2017-11-08

‬ ڕاپۆرت/فاتیح بەرزنجی 

وێنە/سەید فەخرەدین 

دكتۆر سەرهەنگ جەلال جامباز بەڕێوەبەری‮ ‬كاروباری‮ ‬پاراستن وچاودێری‮ ‬تەندروستی‮ ‬هەولێر لەبارەی‮ ‬بەڕێوەبەرایەتییەكەیان دەڵێت‮: ‬ئەو بەڕێوەبەرایەتیە سەر بەبەڕێوە بەرایەتی‮ ‬گشتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬هەولێرەو لەهەشت بەش پێك دێت و هەر‮ ‬یەكێك لەو بەشانە كاری‮ ‬خۆی‮ ‬دەكات و‮ ‬یەكێك لەو بەشانە بەشی‮ ‬چاودێری‮ ‬تەندروستی‮ ‬هەولێرە و بەشێكی‮ ‬زۆرگرنگە و چەند هۆبەو‮ ‬یەكەی‮ ‬هەیەوپەیوەندی‮ ‬بەتەندروستی‮ ‬خەڵكەوە هەیەو لەڕێگەی‮ ‬16 تیمەوە كارەكان ئەنجام دەدات هەر بەشەو كاری‮ ‬خۆی‮ ‬دەكات دیارە ئەو شوێنانەی‮ ‬كە كار دەكەن پێویستە بەپێی‮ ‬ڕێنمایی‮ ‬چاودێری‮ ‬تەندروستی‮ ‬كاربكات ومۆلەتی‮ ‬تەندروستیان هەبێت و ئەو كرێكارانەی‮ ‬كە لەخواردنگەكان كار دەكەن دەبێ پشكنینی‮ ‬تاقیگەیی‮ ‬بكەن دەربارەی‮ ‬ئیش و كارەكانی‮ ‬ئەو بەڕێوەبەرایەتیە سەردانیمان كردن‮.‬ ‮ ‬هاووڵاتیان‮: ‬بۆچی‮ ‬خواردنگە میللیەكان بەسەر ناكرێنەوە هاووڵاتیان دەڵێن لەو شارە گەورەیەدادەیان خواردنگەی‮ ‬میللی‮ ‬بەرچاو دەكەوێت و مۆڵەتی‮ ‬تەندروستیان نییە وكەس دەنگیان پێ ناكات ژمارەیەك هاووڵاتیان گلەیی‮ ‬و گازندەیان گەیاندە ئێمە‮ ‬ مەریوان‮ ‬یاسین دەڵێت‮: ‬تاڕادەیەك خۆراكی‮ ‬ماوەبەسەرچوو كەمی‮ ‬كردووە،‮ ‬بەڵام لەبازاڕی‮ ‬شێخەلڵا هێشتا بوونی‮ ‬هەیە و لەناوەندی‮ ‬ئەو بازاڕەدا كێك شەربەت و پەنیرو بەروبوومی‮ ‬ئاژەڵ دنراوە بەنرخێكی‮ ‬هەرزان دەفرۆشرێت‮.‬ جەمال فازڵ دەڵێت‮: ‬بۆچی‮ ‬خواردنگە میللیەكان زۆر بەكەمی‮ ‬بەسەردەكرێنەوەو كێ دەڵێت خواردنەكانیان‮ ‬تەندروستەو مەرجی‮ ‬تەندروستیان تێدایە‮.‬ هیوا كازم دەڵێت‮: ‬لیژنەكانی‮ ‬تەندروستی‮ ‬هەولێر بەهاوكاری‮ ‬قایمقامیەت بۆچی‮ ‬كارلەسەر قەسابەكانی‮ ‬سەرشەقام‮ ‬ناكەن كە بەبێ هیچ پشكنینەك ئاژەڵ سەردەبڕن و بەخەڵكی‮ ‬دەفرۆشنەوە‮.