ ‬یەكەمینجار لە گازەكەی‮ ‬دەكۆڵینەوە كە باشترین بەڵگەیە بۆ ئێمە ئەگەر گازەكەی‮ ‬لەپشكنینی‮ ‬تاقیگەیی‮ ‬دەرچوو ئەو كاتە هەرگیز سزانادرێت،‮ ‬ئەگەر گازەكەی‮ ‬خراپبوو ئەوا سزادەدرێت‮. ‬

ئەگەر سەرپێچی‮ ‬دیكەی‮ ‬هەبوو‮ ‬زیاتر سزادەدرێت‮ ‬لێرەوە‮ ‬ڕوونیدەكەینەوە كە چەندین جۆری‮ ‬گاز هەیە هەروەكو گازی‮ ‬باش وگازی‮ ‬نەفتە كەزۆر خراپەو نرخەكەی‮ ‬بە‮ ‬60 هەزار دینارە لەگەڵ تەسفیەی‮ ‬یەك‮ ‬هەیەو نرخەكەی‮ ‬دەگاتە‮ ‬120 هەزار دینارە و جۆرێكی‮ ‬باشە جۆرێكی‮ ‬دیكە بەرمیلی‮ ‬بە‮ ‬130 هەزار دینارە و جۆرێكی‮ ‬دیكە كەركوكەو نرخەكەی‮ ‬بەرزەو خاوەن موەلیدەكان نایكڕن ئەوموەلیدانەی‮ ‬كە موەلیدەكانیان زوو تێك دەچێت جۆری‮ ‬نەفتەكە بەكار دەهێنن بۆیە موەلیدەكەیان زوو تێك دەچێت بۆ باشتر كردنی‮ ‬ئەوگازە خراپە خاوەنی‮ ‬ئەو موەلیدانە گیزەرێكی‮ ‬دەستكرد لەكارگەكان دروست دەكەن و گازەكەی‮ ‬تێدەكەن تائەو گازە شل بێتەوە و بەكاری‮ ‬دەهێنن بەڵام بەداخەوە ئەو گازە خراپە موەلیدەكەیان تێك دەدات لەكاتی‮ ‬سەردانیكردنمان بۆ موەلیدەكان لەلای‮ ‬ئێمە گرنگترین كار پشكنینە بۆ گازی‮ ‬موەلیدەكان ونموونەی‮ ‬گازی‮ ‬موەلیدەكان دەدەینە تاقیگەی‮ ‬دابەشكردنی‮ ‬نەوتی‮ ‬هەولێرو نوسراو رەوانەی‮ ‬قایمقامیەت دەكرێت تاخاوەنی‮ ‬ئەو موەلیدانە سزا بدرێن ئەو‮ ‬غەرامە كردنە لەیەك ملێۆن دینار دەست پێدەكات تا‮ ‬3 ملیۆن دینارەو موەلیدە هەیەبۆ3جاریش‮ ‬غەرامە كراون هەر موەلیدەیەك واز لەگازی‮ ‬خراپ نەهێنێ بە فەرمان پارێزگا مۆلەتەكەی‮ ‬لێوەر دەگیرێتەوەو رۆژانە هاووڵاتیان سكاڵا لەسەر موەلیدەكان تۆمار دەكەن بەبەكار هێنانی‮ ‬كگازی‮ ‬خراپ و زوو تێكچوونی‮ ‬موەلیدەكان هاووڵاتی‮ ‬هەیە دەڵێت كارەبای‮ ‬موەلیدەمان نییەو تێكچووە ئێمەش‮ ‬یلە هۆكاری‮ ‬تێكچوونەكەی‮ ‬دەكۆڵینەوەو لەرۆژانی‮ ‬پشووەكانیش سەردانی‮ ‬موەلیدەكانمان كردووە‮ ‬هەینی‮ ‬ڕابردوو پەیوەندیان پێوەكردین لەگەڕەكی‮ ‬كوردستان موەلیدە تێكچووەو لەماوە‮ ‬3 رۆژدا دووجار موەلیدەكە تێكچووە بۆیە لە هۆكاری‮ ‬ئەو شكستەمان كۆڵیەوەو سەیرمان كرد گازی‮ ‬خراپی‮ ‬بەكار هێنابوو نمونەی‮ ‬گازەكە‮ ‬ڕەوانەی‮ ‬پشكنین كراو چەندین خاوەنی‮ ‬موەلیدە بەڵێن دەدەن بۆ گازی‮ ‬باش بەڵام بەداخەوە هەنێك لەوموەلیدانە واز لە گازی‮ ‬خراپ ناهێنن زوو تێكچوونی‮ ‬موەلیدە بۆ ئەو گازە خراپەیە لەوماوەیەدا سەردانی‮ ‬ژمارەیەك موەلیدەبكەین كە گازەكانیان خراپە لەو گەڕەكانە وەكو‮: ‬موەلیدەی‮ ‬گەڕەكی‮ ‬منارەی‮ ‬شێخی‮ ‬چۆلی‮ ‬و موەلیدەی‮ ‬گەڕەكی‮ ‬كوردستان و هەڤاڵان و مامزاوەو قەتەوی‮ ‬و‮ ‬5ی‮ ‬حەسارۆك و كەسنەزان وشەقڵاوەو بەحركەو قوشتەپەو فەرمانبەران و هاوكاری‮ ‬و بنەسڵاوەو كورانی‮ ‬عەنكاوەی‮ ‬نوێ گازەكانیان زۆر خراپ بوو نموونەی‮ ‬گازەكانیان‮ ‬ڕەوانەی‮ ‬تاقیگەی‮ ‬نەوتی‮ ‬هەولێر كراوە‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