2017-11-15

 شێركۆ حەبیب‮ ‬ 

 دەستوور كە بە بەهاترین‮ ‬یاسای‮ ‬سەرەكی‮ ‬وڵات هەژمار دەكرێت و سەرچاوەی‮ ‬داڕشتنی‮ ‬یاساكان و بنچینەی‮ ‬بونیادنانی‮ ‬پەیوەندییەكانی‮ ‬نێوان گەل و دەسەڵات،‮ ‬و دابەشكردن دەسەڵاتەكانە،‮ ‬بێگومان دەستوور قورئانی‮ ‬پیرۆز نییە كە نابێ دەستكاری‮ ‬بكرێت،‮ ‬بەڵكو زۆر جار بارودۆخەكە وا دەخوازێ كە بڕگەیەك‮ ‬یا چەند بڕگەیەك هەموار بكرێتەوە‮ ‬یا بگوردرێت‮ ‬یا تەنانەت نەهێشتنی،‮ ‬ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ پێداویستی‮ ‬گۆڕانگارییەكانی‮ ‬سیاسی‮ ‬یا ئابووری‮ ‬و كۆمەڵایەتی‮ ‬بەگوێرەی‮ ‬بارودۆخی‮ ‬وڵات‮. ‬ دەبێ ئاماژە بەوە بكەین كە دەستوور دوو سەرچاوەی‮ ‬بوونی‮ ‬هەیە،‮ ‬یەكەم لەلایەن خاوەن دەسەڵات پێشكەش بە گەل دەكرێت دوای‮ ‬ئەوەی‮ ‬كەمێك لە دەسەڵاتەكانی‮ ‬دەدات بەگەل،‮ ‬یا دەستوور لەلایەن گەلەوە دەردەچێ‮. ‬ دەستوور هەمواركردن بنەما و رێگای‮ ‬تایبەتی‮ ‬خۆی‮ ‬هەیە و لە خودی‮ ‬بڕگەكانی‮ ‬دەستوور ئاماژەی‮ ‬پێ دەكرێت،‮ ‬كە بە چ شێوازێك بڕگەكانی‮ ‬هەموار دەكرێت،‮ ‬هەروەها شێواز و چۆنیەتی‮ ‬و كێ دەسەڵاتی‮ ‬ئەوەی‮ ‬هەیە دەستوور هەموار بكات،‮ ‬چونگە دەستوور وەك‮ ‬یاسایەكی‮ ‬سادە نییە كە بڕگەكانی‮ ‬لەسەر داوای‮ ‬حكوومەت‮ ‬یا كۆمەڵێك پەرلەمانتار بەبێ گەرانەوە بۆ رای‮ ‬میللەت و دەنگدان لەسەری‮ ‬گۆرانكاری‮ ‬تێدا بكرێت‮. ‬ لە خودی‮ ‬دەستووریشدا دەبێ ئاماژە پێكراو بێ كە چۆن هەموار دەكرێت،‮ ‬ئایا ئەوە دەستوورە‮ (‬Flexible‮)‬ واتە مەرنە،‮ ‬ئەمە دەكرێت ئەو برگانە وەك‮ ‬یاسایەكی‮ ‬سادە مامەڵەی‮ ‬لەگەڵ بكرێت،‮ ‬یا جامدە‮ (‬Rigid‮) ‬كە ئەمەش جیاوازە ولەسەر شێوازی‮ ‬یاساكانی‮ ‬تر مامەڵەی‮ ‬لەگەڵ ناكرێت،‮ ‬بە گوێرەی‮ ‬ئەو دوو شیوازە دەشێت دەستوور هەموار بكرێت،‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬دەستووری‮ ‬جامد گە شێوازی‮ ‬هەمواركردنی‮ ‬سەخت ترەوە و لە دەستوورێكی‮ ‬جامدە بۆ دەستوورێكی‮ ‬تر جیاوازی‮ ‬هەیە،‮ ‬بێگومان دەستوور لە دوو حاڵەت كۆتای‮ ‬بێ دێت گۆرانی‮ ‬رژێم و كودەتا،‮ ‬یا جێگرەوەی‮ ‬بە دەستوورێكی‮ ‬دیكە كە لەلایەن میللەتەوە بە دەنگی‮ ‬زۆرینە پەسند بكرێت‮. ‬ بۆ هەمواركردنی‮ ‬دەستوور دەبێ لە بڕگەكانی‮ ‬دەستوور بەروونی‮ ‬ئەو بابەتە شیكرابیتەوە كە كی‮ ‬ئەو مافەی‮ ‬هەیە پێشنیارەكان بۆ هەموار