2018-01-06

خەبات‮: ‬زانكۆ جاف

خۆپیشاندان لە شارەكانی‮ ‬ئێران لە ماوەی‮ ‬چەند رۆژی‮ ‬رابروودا،‮ ‬لە ئاژانسەكانی‮ ‬جیهان كاردانەوەی‮ ‬جیاوازی‮ ‬بەدواوە بووە‮. ‬لە ئەمەریكا،‮ ‬كەناڵی‮ ‬هەواڵی‮ ‬ئەی‮.‬بی‮.‬سی‮ ‬لەراپۆرتێكدا دەڵێت‮: ‬بۆچوونی‮ ‬جیاواز لە بارەی‮ ‬چۆنیەتی‮ ‬دەستپێكی‮ ‬ئەم خۆپیشاندانە لە ئارادایە،‮ ‬سەرچاوەكانی‮ ‬نزیك لە كۆنەپارێزان لەوانە ئاژانسی‮ ‬هەواڵی‮ ‬فارس دەڵێن،‮ ‬خۆپیشاندەران زۆربەیان ئەو كەسانەن،‮ ‬كە بە هۆی‮ ‬گەندەڵی‮ ‬سیستەمی‮ ‬بانكی‮ ‬ئێرانەوە،‮ ‬پارە و سەرمایەی‮ ‬خۆیان لە دەستداوە‮. ‬كۆنەپارێزەكان بەرپرسایەتی‮ ‬ئەم گەندەڵییە دەخەنە ئەستۆی‮ ‬دەوڵەتی‮ ‬رۆحانی،‮ ‬هاوكات توركیا بە وردی‮ ‬و ترسەوە چاودێری‮ ‬خۆپێشاندانەكانی‮ ‬ئێران دەكات،‮ ‬لە رووی‮ ‬هەڵوێستیشەوە توركیا بە ئاشكرا پشتگیری‮ ‬لە حكوومەتی‮ ‬ئێستای‮ ‬ئێران دەكات و پشتی‮ ‬لە هاووڵاتییان كردووە‮. ‬توركیا لە رووی‮ ‬هەواڵگرییەوە دەیەوێت چاودێری‮ ‬خۆپێشاندانەكانی‮ ‬ئێران بكات،‮ ‬هەرچی‮ ‬رووسیایە پێیوایە دەستێوەردانی‮ ‬دەرەكی‮ ‬لە كاروباری‮ ‬ناوخۆی‮ ‬ئێران،‮ ‬لەوانەیە دۆخكە خراپتر بكات‮.‬

سەرهەڵدانێكی‮ ‬نوێ

كەناڵی‮ ‬هەواڵی‮ ‬سی‮.‬ئێن،ئێن ئاماژە دەدات بە دروشمەكانی‮ ‬دژ بە خامنەیی‮ ‬و دەڵێت،‮ ‬ژمارەیەك لە خۆپیشاندەران راستەوخۆ رابەری‮ ‬ئێرانییان كردۆتە ئامانج،‮ ‬ئەمەش رووداوێكی‮ ‬دەگمەنە و لە خۆپیشاندانەكانی‮ ‬بزووتنەوەی‮ ‬سەوز بەرچاو نەدەكەوت‮. ‬خاڵێكی‮ ‬دیكەی‮ ‬جێی‮ ‬سەرنجی‮ ‬كەناڵی‮ ‬سی‮.‬ئێن،ئێن،‮ ‬جیاوازی‮ ‬چینایەتی‮ ‬بەشداربووانی‮ ‬ئەم خۆپیشاندانە بووە‮. ‬لەراپۆرتەكەی‮ ‬خۆیدا،‮ ‬سی‮.‬ئێن.ئێن دەڵێت ئەو ئێرانییانەی،‮ ‬كە لە بێ دەرەتانی‮ ‬و هەژاری‮ ‬تێكەڵ بە ناڕەزاییەكان بوونە،‮ ‬بەرچاون و ئەمەش جیاوازی‮ ‬لەگەڵ پێكهاتەی‮ ‬بەشداربووانی‮ ‬بزووتنەوەی‮ ‬سەوز لە‮ 9002.‬