‬ مام نامیق پیاوێكی‮ ‬بەتەمەن بوو دەڵێت‮: ‬ئەوانەی‮ ‬خۆراكی‮ ‬سەرشەقام و ماوە بەسەرچوو بخوات تووشی‮ ‬جۆرەها نەخۆشی‮ ‬دەبێت ئەی‮ ‬بۆچی‮ ‬هەوڵ نەدەین‮ ‬ڕۆژانە خۆراكی‮ ‬پاك وخاوێن نەخۆین تادووربین لە هەمووجۆرە نەخۆشیەك‮.‬ ‮ ‬ئەو شوێنانەی‮ ‬كەمۆڵەتیان نەبێت دادەخرێن دكتۆر سەرهەنگ جەلال جامباز بەڕێوەبەری‮ ‬كاروباری‮ ‬پاراستن و چاوێری‮ ‬تەندروستی‮ ‬هەولێر‮ :‬ڕۆژانە لەبەشی‮ ‬چاودێری‮ ‬تەندروستی‮ ‬و ئەوتیمانەی‮ ‬كەهەیانەهەمووشوێنە گشتی‮ ‬وخواردنگەكان و چێشتخانەكان و سوپەر ماركێتەكان بەسەر دەكرێنەوەولەنزیكەوەچاودێری‮ ‬دەكرێن دیارەئەو بەشەش چەند هۆبەیەكی‮ ‬هەیەو بەووردی‮ ‬چاودێری‮ ‬تەندروستی‮ ‬بۆئەوشوێنانەی‮ ‬كەمۆڵەتی‮ ‬تەندروستیان لەلایەن ئێمەوە پێ دەدرێت لەگەڵ ئەو شوێنانەی‮ ‬كە خواردن و خواردنەوە دروست دەكەن لەگەڵ هوتێلەكان و كارگەكانی‮ ‬خۆراك‮ ‬ئەو شوێنانە لەلای‮ ‬ئێمەوەمۆڵەتیان پێ دەدرێت و تیمەكانی‮ ‬ئێمەش‮ ‬یەكەیەكەی‮ ‬شوێنانە بەسەر دەكڕێنەوەو مۆلەتیان پێ دەدڕیت هەر‮ ‬یەكێك لەوتیمانە بەپێی‮ ‬شوێنی‮ ‬جوگرافیا دابەشكراون و كاری‮ ‬پشكنین ئەنجام دەدەن و بەدواداچوون بۆئەو شوێنەدەكەن و لەمۆڵەت و چۆنیەتی‮ ‬كاركردنەكەی‮ ‬دەكۆڵنەوە هەروەها تیمێكی‮ ‬دیكەمان هەیەو‮ ‬سەردانی‮ ‬كارگەكان دەكات ئەوانەی‮ ‬كەمۆڵەتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬وەردەگرن و مەرجەكانیش بەپێی‮ ‬كاركردنی‮ ‬شوێنەكەیەو هەر هەمووئەو شوێنانە بەپێی‮ ‬یاسای‮ ‬تەندروستی‮ ‬كاردەكەن واتە‮ ‬یاسای‮ ‬تەندروستی‮ ‬گشتی‮ ‬عێراقی‮ ‬هەر شوێنەو مەرجی‮ ‬خۆی‮ ‬هەیە و ئەو كاتانەی‮ ‬كەتیمەكان دەچنە ئەو شوینە‮ ‬كاری‮ ‬خۆیان‮ ‬دەكەن لە شارو شارۆچكەكانیش تیممان هەیەوچاودیری‮ ‬شوێنی‮ ‬خۆیان دەكەن لەسنوری‮ ‬خۆیان و هەمان كاری‮ ‬ئێمەدەكەن بەڵام بەهەماهەنگی‮ ‬لەگەڵ ئێمەو‮ ‬ڕێنماییەكان لەلای‮ ‬ئێمەبۆیان دەچێت و ئاماری‮ ‬مانگانەشیان بۆمان‮ ‬ڕەوانە دەكەن‮ ‬واتە لەدەرەوەی‮ ‬هەولێریش تیمی‮ ‬تەندروستی‮ ‬بوونی‮ ‬هەیە‮.