2018-01-08

خەبات‮- ‬عەلی‮ ‬بانیشاری
چەندین هەزار ساڵ بەر لە زایین گـۆزە بەمەبەستی‮ ‬هەڵگرتن و گواستنەوەی‮ ‬ئاو و هەڵگرتنی‮ ‬دانەویڵە بەكارهاتـووە،‮ ‬بەڵام لەسەردەمـی‮ ‬عوبـید‮ ‬4500‮-‬3500‬پیش زایین و سەردەمی‮ ‬وەركا‮‬3500-3100‮‬پیش زایین بەمەبەستـی‮ ‬ناشتی‮ ‬مردوو بەكـارهاتووە،‮ ‬بەوتەی‮ ‬پسپۆڕیكی‮ ‬زانستی‮ ‬شوینەواری‮ ‬كۆن لە رابردوودا مردووەكـان وەكو پـیرۆزییـەك و لیزلینان لە مردووەكان لەناو گۆزەدا ناشتوویانن‮. ‬لیپرسراوی‮ ‬بـەشـی‮ ‬پشكنیـن لە بەڕیوەبـەرایەتی‮ ‬شوینەواری‮ ‬هەولیر دەڵی‮" ‬ئەو گۆزانەی‮ ‬مردوویان تیدا نیژراوە ئـەستوورتـر بوون لە گـۆزەكـانی‮ ‬دیكە و لەناوەندی‮ ‬گـۆزەكەدا پان و بەربڵاو بووە و سەری‮ ‬تایـبەت بەخۆی‮ ‬هـەبووە‮". ‬نمونـەی‮ ‬دوو لەو گۆزانە لە مۆزەخانەی‮ ‬شارستـانی‮ ‬هەولیر لە هۆڵی‮ ‬یەكەمدا نمایشكـراون و سەردانیكـەران بە گرنگییەوە لی دەڕوانـن و وینەی‮ ‬لەگەڵـدا دەگرن‮.‬
زۆرینەی‮ ‬نەتەوەكانی‮ ‬رابردوو گۆزەیان بەقەبارە و شیوەی‮ ‬جیاواز دروستكردووە،‮ ‬گۆزە وەكو پیداویستییەكی‮ ‬رۆژانە سوودی‮ ‬لیوەرگیراوە،‮ ‬گۆزەكان سەرەتا بەشیوەیەكی‮ ‬سادەبوون و پاشان چەندین نەخش و زەغرەفەیان لەسەر دروستكراوە،‮ ‬گۆزەكان لەناو كوردەدا سووردەكرینەوە بۆ ئەوەی‮ ‬پتەو بن و بەئاسانی‮ ‬نەشكین‮. ‬لە گردی‮ ‬شوینەواری‮ ‬قالینج ئاغای‮ ‬شاری‮ ‬هەولیر دوو گۆزەی‮ ‬قەبارە جیاواز چەند ساڵ لەمەوبەر دۆزراونەتەوە و لە مۆزەخانەی‮ ‬هەولیر نمایشكراون‮. ‬گۆزەكان لە دووبەش پیكهاتوون و میژووەكەیان دەگـەڕیتەوە بۆ سەردەمی‮ ‬وەركا‮‬3500‮-‬3100‮‬پ.ز‮. ‬
گـۆران محەمەد،‮ ‬لیپرسراوی‮ ‬بەشی‮ ‬پـشكنین لە بەڕیوەبەرایەتی‮ ‬شوینەواری‮ ‬هەولیر دەڵی‮" ‬لەناو ئەو دوو گۆزەدا تەرمی‮ ‬منداڵ دۆزراوەتـەوە كە هەندیك مورو و ملونەكەكی‮ ‬لەگەڵدا بووە‮". ‬ئەو دەشڵیت‮" ‬ئەو گۆزانەی‮ ‬كە مردوویان تـیدا نیژراوە جیاوازن لەو گۆزانەی‮ ‬بەمەبەستی‮ ‬هەڵگرتنی‮ ‬ئاو و دانەویڵە بەكارهاتوون،‮ ‬چونكە ئەستـوورن و ناوەنـدی‮ ‬گۆزەكە پانتر و بەربڵاوترە و خاوەنی‮ ‬سەری‮ ‬تایبەت بەخۆیانن‮".‬