خراپی‮ ‬گوزەرانی‮ ‬ئێرانییەكان

كەنالی‮ ‬هەواڵی‮ ‬جەزیرە،‮ ‬لەسەر زاری‮ ‬عەدنان تەباتەبایی،‮ ‬لێكۆڵەرێكی‮ ‬ئێرانی‮ ‬دانیشتووی‮ ‬ئەڵمانیا دەڵێت،‮ ‬ناڕەزاییەكانی‮ ‬ئەمجارە لایەنی‮ ‬سیاسی‮ ‬نییە،‮ ‬بەڵكو دەگەڕێتەوە بۆ باری‮ ‬خراپی‮ ‬ئابووری‮ ‬ئێران‮. ‬هەروەها كەناڵی‮ ‬فۆكس نیوزی‮ ‬ئەمەریكی،‮ ‬وێڕای‮ ‬دەربڕینی‮ ‬پشتگیری‮ ‬خۆی‮ ‬بۆ پەیامەكەی‮ ‬دۆناڵد ترەمپ،‮ ‬دەڵێت‮: ‬خۆپیشاندەرانی‮ ‬ئێران شیاوی‮ ‬پشتگیری‮ ‬سەرۆكی‮ ‬ئەمەریكان‮. ‬لە گوتارێكدا،‮ ‬كە لەسەر پێگەی‮ ‬ئەم كەناڵە لە نووسینی‮ ‬كریستیان ڤیتون،‮ ‬یەكێك لە راوێژكارانی‮ ‬كۆشكی‮ ‬سپی‮ ‬بڵاو بۆتەوە،‮ ‬هاتووە‮: ‬رژێمی‮ ‬ئێران بەردەوام ئەمەریكای‮ ‬بە هۆكاری‮ ‬ناڕەزایی‮ ‬و هاتنە سەر شەقامی‮ ‬خەڵكی‮ ‬ئێران دەزانێ‮. ‬لە راستیدا خۆپیشاندەرانی‮ ‬لایەنگری‮ ‬ئازادی،‮ ‬خوازیاری‮ ‬پاڵپشتی‮ ‬جیهانی‮ ‬ئازاد و سەرۆكی‮ ‬ئەمەریكان‮. ‬لە راستیدا پشتیوانی‮ ‬ئەخلاقی‮ ‬سەرۆكی‮ ‬ئەمەریكا دەتوانێ لە زۆر رووەوە شوێندانەر بێت‮.‬

پەیامەكانی‮ ‬ترەمپ

ترەمپ،‮ ‬هەینی‮ ‬رابردوو داوای‮ ‬لە حكوومەتی‮ ‬ئێران كرد،‮ ‬كە رێز بۆ مافەكانی‮ ‬خەڵكی‮ ‬ئێران لەوانە ئازادی‮ ‬رادەربڕین دابنێت‮. ‬سەرۆكی‮ ‬ئەمەریكا لە تویتێكدا،‮ ‬نووسی‮: ‬راپۆرتەكان باس لەوە دەكەن،‮ ‬كە خۆپیشاندەران بە نیشانەی‮ ‬دەربڕینی‮ ‬ناڕەزایی‮ ‬بە گەندەڵی‮ ‬رژێمی‮ ‬و بەفیڕۆدانی‮ ‬سەروەت و سامانی‮ ‬ئەم وڵاتە و پشتیوانی‮ ‬دارایی‮ ‬ئەم وڵاتە بۆ تیرۆریزم لە دەرەوەی‮ ‬سنوورەكانی،‮ ‬هاتوونەتە سەر شەقام‮. ‬حكومەتی‮ ‬ئێران دەبێ رێز بۆ مافەكانیان دابنێ،‮ ‬جیهان چاودێرە‮.‬

هەڵوێستەكانی‮ ‬ئێران

بەهرام قاسمی،‮ ‬گوتەبێژی‮ ‬وەزارەتی‮ ‬دەرەوەی‮ ‬ئێران هەڵوێستی‮ ‬بەرامبەر بە لێدوانەی‮ ‬ترەمپ وەرگرتووە و قسەكانی‮ ‬سەركی‮ ‬ئەمەریكای‮ ‬بە هەلپەرەستانە و ریاكارانە وەسفكردووە‮. ‬قاسمی‮ ‬دەشڵێت خەڵكی‮ ‬ئێران هیچ بەهایەك بۆ ئەم قسانە دانانێن‮.‬

دەرفەتێكی‮ ‬نوێ بۆ ئەمەریكا

نووسەری‮ ‬فۆكس نیوز پێیوایە،‮ ‬ئەم خۆپیشاندانانە دەرفەتێكی‮ ‬زێڕینە بۆ ئەمەریكا،‮ ‬كە كەم كاریەكانی‮ ‬باراك ئۆباما،‮ ‬سەرۆكی‮ ‬پێشووی‮ ‬ئەمەریكا،‮ ‬سەبارەت بە پشتگیریكردن لە گۆڕینی‮ ‬رژێمی‮ ‬ئێران قەرەبوو بكاتەوە‮. ‬هەروەها ئاژانسی‮ ‬هەواڵی‮ ‬ئاسۆشیتێدپرێس،‮ ‬بە ئاماژەدان بە باشتربوونی‮ ‬دۆخی‮ ‬ئابووری‮ ‬ئێران لە دوای‮ ‬رێككەوتنی‮ ‬ئەتۆمی‮ ‬تاران و وڵاتانی‮ ‬زلهێزی‮ ‬جیهان،‮ ‬دەڵێت ئەم باشتربوونەوەی‮ ‬دۆخی‮ ‬ئابووری‮ ‬ئێران ئەنجامێكی‮ ‬دڵخوازی‮ ‬بۆ خەڵكەكە بەدواوە نەبوو‮. ‬رێژەی‮ ‬بێكاریی‮ ‬لە سەرەوەیە،‮ ‬هەڵاوسان رووی‮ ‬لە زیادبوونە و نرخی‮ ‬شتومەك لە ئێران بەرزبۆتەوە بە رێژەیەی‮ ‬بەرچاو‮.‬