‬ وەرگرتنی‮ ‬نموونەی‮ ‬خۆراك بۆ پشكنین دواتر دكتۆر سەرهەنگ جەلال جامباز گووتی‮ :‬جگەلەو تیمانە كەباسمان لێوەكردن تیمێكی‮ ‬دیكەمان هەیە بەناوی‮ ‬تیمی‮ ‬وەرگرتنی‮ ‬نموونەی‮ ‬خۆراك ئەو تیمە‮ ‬ڕۆژانەدەچن بۆ وەرگرتنی‮ ‬نموونەی‮ ‬خۆراك بۆپشكنین بەتایبەتی‮ ‬لەكۆگاكان و ئەو شوێنانەی‮ ‬كەخۆیان داوای‮ ‬دەكەن بۆوەرگرتنی‮ ‬نموونەی‮ ‬خۆراك تا لەنزیكە بزانرێت ئەو خۆراكە تاچەند شیاوەبۆبەكارهێنان و خواردن و تیمێكی‮ ‬دیكەمان هەیە و پێی‮ ‬دەگوترێ تیمی‮ ‬بەدواداچوون و بەدواداچوون بۆشوێنە تازەكان دەكات واتە لەهەرشوێنێك كە تازە بكرێتەوە‮ ‬و داوای‮ ‬مۆڵەت بكات‮ ‬ئەو تیمە دەچێتە شوێنەتازەكە و لەنزیكەوە ئاشنای‮ ‬كارەكان و لەمەرجەكانیان دەكۆڵێتەوە لە دوای‮ ‬ئەوەی‮ ‬كەتیمەكەزانی‮ ‬مەرجەكانیان‮ ‬جێبەجێ كردووە‮ ‬ئینجا مۆڵەتی‮ ‬پێ دەدرێت تیمێكی‮ ‬دیكەمان هەیەو نوێنەری‮ ‬ئێمەیە لە قایمقامیەتی‮ ‬قەزای‮ ‬ناوەندی‮ ‬هەولێر بەدواداچوون دەكات و چەندین‮ ‬فەرمانگە بەسەردەكاتەوە و بەردەوام ئەو تیمە لەگەڵ تیمەكانی‮ ‬قایمیەتدانەو كاری‮ ‬خۆیان ئەنجام دەدەن هەمووئەو تیمانە بەووردی‮ ‬كاری‮ ‬خۆیان‮ ‬دەكەن دواتر دكتۆر‮ ‬سەرهەنگ جەلال‮ ‬دەربارەی‮ ‬خواردنی‮ ‬ماوە بەسەرچوو گوتی‮: ‬لەهەر شوێنێك ئەگەرخواردنی‮ ‬خراپ و بێ‮ ‬كوالیتی‮ ‬هەبوو خواردنەكە لەناو دەبەین و شوێنەكە سزا دەدرێت و‮ ‬هەركاتێك دووبارە سەرپێچی‮ ‬بكاتەوە‮ ‬ئەوا ئیجرائاتی‮ ‬تووندتر‮ ‬ی‮ ‬لەگەڵدا دەكرێت و هەمووئەو شوێنانەی‮ ‬كەمۆلەتیان هەیە ئەوا مامەڵەی‮ ‬كاركردنیان هەیەلەلای‮ ‬ئێمەو لەهەرحاڵەتێكدا سەرپێچی‮ ‬بكات ئەوا سزادەدرێ و لە چێشتخانیەكانیش‮ ‬مەرجە تەندروستیەكان‮ ‬جێبەجێ دەكرێت دەربارەی‮ ‬ئەو خواردنگانەی‮ ‬كەلەسەرشەقام خواردن دەفرۆشن دكتۆر سەرهەنگ جەلال‮ ‬جامباز گووتی‮ : ‬ئەو جۆرە خواردنگانە بەهیچ شێوەیەك مۆلەتی‮ ‬تەندروستیان لەلای‮ ‬ئێمەنییەو بۆچەندین جار نوسراومان بۆ‮ ‬لایەنی‮ ‬پەیوەندیدار كردووە تا چیتر نەهێڵن ئەو جۆرە خواردنانە لەسەرشەقام بفرۆشرێت چونكە ئەوانە زۆر جار ئاگاداركراونەتەوە‮ ‬ئەوانە زێدەڕۆیی‮ ‬دەكەن پێویستە‮ ‬هەڵبگیرێت چونكە زۆر ناشارستانییە و‮ ‬لێرەوە داوا لە