2017-12-17

خه‌بات: به‌رهه‌م شێخ عه‌زه‌ددین

رەوەز مەولود حسێن‮. ‬ئەندامی‮ ‬تیپی‮ ‬مۆسیقای‮ ‬باواجی‮ ‬كۆیەم‮.. ‬بەرپرسی‮ ‬بەشی‮ ‬ڕۆشنبیری‮ ‬و هونەری‮ ‬كۆیەم‮ . ‬مامۆستای‮ ‬وانە بێژم لەسەنتەری‮ ‬چالاكی‮ ‬گەنجانی‮ ‬كۆیە و سەرپەرشتی‮ ‬تیپی‮ ‬سارنجی‮ ‬گەنجانی‮ ‬كۆیەم‮.. ‬كاری‮ ‬فیلم و كلیپ دەكەم‮. ‬لە گۆڤاری‮ ‬كەكۆن بەرپرسی‮ ‬لاپەڕەی‮ ‬هونەریم‮. ‬لەساڵی‮ ‬1986 لە سەردەستی‮ ‬مامۆستای‮ ‬گەورە سەردار ئەحمەد فێری‮ ‬مۆسیقا بووم‮. ‬دەستەی‮ ‬دامەزرێنەری‮ ‬هاوڕێیانی‮ ‬ئارامی‮ ‬رۆحم لەكۆیە‮. ‬12 ساڵیش لە تەلەفزیۆنی‮ ‬كۆیە كارم كردووە وەك دەرهێنەر و مۆنتێر و وێنەگر‮...‬ئەم وتانە دەستپێكی‮ ‬ئەو گفتوگۆ هونەرییە بووە كە لەگەڵ هونەرمەندی‮ ‬بەڕێز رەوەز مەولود بۆ‮ ‬خەبات‮ ‬سازمانداو بەڕێزی‮ ‬بەسوپاسەوە بەو شێوەیە وەڵامی‮ ‬داینەوە‮:‬

❊ ‬چ خوێندنەوەیەكتان بۆ ئێستای‮ ‬هونەری‮ ‬كوردی‮ ‬هەیە؟

بەداخەوە هونەر زۆر تێكەڵ و پێكەڵ بووە وەك سەرجەم كایەكانی‮ ‬تری‮ ‬ژیان هونەرەكەشمان توشی‮ ‬چەندین قەیران بووە وەبەرەو ئەوە دەڕوات رەسەنایەتی‮ ‬لەدەست بدات‮.‬

❊ ‬زۆر گلەیی‮ ‬دەكرێت لەتێكەڵكردنی‮ ‬هونەری‮ ‬بیانی‮ ‬بەهونەری‮ ‬كوردی‮ ‬وكاڵبوونەوەی‮ ‬ڕەسانایەتی‮ ‬لەناوهونەر ئەمەتاچەند‮ ‬ڕاستە وكێ هۆكارە؟‮

‬بەڵێ ئەوە‮ ‬ڕاستە هونەری‮ ‬ڕەسەنی‮ ‬كوردی‮ ‬تێكەڵاوی‮ ‬هونەری‮ ‬بیانی‮ ‬كراوە هەر چەندە من ئەوە دەگەڕێنمەوە بۆ هونەرمەندی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬دەوربەرمان وەك چاولێكەرییەك كاتێك گۆرانییەكی‮ ‬یۆنانی‮ ‬دەكرێتە توركی‮ ‬دواتر دەبێتە عەرەبی‮ ‬و فارسی‮ ‬پاشان گۆرانی‮ ‬بێژێكی‮ ‬خۆمان‮ ‬دەیكات بەكوردی‮ . ‬هەرچەندە من ئەو حاڵەتەم پێ ئاساییە،‮ ‬بەڵام كارنەكاتە سەر هونەری‮ ‬رەسەنی‮ ‬كوردی‮ ‬چونكە لەو پێشكەوتنە خێرایەی‮ ‬كەڕووی‮ ‬لە كوردستان كرد ئەمەش ئاساییە،‮ ‬بەڵام خۆ بەدوور گرتن لەم كارە زۆر پێویستە چونكە زۆر گۆرانی‮ ‬بیانیمان بینی‮ ‬كە كرا بەكوردی‮ ‬تەمەنی‮ ‬زۆر كورت بوو بۆیە هیوادارم هونەرمەندان و بەتایبەتی‮ ‬گۆرانیبێژەكان كەتازە دەردەكەون خۆیان لەو كارە بەدوور بگرن چونكە ئێمە خەزێنەیەكی‮ ‬گەورەمان لە فۆلكلۆر و گۆرانی‮ ‬ڕەسەن هەیە‮. ‬هۆكاری‮ ‬ئەمەش هونەرمەندان خۆمانین كە‮ ‬ڕوو لەو كارانە دەكەین‮.   ‬

