2017-11-20

ڕاپۆرت-فاتیح بەرزنجی
ئەگەر روو لەهەر كافتریا و گازینۆیەكی‮ ‬شاری‮ ‬هەولێر بكەیت‮ ‬ئەوا دیمەنی‮ ‬نێرگەلە كێشانی‮ ‬گەنجان بەرچاو دەكەوێت و لەئێستادا كێشانی‮ ‬نێرگەلە وەكو‮ ‬دیاردەیەكی‮ ‬چاولێكەری‮ ‬لێهاتووە و تەشەنەیكردووە و گەنجێكی‮ ‬زۆر ئالودەی‮ ‬كێشانی‮ ‬بوونە‮. ‬بەپێی‮ ‬گوتەی‮ ‬پزیشكان كێشانی‮ (‬نێرگەلە‮) ‬زیانی‮ ‬زۆر زیاترە لەكێشانی‮ (‬جگەرە‮) ‬و‮ (‬نیكۆتین و گاز)ێكی‮ ‬زۆر لە نێرگەلەدا هەیە‮. ‬ئەو كەسانەی‮ ‬كە ئالودەی‮ ‬دەبن زۆر بەزەحمەت دەتوانن دەستبەرداریببن‮. ‬لە(شار و‮ ‬شارۆچكە)كان زۆرن ئەوانەی‮ ‬كەحەز بە كێشانی‮ ‬نێرگەلەدەكەن و بەشێكی‮ ‬زۆری‮ ‬ئەوانەی‮ ‬كە دەیكێشن توێژی‮ ‬گەنجانن لە(كافتریا و گازینۆ‮) ‬وچەند شوێنێكی‮ ‬دیكەدانێرگەلە دەكێشرێت و ژمارەیەكیش دوكانی‮ ‬نێرگەلەفرۆشتن لەبازاڕدا هەیە‮. ‬سەبارەت بەو بابەتە ئەو راپۆرتەمان ئامادەكرد‮.‬
نێرگەلە زیانی‮ ‬هەیە و ناتوانن دەستبەرداریبن
‮"‬یونس ئەحمەد‮" ‬فەرمانبەر لەشارەوانی‮ ‬پێنج گوتی‮: ‬ئەگەر كێشانی‮ ‬جگەرە خراپبێت ئەوا نێرگەلەنەوەك هەر خراپە،‮ ‬بەڵكو زیانێكی‮ ‬زۆری‮ ‬بۆمرۆڤ هەیە و‮ (‬مادەی‮ ‬كحول‮)‬ی‮ ‬تێدایەو هەرگیز حەز بەكێشانی‮ ‬نێرگەلە ناكەم،‮ ‬داوا لەتوێژی‮ ‬گەنجان دەكەم كە واز لەكێشانی‮ ‬نێرگەلە بهێنن،‮ ‬بۆئەوەی‮ ‬تووشی‮ ‬نەخۆشی‮ ‬جۆراوجۆر نەبن‮.‬
‮"‬مستەفا‮" ‬گەنجێكی‮ ‬دیكە بوو گوتی‮: ‬ماوەی‮ ‬دووساڵە فێری‮ ‬كیشانی‮ ‬نێرگەلە بووم و هەرگیز ناتوانم دەستبەرداری‮ ‬نێرگەلەبم‮ ‬و حەز و خولیام كەوتۆتەسەر ئەو نێرگەلەیەو ئەگەر نەیخۆم خەوم لێناكەوێت‮. ‬خۆزگە فێری‮ ‬كێشانی‮ ‬نەدەبووم،‮ ‬چونكە زیان بەتەندروستیم دەگەیەنێت‮. ‬هەقوایە لایەنەپەیوەندیدارەكان هەوڵی‮ ‬قەدەغەكردنی‮ ‬نێرگەلەیان دەدا تا زیاتر تەشەنەی‮ ‬نەكردووە‮. ‬لەناو گەنجان دیارە نێرگەلە لەجگەرە زۆر خراپترە و زیان بەخەڵكی‮ ‬دەگەیەنێت‮.  ‬
‮"‬دەرباز‮" ‬گەنجێكی‮ ‬دیكەی‮ ‬تەمەن19 ساڵان بوو گوتی‮: ‬كێشانی‮ ‬نێرگە لەخەم و خەفەتی‮ ‬دڵم لادەبات و لەگەڵ خوێنم تێكەڵ بووە و تامردن ناتوانم دەستبەرداری‮ ‬بم‮.‬
‮"‬كاروان‮" ‬گەنجێكی‮ ‬دیكەی‮ ‬تەمەن20 ساڵان بوو گوتی‮: ‬كێشانی‮ ‬نێرگەلە لە جگەرە بەتامترە و جۆرەها تامی‮ ‬هەیە و خۆشترین تام لەلای‮ ‬من تامی‮ ‬پرتەقاڵە‮.‬
‮"‬هەڵۆ‮" ‬گەنجێكی‮ ‬دیكەی‮ ‬تەمەن‮ ‬20 ساڵان بوو گوتی‮: ‬هەموو شەوانێك لەگازینۆ تادرەنگانی‮ ‬شەو نێرگەلە دەكێشم و هەست بەئاسوودەیی‮ ‬دەكەم و ناتوانم‮ ‬هەرگیز‮ ‬لێی‮ ‬جیاواز ببمەوە‮.‬
‮"‬مام ئیبراهیم‮"‬ی‮ ‬خاوەن دوكانی‮ ‬نێرگەلە گوتی‮: ‬بەداخەوە بۆگەنجانی‮ ‬ئێستا كە بەشێوازێكی‮ ‬بەرفراوان نێرگەلە دەكێشن و بیر لە دواڕۆژی‮ ‬خۆیان ناكەنەوە كەتووشی‮ ‬جۆرەها نەخۆشی‮ ‬دەبن‮.‬
لەرووی‮ ‬تەندروستیەوە زیانەكانی‮ ‬نێرگەلەچییە؟
