2017-11-22

خەبات‮/ ‬هەلز عەلی‮ ‬سەلیم‮/ ‬دهۆك 

ل‮ ‬16ی‮ ‬ئێكتوبەر خیانەتەكا مەزن ل خەلكێ كوردستانێ هاتەكرن و كەركوك داگیركر،‮ ‬لایەنێ دیترێ خیانەتێ ئەڤەیە كۆ حكومەت و پەرلەمانی‮ ‬ب هەلوەشنینن و بچنە دبن سێبەرا حكومەتا ئیتحادی‮ ‬ڤە ل بەغدا ب بهانەیا مووچەی‮ ‬و ب بودجەكا كێم كوردستانێ بڤرۆشنە عیراقێ‮. ‬مە رەخنە ل سیاسەتا ئەمریكا گرتیە و دانپێدانێ دكەین تێگەهشتنا مە بۆ هەبوونا ئەمریكا ددەڤەریدا هەمەلایەنی‮ ‬نەبوو كۆ هندەك لایەنێن وێ دبەرزەبوون،‮ ‬دڤێت خواندنەكا باشتر لسەر هاتبووایە كرن‮.‬ پشتی‮ ‬روودانێن‮ ‬16ی‮ ‬ئێكتوبەرێ،‮ ‬پەرلەمانێ كوردستانێ دەست بكاراكرنێ كری‮ ‬و چەندین بریارێن گرنگ دەربارەیی‮ ‬بارۆدوخێ نوكە‮ ‬یێ هەرێما كوردستانێ داین،‮ ‬دیسان سەركردایەتیا سیاسی‮ ‬ژی‮ ‬ب رژدی‮ ‬هاتیە سەر خەت بۆ كۆنترۆلكردنا رەوشا كوردستانێ،‮ ‬گرنگ بوو بزانینن پەرلەمان چ پرۆژە و پێنگاڤ بۆ خەلكێ كوردستانێ ل پاشەرۆژێ هەنە،‮ ‬رۆژنامەیا خەبات ئەڤ دیدارە دگەل‮ (‬د.جەعفەر ئێمینكی‮)‬،‮ ‬جێگرێ سەرۆك پەرلەمانێ كوردستانێ و ئەندامێ مەكتەبا سیاسی‮ ‬یا پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان ئەنجامدا‮.‬ د.جەعفەر ئێمینكی،‮ ‬جێگرێ سەرۆك پەرلەمانێ كوردستانێ و ئەندامێ مەكتەبا سیاسی‮ ‬یا پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان بۆ رۆژنامەیا خەبات گۆت‮:"‬پەرلەمانێ كوردستانێ ب شێوەیەكێ ئاسایی‮ ‬كومبوونێن خۆ ئەنجامددەت و دەست بكار بوویە،‮ ‬پەرلەمان دگەل حكومەتا هەرێما كوردستانێ دەست بكارێ هەماهەنگی‮ ‬و هەڤكاریی‮ ‬كریە،‮ ‬كۆ جارەكا دیتر دەستان بۆ جاكسازیێ ببەن،‮ ‬ئەڤە ژی‮ ‬پرۆژەكێ شارستانیێ مەزنە،‮ ‬بەلێ دڤێت پەرلەمان پێشرەویێ دڤێ چەندێ دا بكەت و حكومەتا هەرێمێ دەست بڤی‮ ‬كاری‮ ‬كریە و چەندین كارێن باش ئەنجامداینە،‮ ‬بەلێ هێشتا ل دوڤ داخوازا خەلكێ نەبوویە،‮ ‬ژبەر هندێ گرنگە هەولا بن بڕكردنا وێ بهێتەكرن‮".‬ پەرلەمان وەك دەستهەلاتا تەشریعی‮ ‬چ‮ ‬یاسایێن نوو هەنە،‮ ‬د.