كردنەوەی‮ ‬دارێژێت،‮ ‬پەرلەمان،‮ ‬حكوومەت،‮ ‬یا هەردووكیان پێكەو،‮ ‬یاخود میللەت،‮ ‬دواتر كێ دەسەڵاتی‮ ‬بریاری‮ ‬رەزامەندی‮ ‬لەسەر ئەو پێشنیارانە هەیە،‮ ‬كە بڕگەكان بخرێنە بەردەم میللەت بۆ دەنگ دان لەسەری،‮ ‬لە زۆربەی‮ ‬دەستوورەكان ئەوە دەسەڵاتە دراوە بە پەرلەمان‮. ‬ ئەگەر پێداچوونەوەیەك بۆ دەستووری‮ ‬عێراقی‮ ‬ساڵی2005 ‮ ‬بكەین دەبینین دەستوورێكی‮ ‬جامدە،‮ ‬زۆربەی‮ ‬بڕگەكانی‮ ‬ئەگەر هەموار بكرێت دەبێ میللەت بە زۆرینەی‮ ‬دەنگ پەسندی‮ ‬بكات،‮ ‬دوای‮ ‬ئەوەی‮ ‬لە لایەن پەرلەمان لەسەر داوای‮ ‬حكوومەت‮ ‬یا كۆمەڵێك پەرلەمانتار ئەو داوایە پێشكەش دەكرێت،‮ ‬و لەم حاڵەتەش سێ پارێزگا دەتوانێ ئەو گۆرانكاریانە و هەمواركردنە پوچەڵ بكاتەوە كە لەخودی‮ ‬دەستوور ئاماژەی‮ ‬پێكردووە،‮ ‬هەروەك لە بڕگەی‮ ‬ژمارە126 ‮ ‬دەستووری‮ ‬عێراقی‮ ‬دا هاتووە سەبارەت بە هەمواركردنی،‮ ‬بۆ ئەم مەبەستەش دەبێ لێژنەیەك سەرپەرشتی‮ ‬شارەزایان دەستنیشان بكرێت بۆ دارشتنی‮ ‬رەشنووسی‮ ‬خاڵەكانی‮ ‬پێشنیار كراون بۆ هەموار كردن هەروەك ئاماژەمان پێكرد،‮ ‬ودەبێ لەسەر بنەمای‮ ‬ئەو شێوازەی‮ ‬لە بڕگەی‮ ‬126دا هاتووە،‮ ‬نەك كەسانیكی‮ ‬نەشارەزا لەم كەناڵ و ئەو كەناڵی‮ ‬راگەیاندن داوای‮ ‬هەموار و لادانی‮ ‬هەندێ بڕگە دەكەن،‮ ‬كە بۆ چوونەكانیان هیچ بنەمایەكی‮ ‬دەستووری‮ ‬و‮ ‬یاسایی‮ ‬نییە‮.‬ لەلایەكی‮ ‬دیكە هەوڵدان بۆ گۆرێنی‮ ‬ناوی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان بۆ پارێزگاكانی‮ ‬باكووری‮ ‬عێراق خۆی‮ ‬لە خۆی‮ ‬دا دژ بە دەستوورە هەروەك لە بڕگەی117 ‮ ‬یەكەم دا هاتووە،‮ ‬و دان بە دەستووری‮ ‬بوونی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان دەدات،‮ ‬بۆیە بە هیچ شێوەیەك حكوومەتی‮ ‬ناوەندی‮ ‬عێراق ناتوانێت تاك لایەنە دەستوور هەموار بكات،‮ ‬جونگە ئەم دەستوورە بۆ سەرجەم پێكهاتەكانی‮ ‬عێراق بۆیە دەبێ سەرجەم لایەنەكان بەشداری‮ ‬ئەو كردەوە بن،‮ ‬لەگەڵ ئەوەشدا سێ پارێزگا دەتوانێ رەتی‮ ‬بكاتەوە،‮ ‬وەك دهۆك و هەولێر و سلێمانی،‮ ‬ئەگەر حكوومەتی‮ ‬ناوەند‮ ‬یا لایەنی‮ ‬تری‮ ‬حزبە ئاینییەكانی‮ ‬ناو پەرلەمانی‮ ‬عێراقی‮ ‬نیازی‮ ‬ئەوەیان هەیە بێ كورد دەستوور هەموار بكەنەوە و لە بەرژەوەندی‮ ‬خۆیان،‮ ‬ئەوە مەحاڵە سەركەوێت‮.‬‮ ‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