* گلەیی‮ ‬لەئێوەومانانی‮ ‬مامۆستای‮ ‬موزیك دەكرێت كە كاری‮ ‬موزیك بۆخەڵكانێك دەكەن نەدەنگیان خۆشە نەلەهونەردەزانن بۆ؟‮ ‬‮ 

‬زۆر راستە هۆكاری‮ ‬ئەمەش بۆ‮ ‬ئەو گۆڕانكاریە دەگەڕێتەوە كە ئێستا بەسەر شێوەی‮ ‬تۆماركردندا هاتووە و بژێوی‮ ‬ژیان زۆر ژەنیار و مامۆستای‮ ‬بەتوانا لەبری‮ ‬ئەو پارەیەی‮ ‬كە وەری‮ ‬دەگرێت لە ستۆدیۆیەكە سۆڵۆی‮ ‬خۆی‮ ‬دەژەنێ بێ ئەوەی‮ ‬گۆرانی‮ ‬بێژەكە ببینێ و بیناسێ بزانێ گۆرانیەكە چییە واتا هونەر ئێستا شێوەی‮ ‬بازرگانییەكی‮ ‬پێوە دیارە‮ ‬،‮ ‬جاران كاری‮ ‬تۆماركردن لە ستۆدیۆی‮ ‬تیپەكان دەكرا كە هەموو كەسێك نەیدەتوانی‮ ‬گۆرانی‮ ‬بڵێت گەر دەنگی‮ ‬خۆش نەبا،‮ ‬بەڵام ئێستا سەدەها ستۆدیۆ هەیە تۆ بەس پارەت هەبێ گۆرانی‮ ‬خۆت تۆمار دەكەی‮ ‬بەباشترین ژەنیار و گەر دەنگیشت ناخۆشبێ بە كۆمپیوتەر بۆت چاكدەكەن‮.‬

❊ ‬كێ هۆكارە لەوفەوزایەی‮ ‬لەهونەری‮ ‬كوردی‮ ‬هەیە؟

حكومەت‮ ‬،‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬وەزارەتی‮ ‬ڕۆشنبیری‮ ‬هۆكارە،‮ ‬كەناڵەكان هۆكارن،‮ ‬هونەرمەندان خۆیان هۆكارن‮ ‬،تیپە دیارەكانی‮ ‬كوردستان هۆكارن،‮ ‬سەندیكای‮ ‬هونەرمەندان هۆكارە كە‮ ‬ڕەنگی‮ ‬حزبی‮ ‬گرتووە وە كۆمەڵگاش هۆكارە كە كاری‮ ‬باش و‮ ‬ڕەسەن لێك جیاناكاتەوە لەگەڵ كاری‮ ‬خراپ و بیانی‮ ‬پارە بەكارە خراپەكە ئەدات بەڵام كارە باش و‮ ‬ڕەسەنەكە هەر بەلاشی‮ ‬داناچێ‮.

❊ ‬بۆ گۆرانی‮ ‬وەكوساڵان تام‮ ‬و لەزەتی‮ ‬نەماوە و ماوەیەكی‮ ‬زۆر نامێنێتەوە؟ ئایا موزیك هۆكارە‮ ‬یان هونەرمەندەكان؟

ئەو ئامانجەی‮ ‬ساڵانی‮ ‬پێش‮ ‬كە هونەرمەندە گەورەكانی‮ ‬وەك‮ ‬عەلی‮ ‬مەردان و سێوە و تایەر تۆفیق و حەسەن زیرەك‮ ‬سەدانی‮ ‬تر‮. ‬بۆ پاراستنی‮ ‬هونەری‮ ‬ڕەسەنی‮ ‬كوردی‮ ‬بوو،‮ ‬دژی‮ ‬داگیر كەران ئەو گۆرانیانەی‮ ‬كە دەشیانگوت هەڵقوڵاوی‮ ‬نیشتمان و ناخیان بوو و سادە و بە قورگێكی‮ ‬كوردیانە دەیانگوت هەرچەندە زۆربەی‮ ‬ژەنیارەكانیشیان كورد نەبوون‮ . ‬بەڵام ئێستا قورگێكی‮ ‬سناعی‮ ‬و بەكۆمپیوتەر چاك دەكرێ وە نزیك لە ئاوازی‮ ‬بیانی‮ ‬وایكردوە كە كاتی‮ ‬بێت‮. ‬