بۆ ئەوەی‮ ‬توێژی‮ ‬گەنجان بزانن زیانەكانی‮ ‬نێرگەلە چییە راوسەنجی‮ ‬پزیشكمان وەرگرت‮.‬
‮ "‬دكتۆر دەشتی‮ ‬عباس بوستانی‮" ‬پزیشكی‮ ‬پسپۆڕی‮ ‬هەناو روونیكردەوە‮: ‬ئەوانەی‮ ‬كەنێرگەلە دەكێشن پێویستە ئەو راستیە بزانن كە نێرگەلە لەجگەرە خراپترە،‮ ‬لەبەرئەوەی‮ ‬هەر نێرگەلەیەك‮ ‬یەكسانە بە(چل جگەرە خواردن‮)‬،‮ ‬واتە هەر گەنجێك كە نێرگەلە دەخوات وەكو ئەوە وایە كە دووپاكەت جگەرە بخوات،‮ ‬لەوەندە كاتەی‮ ‬كەنێرگەلە دەكێشێ ئەو مادە ژەهراویانەی‮ ‬كە(نیكۆتین و دووەم ئۆكسیدی‮ ‬كاربۆن‮) ‬تادەگاتە بابەتەكانی‮ ‬دیكە كە زیاتر لە(چل مادە‮)‬یە،‮ ‬ئەوانە هەمووی‮ ‬وادەكەن لایەنە خراپەكانی‮ ‬ئەو نێرگەلە خواردنە زیاتربێت لەجگەرەكێشان،‮ ‬بۆیە پێویستە ئاماژە بەوە بكرێت كە نێرگەلە بەهیچ شێوەیەك لە جگەرەكێشان باشتربێت،‮ ‬بەڵكو خراپترە و هەموو ئاكامە خراپەكانی‮ ‬دیار و روونە،‮ ‬هەر لە(هەوكردنی‮ ‬سیەكان‮) ‬و زیادبوونی‮ (‬نەخۆشی‮ ‬رەبۆ)و زیادبوون بە(نەخۆشی‮ ‬شێرپەنجەی‮ ‬سییەكان و لاوازبوون‮) ‬و هۆكارە بۆكەمخۆراكی‮ ‬و تووشی‮ (‬ئێسكەنەرمە)ت دەكات و ئەگەر لە(تەمەنی‮ ‬60 تا70 ساڵ‮)‬ی‮ ‬قاچی‮ ‬بشكێت ئەوا‮  ‬رێژەی‮ (‬كالیسیۆم‮) ‬لە ئیسكەكەی‮ ‬كەمدەبێتەوە و كاریگەری‮ ‬بۆسەر‮ (‬چاو‮)‬یش هەیە و دەبێتە هۆی‮ (‬هەوكردنی‮ ‬عەسەبی‮ ‬چاو‮) ‬و چاو لاوازدەكات‮. ‬كەمبوونی‮ ‬حاڵەتی‮ (‬سێكسی‮ ‬و گەدە)ش تووشی‮ (‬قورحە و دوانزەگرێ‮) ‬و تووشبوون بە‮ (‬شێرپەنجەی‮ ‬گەدە و سورێنچك و شێرپەنجەی‮ ‬قۆڵۆن‮)‬،‮ ‬ئەوە نیشانە خراپەكانی‮ ‬كێشانی‮ ‬نێرگەلەیە،‮ ‬بۆیە پێویستە گەنجان تا بۆیاندەكرێت خۆیان لە خواردنی‮ (‬جگەرە و نێرگەلە‮) ‬بپارێزن چونكە ژیانیان وێراندەبێت‮.‬
وەزارەتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬چەندین ساڵە رێنمایی‮ ‬تایبەتی‮ ‬دەركردووەو بووە بە‮ ‬یاسا بۆ قەدەغەكردنی‮ ‬جگەرەكێشان لە(دامو دەزگا حكوومیەكان و شوێنە داخراوەكان‮)‬،‮ ‬واتە نێرگەلە‮ ‬یەكێك لەمەرجەكانی‮ ‬ئەوەیە لە شوێنی‮ ‬داخراو نابێ نێرگەلە بكێشرێت‮.‬
نابێ هەرزەكار بچێتە ئەو شوێنانەی‮ ‬كە نێرگەلەی‮ ‬لێدەكێشرێت،‮ ‬واتە لەتەمەنی‮ ‬18 ساڵان كەمتر نەبێت‮.‬
گوتەبێژی‮ (‬وەزارەتی‮ ‬تەندروستی‮) ‬مۆڵەتی‮ ‬نوێ نادەین‮:‬
دەربارەی‮ ‬بابەتی‮ ‬نێرگەلە سەردانی‮ ‬وەزارەتی‮ ‬تەندروستیمانكرد و لەوێدا‮ "‬دكتۆر خاڵس قادر‮" ‬گوتە بێژی‮ ‬وەزارەتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬بە خەباتی‮ ‬ڕاگەیاند‮: ‬ئێمە لەوەزارەتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬چەندین رێنمایی‮ ‬گرنگمان دەركردووە بۆ‮ (‬نێرگەلە و جگەرە‮) ‬و بۆ ئەوانەی‮ ‬كەشوێنی‮ ‬نێرگەلەیان هەیەو چیتر مۆڵەتی‮ ‬نوێ نادەین‮. ‬تەنها ئەوانەی‮ ‬كە پێشتر هەیە و ئێستاش داوای‮ ‬داخستنیان بۆدەكەین‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