گۆڕینی‮ ‬ئاڕاستەی‮ ‬خۆپیشاندانەكان

ئاژانسی‮ ‬هەواڵی‮ ‬رۆیتەرز،‮ ‬ئاماژەی‮ ‬داوە بە دۆخی‮ ‬ئابووری‮ ‬و ناڕەزایی‮ ‬خەڵكی‮ ‬ئێران لەبارەی‮ ‬دۆخی‮ ‬ئابووری‮ ‬و ژیانی‮ ‬خەڵكەوە و دەڵێت‮: ‬سەرباری‮ ‬ئەمانەش،‮ ‬بەشێك لە خۆپیشاندانەكان،‮ ‬لایەنی‮ ‬سیاسی‮ ‬بە خۆوە گرتووە و كۆمەڵێك پرسی‮ ‬وەك ئامادەبوونی‮ ‬پڕتێچووی‮ ‬ئێران لە سووریا،‮ ‬لە دروشمی‮ ‬خۆپیشاندەران رەنگی‮ ‬داوەتەوە‮. ‬هەرچی‮ ‬ئاژانسی‮ ‬هەواڵنێری‮ ‬فەرەنسایە رووماڵی‮ ‬رووداوەكانی‮ ‬چەند رۆژی‮ ‬رابردووی‮ ‬ئێرانی‮ ‬كردووە و ئاماژەی‮ ‬بە گوتەكانی‮ ‬ترەمپ و كاردانەوەی‮ ‬وەزارەتی‮ ‬دەرەوەی‮ ‬ئێران كردووە و دەڵێت‮: ‬حەسەن رۆحانی،‮ ‬سەرۆككۆماری‮ ‬ئێران،‮ ‬تاكو ئێستا هەڵوێستی‮ ‬و كارادنەوەی‮ ‬بەرانبەر بە خۆپیشاندانەكان نەبووە‮. ‬ئاژانسی‮ ‬هەواڵنێریی‮ ‬ئەڵمانیاش تیشكی‮ ‬خستۆتە سەر دروشمە سیاسییەكانی‮ ‬ئەم خۆپیشاندانانە و دەڵێت‮: ‬دروشمەكانی‮ ‬وەك نە‮ ‬غەزە،‮ ‬نە لوبنان،‮ ‬گیانم فیدای‮ ‬ئێران‮ ‬یان دروشمەكان دەربارەی‮ ‬دەستوەردانەكانی‮ ‬ئێران لە سووریا لەم خۆپیشاندانانە بەرجەستەبووە و ئێران گرنگی‮ ‬بە ژیان و باری‮ ‬سەختی‮ ‬ژیانی‮ ‬هاوڵاتییانی‮ ‬خۆی‮ ‬نەداوە‮.‬

ترسی‮ ‬توركیا

ئەنقەرە بە وردی‮ ‬و ترسەوە چاودێری‮ ‬خۆپێشاندانەكانی‮ ‬ئێران دەكات،‮ ‬كە تاكو ئێستە17 ‮ ‬هاووڵاتی‮ ‬تێدا كوژراون و سەدانیش بریندارن،‮ ‬لەڕووی‮ ‬هەڵوێستیشەوە توركیا بە ئاشكرا پشتگیری‮ ‬لە حكوومەتی‮ ‬ئێستای‮ ‬ئێران دەكات و پشتی‮ ‬لە هاووڵاتییان كردووە‮. ‬توركیا لە رووی‮ ‬هەواڵگرییەوە دەیەوێت چاودێری‮ ‬خۆپێشاندانەكانی‮ ‬ئێران بكات،‮ ‬چونكە لە كاتی‮ ‬هەوڵی‮ ‬كودەتایەكەی‮ ‬15ی‮ ‬تەممووز لە توركیا،‮ ‬ئێرانیش بە هەمان شێوە لە رێگەی‮ ‬دەزگا سیخوڕەكانی‮ ‬خۆیەوە چاودێری‮ ‬دۆخەكەی‮ ‬دەكرد‮. ‬عەبدولقادر سەلفی‮ ‬رۆژنامەنووسی‮ ‬نزیك لە رەجەب تەیب ئەردۆگان سەركۆماری‮ ‬توركیا،‮ ‬ئاشكرای‮ ‬دەكات كە3 ‮ ‬رۆژ بەر لەوەی‮ ‬هەوڵی‮ ‬كودەتای‮ ‬15ی‮ ‬تەممووز لە توركیا بدرێت،‮ ‬ئێران سەدان سەربازی‮ ‬لەسەر سنوور بڵاوە پێكردبوو،‮ ‬وەكو بڵێی‮ ‬بزانێت توركیا كودەتای‮ ‬بەسەردا دەكرێت‮. ‬سەلفی‮ ‬لە كاتی‮ ‬بەشداریكردنی‮ ‬لە بەرنامەیەكی‮ ‬تەلەڤزیۆنى CNN‬ی‮ ‬توركی،‮ ‬پێیوایە ئەگەر خۆپێشاندەران بتوانن ئەو رژێمەی‮ ‬ئێستە بگۆڕن و رژێمێكی‮ ‬تر بهێننە شوێنی،‮ ‬دەبێت توركیا‮ ‬یارییەكە باش بخوێنێتەوە،‮ ‬چونكە ئیدی‮ ‬نۆرەی‮ ‬توركیا دێت‮. ‬زۆرێك لە چاودێرانی‮ ‬سیاسیی‮ ‬توركیا پێیانوایە ئەمەریكا و ئیسرائیل دەمێكە ویستوویانە نەخشەی‮ ‬ناوچەكە بگۆڕن،‮ ‬لە سووریا و عێراق گۆڕیان و لە ئێرانیش دەستیان پێكردووە،‮ ‬بۆیە ئەگەر سەربگرێ،‮ ‬بە دڵنیاییەوە چوارەم وڵات نۆرەی‮ ‬توركیا دێت كە شەڕێكی‮ ‬ناوەخۆیی‮ ‬تێدا بەرپا دەبێت،‮ ‬چارەنووسیشی‮ ‬وەكو سووریا و عێراق و ئێرانی‮ ‬لێدێت‮.‬