❊ ‬بەكارهێنانی‮ ‬ئافرەت لە كلیپ چۆن سەیر دەكەیت؟

ئەمەیان دوولایەنەیە لەبەر ئەوەی‮ ‬ئەوكلیپانەی‮ ‬كە سیناریۆی‮ ‬تیا بەكار هاتووە واتا چیرۆكێك دەگێڕێتەوە ئەوە كێشە نییە چونكە ئەوكاتە تۆ لەیەك كاتدا گوێت لە گۆرانی‮ ‬دەبێت‮ ‬و چیرۆكێكی‮ ‬جوانیش دەبینیت لەمەدا ئافرەت كاركتەرێكە و زۆر ئاساییە،‮ ‬بەڵام زۆر گۆرانی‮ ‬هەیە بەس دەبێ تۆ سەیری‮ ‬ئافرەتەكە بكەی‮ ‬لەبەر ئەوەی‮ ‬هیچ سیناریۆ‮ ‬یان چیرۆكێك نییە سەرنجت‮ ‬ڕاكێشێ،‮ ‬تەنها جسم و‮ ‬ڕووتی‮ ‬ئافرەتەكە نەبێ،‮ ‬بەداخەوە لەمەدا‮ ‬بوونی‮ ‬ئافرەت گونجاونییە لەگەڵ‮ ‬ڕێزم بۆ ئەو ئافرەتانەی‮ ‬كە بەشداری‮ ‬كلیپیان كردووە‮.‬

‮❊ ‬نەبوونی‮ ‬فلتەر لەلایەن وەزارەتی‮ ‬ڕۆشنبیری‮ ‬تاچەند زیانی‮ ‬بەهونەر گەیاندووە؟

نەبوونی‮ ‬فلتەر لەلایەن وەزارەتی‮ ‬ڕۆشنبیری‮ ‬زۆر زیانی‮ ‬بەهونەری‮ ‬كوردی‮ ‬گەیاندووە لەبەر ئەوەی‮ ‬ئەركی‮ ‬وەزارەت ئەوەیە كە هاوكاری‮ ‬و دەستی‮ ‬ئەو كارە باشانە بگرێت وە دەستی‮ ‬ئەو هونەرمەندانە بگرێت كەكاری‮ ‬باش و‮ ‬ڕەسەن دەكەن‮ ‬،‮ ‬بەپێچەوانەوە‮ ‬ڕێگربن لەكاری‮ ‬خراپ و فلتەرێكی‮ ‬بەهێز بخەنە سەركاری‮ ‬خراپ بەداخەوە ئەوەش تێكەڵاوی‮ ‬منافەسەی‮ ‬حزبەكان كراو،‮ ‬لەڕابردوودا زۆر تیپ و سەنتەری‮ ‬ڕۆشنبیری‮ ‬و گرووپی‮ ‬هونەری‮ ‬هەبوون هەر وجودیان نەبوو و هیچ خزمەتێكی‮ ‬هونەرییان نەكرد بەڵام مانگانە بەخشینێكی‮ ‬منحە‮  ‬یەكی‮ ‬باشیان لەوەزارەتی‮ ‬ڕۆشنبیری‮ ‬وەردەگرت لە پێش ئەو قەیرانەدا‮.‬

❊ ‬تاچەند گلەییت لەكەناڵەكانی‮ ‬ڕاگەیاندن هەیە لەبڵاوكردنەوەی‮ ‬هەمووجۆرە گۆرانییەك؟