جەعفەر ئێمینكی،‮ ‬زەلالكر‮:" ‬چەندین بڕگە و‮ ‬یاسایێن باش هاتینە پێشكێشكرینە‮ (‬یاسا گرێدانا خانوبەرا و‮ ‬یاسا دژە تیرۆر‮)‬،‮ ‬جونكی‮ ‬دخوازین‮ ‬یاسایەك سەربەخۆ بۆ دژە تیرۆر هەبیت،‮ ‬مە داخواز ژ هەمی‮ ‬لێژنێن پەرلەمانی‮ ‬كریە پرۆژە‮ ‬یاسایێن خۆ بینە روونشتنێن پەرلەمانیدا ژبۆ ئێكلا كردنێ،‮ ‬نوكە ژی‮ ‬یاسا لێبۆرینا گشتی‮ ‬یا دئێتە بەرهەڤكرن بۆ زیندانییان،‮ ‬چونكی‮ ‬بۆ ماوەیەكێ درێژە ئەڤ بڕیارە نەهاتیەدان،‮ ‬ئەڤ‮ ‬یاسایە گرێدایی‮ ‬جڤاكییە نابیت بتنێ بهێنە سزادان بەلكو دڤێت جاكسازی‮ ‬ژی‮ ‬بهێتەكرن،‮ ‬هەر جڤاكەكێ بهێز بیت دێ شێت لێبورینێ كەت،‮ ‬دیسان پەرلەمان ب هەمی‮ ‬شیانێن خوڤە دێ بەردەوام بیت چ سەرۆك پەرلەمانێ سەر ب بزووتنەوەیا گۆڕان ڤەگەریت‮ ‬یان نە،‮ ‬كۆ نابیتە رێگر بەرامبەر كارێ پەرلەمانی‮ ‬و حازربوونا وان ژی‮ ‬ب تەندروستی‮ ‬ل قەلەم ددەین‮".‬ ئەندامێ مەكتەبا سیاسی‮ ‬یا پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان خویاكر‮:" ‬ئەو پرۆژەیی‮ ‬كاك بەرهەم سالح و كومەلا ئیسلامی‮ ‬بەحس دكەت پرۆژەكێ پڕی‮ ‬گۆمانە،‮ ‬بەرهەمێ نە ئێكرێزیا ئێكەتیێ‮ ‬یە و ڤەقەتاندنا بەرهەم سالحی‮ ‬ژ سیاسەتێ‮ ‬یە،‮ ‬كۆ چەندین سالە لمال روونشتیە و نەشیایە رۆلێ خویێ سیاسی‮ ‬دناڤ ئێكەتی‮ ‬نیشتمانی‮ ‬كوردستاندا بگێریت،‮ ‬ژنوو دڤێ قەیرانێدا ژنشكەكێ ڤە دەركەڤیت ب پرۆژەكێ گرێ و تاری‮ ‬پێشكێش بكەت و فشارێ بێختە سەر حكومەتا هەرێما كوردستانێ ئەڤە وێ چەندێ دگەهینیت نیازەكا خراب هەیە،‮ ‬ژبەر هندێ دێ بێژم ئەڤێن سیاسەتێ باش دكەن و ملێ خو دایە بەر ڤێ قەیرانێ‮ (‬پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان و ئێكگرتوویی‮ ‬ئیسلامی‮ ‬كوردستان‮)‬،‮ ‬دیسان سەرۆكێ حكومەتا هەرێما كوردستانێ‮ (‬نێچیرڤان بارزانی‮)‬و جێگرێ وی‮ (‬قوباد تالەبانی‮) ‬ب گەرمی‮ ‬یێن كەڤتینە دناڤ شۆلێدا ژبۆ هندێ ئەڤ حكومەتە بشێت خۆ لسەر پێن خۆ بگریت و بهێز بكەڤیت ژبۆ هندێ مە ژقەیرانا دەرباز بكەن،‮ ‬ئەمریكا ل لایێ دیێ دونیایێ و برێت مەكگورك‮ ‬یێ دبێژن پێشتەڤانیا حكومەتا نێچیرڤان بارزانی‮ ‬و قوباد تالەبانی‮ ‬بكەن،‮ ‬لەوا ئەڤێن دخوازا نەمانا حكومەتی‮ ‬و ئالوزكردنا رەوشێ دكەن چ دگەهینیت ژبلی‮ ‬نەتێگەهشتنا وان دسیاسەتێ دا،‮ ‬بلا مە باوەریەكا موكم هەبیت ئەگەر حكومەتا هەرێمێ‮ ‬یا بهێز نەبایە نوكە ژمێژە لژێر فشارا بەغدا و دەولەتێن دەردور ژناڤچوو بوواینە،‮ ‬مە بهێز شیایە خۆ لسەر پێت خۆ بگرین و تا نوكە مووچەیێن فەرمانبەران بدەین و داخوازا دانوستاندنان ژعیراقێ بكەین،‮ ‬دهەمان دەمدا ژلایێ‮ ‬یاسایی‮ ‬ڤە پەرلەمانێ مافێ ژستاندنا باوەڕیێ ژ حكومەتێ هەیە و دامەزراندنا حكومەتەكا دیتر،‮ ‬نوكە ژنوو بەحسی‮ ‬حكومەتا دەمی‮ ‬دكەن،‮ ‬ئەرێ حكومەتا دەمی‮ ‬چیە؟،‮ ‬ئەڤ دیاردە ڤەدگەڕێت بۆ وێ بێزاریا دناڤ خەلكیدا هەی‮ ‬كۆ پتر قاعیدەیی‮ ‬قائیم و كوور دكەت ئەڤە ژی‮ ‬هەكە بۆ سلیمانیی‮ ‬راست بیت،‮ ‬بەلێ بۆ دهوك و هەولێر راست نینە،‮ ‬چونكی‮ ‬خەلكێ ڤێ دەڤەرێ‮ ‬یێ سەرخۆ و هوشیارە،‮ ‬كۆ سیاسەتەكا گەلەك خەلەت ل سلیمانیێ هاتیە بڕێڤەبردن ژلایێ‮ (‬كومەلا ئیسلامی‮ ‬و بزووتنەوەیی‮ ‬گوران و ئەو كەسێن بێزار دناڤ ئێكەتیێ دا‮) ‬و بێ ئومێدیەكا مەزن لسەر ئاستێ دەڤەرا سلیمانیێ‮ ‬یاهەیی،‮ ‬ژبەر هندێ د وێ بێزاریێ دا ئەو نەشێن سیاسەتێ ب دروستی‮ ‬بڕێڤەببەن،‮ ‬كۆ هەر دەم من‮ ‬یا گۆتی‮ ‬پەرلەمان و حكومەتا هەرێما كوردستانێ شەرعیەتا خۆ هەیە،‮ ‬پەرلەمانی‮ ‬كوردستانێ دەنگێ بۆ درێژكردنا ماوەی‮ ‬پەرلەمانی‮ ‬دایە دێ چەوا نوكە بەحسی‮ ‬هەلبژارتنان كەین مادەم ماوەی‮ ‬پەرلەمانی‮ ‬درێژ بوویە،‮ ‬ژبەر هندێ ئەڤا دیتر بتنێ گەهاندنا زیانێ‮ ‬یە ب هەرێما كوردستانێ،‮ ‬كۆ ل‮ ‬16ی‮ ‬ئۆكتوبەر خیانەتەكا مەزن ل خەلكێ كوردستانێ هاتەكردن و كەركوك داگیركرد،‮ ‬لایەنێ دیترێ خیانەتێ ئەڤەیە كۆ حكومەت و پەرلەمانی‮ ‬ب هەلوەشنینن و بچنە دبن سێبەرا حكومەتا ئیتحادی‮ ‬ڤە ل بەغدا ب بهانەیا مووچەی‮ ‬و ب بودجەكا كێم كوردستانێ بڤرۆشنە عیراقێ‮".‬د.جەعفەر ئێمینكی‮ ‬بەحسكر،‮ ‬یا گرنگ ئەوە دناڤخودا بزانین ئەم چ سیاسەتەكێ دكەین،‮ ‬ئەمریكا هاریكارا مە بوویە و مە سوپاسیا وان كری‮ ‬و راستە لسەر گشتپرسیێ مە بوچوونێن ناكۆك هەبوون سەرەڕایی‮ ‬هندێ بڕیارا مە‮ ‬یا دیرۆكی‮ ‬بوو‮ ‬و ئەگەر مە گشتپرسی‮ ‬نەكردبووایە دا دەرفەتەكا