هاوولاتیان دەكەین‮ ‬كە سەرپێچی‮  ‬نەكەن و پابەندی‮ ‬مەرج و‮ ‬ڕێنماییەكان بن و داواش لەشارەوانی‮ ‬و شوێنەكانی‮ ‬دیكە دەكەین كە هاوكارو هەماهەنگ بن لەگەڵ تیمەكانی‮  ‬ئێمە تابتوانین بەهەموولایەك وەك لیژنەیەكی‮ ‬بەهێز كار بكەین‮ ‬بۆئەوەی‮ ‬نەهێڵین‮ ‬چیتر خۆراكی‮ ‬ماوە بەسەرچوو لەبازاڕەكاندا بمێنێ هەمووكارەكانی‮ ‬ئیمە بە داتاو ئامارە‮        ‬ئاماری‮ ‬كارو چالایەكانی‮ ‬ئەو چەند مانگە دواتر دكتۆر سەرهەنگ جەلال جامباز دە ربارەی‮ ‬ئاماری‮ ‬ئەو چەند مانگە‮ ‬ڕوونیكردەوە،‮ ‬كە ئاماری‮ ‬ئەو‮ ‬10 مانگە بوشێوەیەی‮ ‬خوارەوەیە‮:‬ ژمارەی‮ ‬شوێنە گشتیەكانی‮ ‬پەیوەست بەچاودێری‮ ‬تەندروستی‮ ‬بریتیە لە‮ ‬9445 شوێن و ژمارەی‮ ‬سەردانی‮ ‬كردنی‮ ‬شوێنەگشتیەكان بریتیە لە28306 وژمارەی‮ ‬ئەو كارگانەی‮ ‬كەمۆڵەتی‮ ‬تەندروستیان هەیە‮ ‬162 كارگەیە ژمارەی‮ ‬كارتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬بۆ كرێكاران12418 و ژمارەی‮ ‬نموونەی‮ ‬خۆراكی‮ ‬وەرگیراو‮ ‬8740 ژمارەی‮ ‬خۆراكی‮ ‬شیاو8441 و ژمارەی‮ ‬خۆراكی‮ ‬نەشیاو‮ ‬299 ژمارەی‮ ‬دەرهێنانی‮ ‬مۆلەتی‮ ‬تەندروستی609 ژمارەی‮ ‬مۆڵەتی‮ ‬هەڵوەشاوە170 بڕی‮ ‬ئەو خۆراكانەی‮ ‬لەناوبراون زیاتر لە‮ ‬103 تەن خۆراك ژمارەی‮ ‬ئەو شوێنانەی‮ ‬كەداخراون94 شوێن‮. ‬ خشتەی‮ ‬سەردانی‮ ‬كردنی‮ ‬شوێنەگشتیەكان بەو شێوەیە بوو‮: ‬لەوچەند مانگەدا توانراوە سەردانی4745 شوێن بكرێت لەگەڵ سەردانی‮ ‬كردنی‮ ‬1981 هوتێل ومۆتێل و سەردانی‮ ‬كردنی‮ ‬3749 سەمونخانەونانەواخانەو سەردانی‮ ‬كردنی‮ ‬2840 بازاڕو سوپەرماركێت سە ردانی‮ ‬كراون ژمارەی‮ ‬سەردانی‮ ‬كردنی‮ ‬گۆشت فرۆشەكان بریتیە لە1958 ئەو ئامارە لەڕۆژی‮ ‬1/1/2017 تاڕۆژی‮ ‬30/9 /2017 بوو‮ ‬تیمەكان‮ ‬ڕۆژانە بەردەوامن لەپشكنینی‮ ‬هەموو شوێنە گشتیەكان و هەمیشە لەخزمەتی‮ ‬هاووڵاتیاندانەو هەر هاووڵاتیەك لەهەر شوێنێك هەستی‮ ‬كرد خۆراكی‮ ‬ماوە بەسەرچوو هەیە دەتوانێ ئاگاداری‮ ‬تیمەكانمان بكاتەوە‮.‬ 

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