بەدڵنیاییەوە خراپی‮ ‬ڕەوتی‮ ‬هونەر لەئێستادا پشكی‮ ‬شێر بەركەناڵەكانی‮ ‬ڕاگەیاندن دەكەوێت،‮ ‬لەبەر ئەوەی‮ ‬زۆری‮ ‬و بۆری‮ ‬و بەحزبكردنی‮ ‬كەناڵەكان و بەحزبكردنی‮ ‬هونەرمەندان‮ ‬ئەوە وایكرد كە هەموو شتێك پەخش بكرێت بەباش و خراپ تەنانەت خزم خزمێنە و برادەرایەتی‮ ‬و سەربەوحزب و ئەوحزب و زۆر شتی‮ ‬تریش وایكردووە گەر كارەكە خراپیش بووبێ بە ئاسانی‮ ‬دابەزیوە،‮ ‬بۆیە من پێم وایە دەبێت كەناڵەكان بەخۆیاندابچنەوە و كاری‮ ‬باش و خراپ لێك جیابكەنەوە بۆ ئەوەی‮ ‬هونەری‮ ‬ڕەسەنی‮ ‬كوردی‮ ‬بگەڕێتەوە شوێنی‮ ‬جارانی‮.‬

*چی‮ ‬بكرێت بۆئەوەی‮ ‬لەم فەوزایەی‮ ‬ناودنیای‮ ‬هونەر‮ ‬ڕزگارمان ببێت؟‮ ‬‮   ‬

ئەوە كاری‮ ‬هاوبەشی‮ ‬دەوێت كارەكە تەنها بەیەك شوێن ناكرێت دەبێ فلتەری‮ ‬وەزارەتی‮ ‬ڕۆشنبیری‮ ‬بەهێزبكرێت و ئەو‮ ‬یاسایانەی‮ ‬لەپەرلەمان دەردەچێ سەبارەت بەكاری‮ ‬هونەری‮ ‬جێبەجێ بكرێت بەتایبەتی‮ ‬مەسەلەی‮ ‬كۆپی‮ ‬،‮ ‬كەناڵە‮ ‬ڕاگەیاندنەكان لیژنەی‮ ‬هونەریان هەبێ كەسەكانی‮ ‬لیژنەكە مۆسیقی‮ ‬باش و دەرهێنەری‮ ‬باش بن و هونەرمەندانیش بۆ هەموو كەسێك مۆسیقا نەژەنن و كۆمەڵگاش كاری‮ ‬باش و خراپ لێك جیابكاتەوە‮.‬

‮❊ ‬تاچەند‮ ‬ڕەسانایەتی‮ ‬هونەرپارێزراوە؟

ئەوە دەكەوێتە سەر هونەرمەندان و تیپ و گرووپە هونەرییەكان،‮ ‬ئێمە لە تیپی‮ ‬مۆسیقای‮ ‬باواجی‮ ‬كۆیە توانیومانە‮ ‬ڕەسەنایەتی‮ ‬و‮ ‬تابع و فۆلكلۆری‮ ‬ناوچەی‮ ‬وراتی‮ ‬كۆیە بپارێزین وپێویستە هەر شارە و تیپەدیارەكانیان هەمان شت بكەن و گوێ بەو‮ ‬ڕەوتەی‮ ‬ئێستا نەدەن كە لە ئارادایە‮.‬

❊ ‬چ بكرێت بۆئەوەی‮ ‬ڕەسانایەتی‮ ‬هونەر لەناو نەچیت؟

ئەوە كارێكی‮ ‬زۆر قورس نییە هەریەكە و لەلای‮ ‬خۆی‮ ‬دەتوانێت ئەمەبكات پێشم وایە كەكراوە زۆر لەتیپە دیارەكان ئەوكارەیان كردووە و ئەرشیفێكی‮ ‬باشیان هەیە بەهەمان شێوە چەند ناوەندێكی‮ ‬مەقامات هەیە كەئەوانیش كاری‮ ‬خۆیان كردووە و كەناڵەكانیش بەهەمان شێوە دەتوانن ئەو كارە بكەن كاری‮ ‬خراپ و بیانی‮ ‬فەرامۆش بكەن و گرنگی‮ ‬بەكاری‮ ‬باش و‮ ‬ڕەسەن بدەن و جێبەجێكردنی‮ ‬یاساكانی‮ ‬تایبەت بەهونەر و دانانی‮ ‬فلتەری‮ ‬بەهێز‮ ‬،‮ ‬پێم وایە ئەوكاتە‮ ‬ڕەسەنایەتی‮ ‬سەدی‮ ‬سەد دەپارێزرێت‮. ‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