دیرۆكی‮ ‬ژ دەستێ كوردستانیان چیت و رەوشا نوكە ژی‮ ‬دا خراپتر بیت،‮ ‬هەموو دونیا ئاگەهدار بوو خەلكێ هەرێما كوردستانا عیراقێ ب سێ ملیون دەنگدان بۆ سەربەخۆییا كوردستانێ دەنگدایە،‮ ‬سڕكردنا وێ ژی‮ ‬هەر دێ مینیت بەلگەیەك ددەستێ خەلكێ كوردستانێ دا،‮ ‬ئەڤە كارەكی‮ ‬مەزنە و خۆ ئەمریكا ژی‮ ‬بڤی‮ ‬رەنگی‮ ‬هزر نەدكر دێ ب ساناهی‮ ‬و ب ئارامی‮ ‬ئەڤ پرۆسە بڕێڤەچیت،‮ ‬تشتێ گرنگ ئەم پەیوەندیێن خۆ دگەل ئەمریكا و روسیا و ئیران و توركیێ باش بكەینەڤە و پێداچوونێ دخەلەتێن خودا بكەین،‮ ‬چونكە بیێ وەلاتێن دەردۆر ئەم نەشێن كوردستانێ بەرەڤ پێشڤە بەین‮ ‬یان پارێزین،‮ ‬راستە تا نوكە لەشكەرێ ئەمریكا ل كوردستانێ هەیە بەلێ ل عیراقێ ژی‮ ‬هەیە و بێ لایەنیا وان دڕوودانێن16 ‮ ‬ئۆكتوبەرێدا د پەرژەوەندیا عیراقێدا بوو،‮ ‬كۆ نەدبوو هێلا بووایە لەشكەرێ عیراقێ شەری‮ ‬دژی‮ ‬پێشمەرگەیی‮ ‬بكەت و ئەمریكا داخوازا مە بجهنەئینا،‮ ‬بەلێ پێشمەرگێ كوردستانێ شیا بەرەڤانیێ ژ كوردستانێ بكەن و مە رەخنە ل سیاسەتا وان گرتیە و دانپێدانێ دكەین تێگەهشتنا مە بۆ هەبوونا ئەمریكا ددەڤەریدا هەمە لایەنی‮ ‬نەبوو كۆ هندەك لایەنێن وێ دبەرزە بوون،‮ ‬دڤێت خواندنەكا باشتر لسەر هاتبووایە كردن‮.‬ ئەندامێ مەكتەبا سیاسی‮ ‬یا پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان ئاماژەدا‮:" ‬تاكە كارتا فشارێ مە لسەر حكومەتا عیراقێ ئێكڕێزییا جڤاكی‮ ‬و سیاسی‮ ‬یا خەلكێ كوردستانێ‮ ‬یە،‮ ‬مللەت ئێكە بەلێ دڤێت هەڤگرتنەكا نیشتمانی‮ ‬دناڤ هێزێن سیاسیدا دروست ببیت،‮ ‬ئینانا پرۆژەیێن گۆمان لێكری‮ ‬ئێكرێزیێ دروست ناكەت و بەغدا هەردەم هێزا دووبەركیا مە بۆ پەرژەوەندیا خۆ بكار دئینیت و نموونە ژی‮ ‬ژدەستدانا كەركوكێ،‮ ‬ب باوەڕم ئەڤە ژی‮ ‬حالەتەكی‮ ‬وەختی‮ ‬یە و كەس نەشێت هەتا هەتایی‮ ‬خەلكێ كوردستانێ بن دەست بكەت،‮ ‬چونكە ئێدی‮ ‬خەلك دێ رابیتە سەرخۆ،‮ ‬دیسان هەرێما كوردستانێ هێزەكا لەشكەریا مەزن هەیە ئەو ژی‮ (‬پێشمەرگەیە‮)‬،‮ ‬كۆ زامنەكێ مەزنە بۆ كوردستانێ،‮ ‬ئەگەر كوردستان وەكی‮ ‬هەرێما كەتالیونا بووایە نوكە دەستێن مە هەمیان د