هەڵوێستی‮ ‬رووسیا

وەزیری‮ ‬دەرەوەی‮ ‬رووسیا،‮ ‬بە بڵاوكردنەوەی‮ ‬راگەیەندراوێك،‮ ‬ئاشكرایكرد دەستیوەردانی‮ ‬دەرەكی‮ ‬لە كاروباری‮ ‬ناوخۆی‮ ‬ئێران،‮ ‬لەوانەیە دۆخەكە خراپتر بكات،‮ ‬بۆیە ئەمە قەبووڵكرا نییە‮. ‬سێرگی‮ ‬لاڤرۆف،‮ ‬رۆژی‮ ‬دووشەممە2018/1/1 ‮ ‬وێڕای‮ ‬ئەوەی‮ ‬هیوای‮ ‬خواستووە ناڕەزاییەكانی‮ ‬ئێران بەرەو توندوتیژیی‮ ‬نەكێشرێن،‮ ‬هاوكات دەستێوەردان لە كاروباری‮ ‬ئێستای‮ ‬ئێرانی‮ ‬بە نابەجێ لە قەڵەمداوە‮. ‬ئەم هەڵوێستەی‮ ‬وەزیری‮ ‬دەرەوەی‮ ‬رووسیا لە كاتێكدایە كە دوای‮ ‬شەش رۆژ لە خۆپیشاندان و ئاڵۆزییەكانی‮ ‬ئێران،‮ ‬وڵاتانی‮ ‬ئەمەریكا،‮ ‬ئیسرائیل و چەند سیناتۆر و كۆنگرێسمانێكی‮ ‬ئەمەریكا و‮ ‬یەكێتیی‮ ‬ئەورووپا و ئەڵمانیا وێڕای‮ ‬پشتگیری‮ ‬لە ویستی‮ ‬ڕەوای‮ ‬خەڵك،‮ ‬داوای‮ ‬لە ئێران كردووە واز لە توندوتیژی‮ ‬بێنێت‮.‬