سەبارەت بەهۆكاری‮ ‬ئەستـووری‮ ‬گۆزەی‮ ‬مردوو،‮ ‬لیپرسراوی‮ ‬بەشی‮ ‬پشكنین لە بەڕیوەبەرایەتی‮ ‬شوینەواری‮ ‬هەولیر دەڵی‮" ‬لەبەر ئەوەی‮ ‬گۆزەكە كاتیك دەكریت بەژیر خۆڵەوە نەشكیت ئەستوور دروستكراو‮". ‬لەبارەی‮ ‬دۆزینەوەی‮ ‬مـورو و ملوانەكە لەگەڵ لاشەكەی‮ ‬مردووەكاندا؟ گۆران محەمەد گوتی‮" ‬لە رابردوودا بڕوایان وابووە هـەر كەسیك مردوو پیویستە كەل وپەلی‮ ‬رۆژانەی‮ ‬لەگەڵدا دابنریت،‮ ‬هەر لەبەر ئەوەشە مردووەكانـی‮ ‬نـاو گۆزەكانی‮ ‬گردی‮ ‬قالینـج ئـاغا مورو و ملوانەكەیان لەگەڵدا بووە‮". ‬
بەوتەی‮ ‬شارەزایانی‮ ‬زانستی‮ ‬شوینەوار هۆكاری‮ ‬هەڵبژاردنی‮ ‬گۆزە بۆ ناشتی‮ ‬مردوو بۆ ئەوەی‮ ‬دەگەڕیتەوە لە شیوەدا لە رەحمی‮ ‬دایك دەچیت،‮ ‬بەشیوەیەك كاتیك منداڵ دروست دەبیت لە رەحمدا گەشە دەكات و پاشان كە دەشمریت دەخریتە ناو ئەو گۆزەوە كە لە رەحـمی‮ ‬دایك دەچیت‮. ‬مامۆستایەكی‮ ‬بەشی‮ ‬شوینەوار لە زانكۆی‮ ‬سەلاحەددین دەڵی‮" ‬بیرۆكەی‮ ‬دروستكـردنی‮ ‬تایووت لە گۆزەوە بووە‮". ‬بەوتەی‮ ‬ئەو مامۆستایە وەكو ریزلـینانیك لە مرۆڤ پـاش مـردنیان خراونەتە ناو گۆزەوە‮.‬
د.نیعمان جومعە،‮ ‬مامۆستا لە بەشی‮ ‬شوینەواری‮ ‬زانكۆی‮ ‬سەلاحەددین دەڵی‮" ‬لەناوەڕاستی‮ ‬هەزارەی‮ ‬چوارەم لەسەردەمی‮ ‬عوبید‮‬4500-3500‮‬پ.ز و سەردەمی‮ ‬وەركا‮3500-3100‮پ.ز گۆزە بۆ ناشتتی‮ ‬مردوو بەكارهاتووە،‮ ‬نمـونەی‮ ‬ئەو جۆرە گۆزانەش لە گردی‮ ‬شوینەواری‮ ‬قالینج ئاغا دۆزراوەتەوە‮". ‬دەشڵیت‮" ‬لەو سەردەمانە بەدواوە هەر نەتەوەیەك بەپیی‮ ‬داب و نەریتی‮ ‬خۆی‮ ‬مردووی‮ ‬لەناو گۆزە ناشتووە‮". ‬گوتیشی‮" ‬قەبارەی‮ ‬گۆزەكان بەپیی‮ ‬قەبارەی‮ ‬لاشەی‮ ‬مرۆڤەكان بوون و هەر گۆزە و قەبارەیـەكی‮ ‬تـایبەت بەخۆی‮ ‬هەبووە‮".‬
ئەو پسپۆڕەی‮ ‬شوینەوار بـاس لەوەش دەكات زۆربەی‮ ‬گۆزەی‮ ‬مردووەكان تەرمی‮ ‬منداڵیان تیدا نیژراوە‮. ‬د.نیعمان جومعە وای‮ ‬بۆ دەچـیت هەندیك كات تەرمی‮ ‬منداڵەكان پارچـە پارچە كرابن و لەناو گۆزەكاندا دانـرابن‮. ‬لەبارەی‮ ‬بەكارهـینانی‮ ‬گۆزەوە بۆ مردوو ناوبراو دەڵی‮" ‬بەكارهینانی‮ ‬گۆزە ریزگرتنە لە مرۆڤ،‮ ‬چونكە مرۆڤەكانی‮ ‬كۆن پییان وابووە رۆژیك دیت مرۆڤ زیـندوو دەبیتەوە و پیویستە لاشەكەی‮ ‬پاریزراوبیت‮".‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