كەلەمجە كریبووان ل دادگەها رەسافە ل بەغدایێ،‮ ‬لێ مە هێزكا قانونی‮ ‬و مەزن هەیە بەرەڤانیێ ژ مە دكەت ئەو ژی‮ ‬پێشمەرگەیە،‮ ‬ئەز باوەڕم ئێكەتی‮ ‬و پارتی‮ ‬لسەر پەیمانا خو دبەردەوام بن دێ قوناغێن باش دەرباز كەن و پەرلەمان‮ ‬یێ رولێ خۆ دبینیت و باوەرم دێ رۆلێ وان رۆژ بۆ رۆژێ باشتر لێ ئێت‮".‬ جێگرێ سەرۆك پەرلەمانێ كوردستانێ راگەهاند‮:" ‬فراكسیونێن كوردستانێ ل بەغدا و ئەز و سكرتێرا پەرلەمانێ كوردستانێ دكومبوونەكێ دا بەرهەڤ بووین،‮ ‬مە بەحس ل شێوازی‮ ‬سەرەدەریێ دگەل بەغدایێ كرد و بێگومان حكومەتا هەرێما كوردستانێ دێ بەڕەڤانیێ ژ مافێن دستوریێن كوردستانێ كەت،‮ ‬ژوان مافا بجهئینانا بەندا‮ ‬140 ‮ ‬یا دەستوری‮ ‬و بودجا17% و نابیت حكومەتا عیراقێ كێمتر بدەت،‮ ‬بێگۆمان دێ كەركوك زڤریتەڤە و راستیەكە ل بەرچاڤێن مە و هەكە عیراق رازی‮ ‬نەبیت لسەر مەرجێن مە و دانوستاندنێ نەكەت و لسەر عیناد و‮ ‬غرورا خۆ بەردەوام بیت،‮ ‬دێ هەلبژاردە ددەستێ مەدا بیت،‮ ‬ئەو ژی‮ ‬كورد هەمی‮ ‬دێ ژ عیراقێ ئێنە ڤەكێشان،‮ ‬ئەگەر بەغدا بڤێت كێشا ب باشی‮ ‬چارەسەر بكەت د حازرین و ئەگەر نە ژی‮ ‬هەر دحازرین،‮ ‬دەربارەیی‮ ‬دەڤەرێن دەرڤەیی‮ ‬هەرێمێ ژی‮ ‬دڤێت چارەسەر ببن و ئەڤ رەوشە بۆ وان هۆسا ناچیتە سەر و كاودان دێ ئێنە گهوڕین ڤێجا نوكە باشترە ژ رەوشێ ئالوزتر لێ بكەن،‮ ‬خەلكێ كوردستانێ كۆیلە نینە ددەستێ واندا بەلكو خودان ئیرادە و شەهید و بڕیار و دوستێن ل دونیایێ،‮ ‬راستە لڤێ دووماهیێ دۆستێن مە گەلەك د بێدەنگ بوون لێ واتە ئەو نینە دێ هەردەم د بێدەنگ بن،‮ ‬ئێك ژ بژاردەیێن خەلكێ كوردستانێ ئەم پشكداری‮ ‬پرۆسیسا سیاسی‮ ‬یا عیراقێ نابین و پشكداری‮ ‬د هەلبژارتنان ژیدا ناكەین و ئەڤ پەیامە‮ ‬یاگەهشتیە ئەمریكا و عیراقێ ژی‮ ‬و لسەر هەر هەمی‮ ‬ئاستەكی‮ ‬ل بەغدا نامینین ئەڤە ژی‮ ‬نە فشارە بەلكو دێ ب كریار ئێتە ئەنجامدان،‮ ‬كۆ ئەو مە قەبول نەكەن د عیراقەكا ئازادی‮ ‬و دیموكرات دا،‮ ‬ئەم ژی‮ ‬وان قەبول ناكەین و نابینە دیڤەلانگ و پاشكۆ بۆ كەسی،‮ ‬عیراقێ پشتی‮ ‬پەلاماردانا لەشكەری‮ ‬ئینایە سەر هەرێمێ دەمە ئەم