تۆمەتباركردنی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬دیكە

دوای6 ‮ ‬رۆژ لە گرژی‮ ‬و خۆپیشاندانەكانی‮ ‬ئێران،‮ ‬عەلی‮ ‬خامنەیی‮ ‬رێبەری‮ ‬كۆماری‮ ‬ئیسلامی‮ ‬بۆ‮ ‬یەكەمجار لەبارەی‮ ‬دۆخی‮ ‬وڵاتەكەی‮ ‬هاتە دەنگ و گوتی،‮ ‬خۆپیشاندەران بەكرێگیراوانی‮ ‬دەرەكین و دوژمنیش چاوەڕێی‮ ‬دەرفەتە بۆ وەشاندنی‮ ‬گورزێك لە ئێران‮. ‬ئەم لێدوانەی‮ ‬خامنەیی‮ ‬لەمیانەی‮ ‬دیدارێكیدا لەگەڵ خانەوادەی‮ ‬سەربازە كوژراوەكاندا هاتووە،‮ ‬لەبارەی‮ ‬دوایین گۆڕانكاریەكانی‮ ‬گرژی‮ ‬و ئاڵۆزییە ناوخۆییەكانی‮ ‬وڵاتەكەی‮ ‬جەختیكردەوە،‮ ‬دوژمنانی‮ ‬كۆماری‮ ‬ئیسلامی‮ ‬ئێران لە چوارچێوەی‮ ‬ئەو خۆپیشاندانانەدا،‮ ‬دەیەوێت لەڕێگەی‮ ‬پارە،‮ ‬چەك،‮ ‬سیاسەت و دەزگا ئەمنییەكانەوە پشێویەكی‮ ‬زیاتر لە دژی‮ ‬فەرمانڕەوایی‮ ‬ئێران درووست بكەن‮. ‬رێبەری‮ ‬كۆماری‮ ‬ئیسلامی‮ ‬رووی‮ ‬قسەكانی‮ ‬لە خەڵكی‮ ‬وڵاتەكەی‮ ‬كرد و گوتی‮: ‬من زۆرم هەیە كە بە گەلەكەم رابگەیێنم،‮ ‬بەڵام لەكاتی‮ ‬گونجاودا باسی‮ ‬لێوە دەكەم‮.‬

ماوەی‮ ‬چەند رۆژێكە گرژی‮ ‬و پێكدادان لە نێوان خۆپیشاندەران و هێزە ئەمنییەكانی‮ ‬ئێران زۆربەی‮ ‬شارە گەورەكانی‮ ‬ئەو وڵاتەی‮ ‬تەنیوە،‮ ‬بەگوێرەی‮ ‬دوا ئامارەكانیش،‮ ‬تا ئێستا24 ‮ ‬كەس لە رووبەڕووبوونەوەكاندا كوژراون‮. ‬هەر لەمبارەشەوە دەسەڵاتدارانی‮ ‬ئێران رایانگەیاندووە،‮ ‬لەماوەی3 ‮ ‬رۆژدا450 ‮ ‬خۆپیشاندەر تەنیا لەشاری‮ ‬تاران دەستگیركراون‮. ‬لەكاتێكدا بە سەدان كەسی‮ ‬دیكەش لە شارەكانی‮ ‬دیكەی‮ ‬ئەو وڵاتە لەلایەن هێزە ئەمنییەكانەوە دەستگیركراون‮. ‬بەرپرسانی‮ ‬ئێران چەد لایەنێكی‮ ‬دەرەكی بەوە تۆمەتبار دەكەن،‮ ‬كە دەستیان لەپشت پشێوییە ناوخۆییەكانی‮ ‬ئەو وڵاتە هەیە،‮ ‬لەوانەش سعوودیە و وڵاتانی‮ ‬رۆژئاوا‮. ‬لەكاتێكدا درووشمەكانی‮ ‬خۆپیشاندان ئاماژە بە ناڕەزایەتی‮ ‬خەڵكەكە دەكەن،‮ ‬بەرامبەر بە بڵاوبوونەوەی‮ ‬بێكاری‮ ‬و گرانبوونی‮ ‬نرخەكان و فەرامۆشكردنی‮ ‬گەلی‮ ‬ئێران لە لایەن بەرپرسانی‮ ‬ئەو وڵاتەوە،‮ ‬وێڕای‮ ‬ناڕەزایەتییان بەرامبەر بەو داهاتە داراییە گەورەیەی‮ ‬كە ئێران بۆ فراوانكردنی‮ ‬هەژموونی‮ ‬خۆی‮ ‬لە ناوچەكە،‮ ‬لە كەرتی‮ ‬چەك و پێداویستی‮ ‬سەربازی‮ ‬لە هەریەك لە وڵاتانی‮ ‬سووریا،‮ ‬یەمەن،‮ ‬عێراق و لوبنان خەرج دەكات‮. ‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