ژی‮ ‬بێژینە وان دەم دلۆڤانیێ ب مە ناكەت دڤێت دانوستاندان بكەین و گرنگە لایەنێ سیێ دگەلدا مە بیت نەك بتنێ ئەم و بەغدا بین ب تایبەت‮ ‬یوئین،‮ ‬ژبەر پاراستن و رێكەڤتنێن لسەر دەڤەرێن دەرڤەیی‮ ‬هەرێما كوردستانێ دئێتەكرن،‮ ‬كۆ هەولایستنا ڤان دەڤەرا مەترسییە لسەر ئاوارا و خەلكێ دەڤەرێ لدووڤ بەندا140 ‮ ‬یا دستوری‮ ‬دڤێت سەرەدەری‮ ‬دگەل بهێتەكرن و چەند سەر ب عیراقێ نە هند و پتر سەر ب كوردستانێ ڤەنە،‮ ‬كۆ ئەڤە كێشەكا هەرە مەزنە دڤێت چارەسەر ببیت‮".‬ لدووماهیێ،‮ ‬جەعفەر ئێمینكی‮ ‬بەحسكر،‮ ‬بۆ ماوەیێ شەش دەمژمێرا مە كومبوون لسەر بودجەیا هەرێما كوردستانێ ل عیراقێ كردیە،‮ ‬ئەڤ بودجەیا هەرێما كوردستانێ مەترسیە لسەر پاشەرۆژا كوردستانێ كۆ هەكە ئەڤە هزرا بەغدا بیت مە هیچ پاشەرۆژ دگەل واندا نەمایە،‮ ‬ژبەر هندێ دڤێت ئەم پاشەرۆژا خۆ بدەستێن خۆ دیار بكەین نەك ب دەستێن خەلكی،‮ ‬كو بودجا‮ ‬17% ‮ ‬كریە‮ ‬12.6% ‮ ‬ئەڤە ژی‮ ‬ب فێلبازی‮ ‬ئینایە،‮ ‬كۆ خەرجیێن جهێن سەروەری‮ ‬كرین كۆ چەند وان خەرجیا بلند دكەیی‮ ‬رێژا كوردستانێ دئێتە خوارێ و ب كریار ژی‮ ‬وەسانە و ئەڤ بودجەیە لسەر عەقلیەتەكا مەزهەبی‮ ‬و تائیفی‮ ‬هاتیە دانان و بۆ جارا ئێكێ‮ ‬یە دبودجەیا عیراقێدا بەحسی‮ ‬یەكا سوننە و شیعەیان دكەت و پێكهاتەیێن دیتر‮ ‬یێن عیراقێ00.1 ‮ ‬بڤی‮ ‬رەنگی‮ ‬بۆ هاتیەدانان،‮ ‬وەرە بودجەیا وەلاتەكێ دیموكراسی‮ ‬بەحسی‮ ‬مەزهەبان بكەت دێ ژیان تێدا ب چ رەنگ بیت،‮ ‬دیسان بۆ حەشدا شەعبی‮ ‬بودجە هاتیەدانان،‮ ‬بۆ پێشمەرگەیی‮ ‬دناڤ هێزێن عیراقێدا تشتەكێ گەلەك بچوك هاتیەدانان كۆ هیچ دادپەروەری‮ ‬د بودجەیا عیراقێدا نینە و چ زانستیێن ئابووری‮ ‬و بەلاڤەكرنا بودجەیی‮ ‬تێدا نینە و ئەڤ بودجەیەكە بۆ سزادانا خەلكێ كوردستانێ‮ ‬یە و ب شێوەكی‮ ‬كەیفی‮ ‬هاتیەدانان،‮ ‬كۆ دناڤ پەرلەمانێ كوردستانێ دا هەڤدە خال راستپاردینە داكۆ حكومەتا هەرێما كوردستانێ بزانیت چەوان سەرەدەریێ دگەل عیراقێ بكەت ئەگەر بودجە بوو پرۆژە و ئەگەر نەبوو پرۆژە ژی‮ ‬ئەو سوحبەتا دیترە‮.‬  

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