2017-10-25

راپۆرت‮: ‬هێمن ئاری‮ ‬
هەردوو گرتووخانەی‮ ‬سزادراوان و گرتووخانەی‮ ‬راگیراوان لەشاری‮ ‬هەولێر لەم چەند ساڵەی‮ ‬دواییدا لەسەر شێوازێكی‮ ‬ستانداری‮ ‬جیهانی‮ ‬كە سەرجەم بنەماكانی‮ ‬مافی‮ ‬مرۆڤی‮ ‬تێدا‮ ‬ڕەچاوكراوە لەلایەن حكومەتی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستانەوە دروستكرا‮. ‬گرتووخانەی‮ ‬راگیراوان،‮ ‬كەدەكاتە‮ (‬بەشی‮ ‬پۆلیسی‮ ‬گرتن وگواستنەوەی‮ ‬هەولێر‮) ‬تایبەتە بەوگیراوانەی‮ ‬كە لە قۆناغی‮ ‬لێكۆڵینەوەدان‮. ‬
دابینكردنی‮ ‬سەرجەم پێداویستیەكان‮ ‬
مقەدەمی‮ ‬مافپەروەر خەسرەو‮ ‬غازی‮ ‬خۆشناو،‮ ‬بەرێوەبەری‮ (‬بەشی‮ ‬پۆلیسی‮ ‬گرتن و گواستنەوەی‮ ‬هەولێر‮) ‬بۆ رۆژنامەی‮ ‬خەبات،‮ ‬ئاماژەی‮ ‬بەوەدا ئەم گرتووخانەی‮ ‬ئێستا بەبەراورد لەگەڵ گرتووخانەی‮ ‬پێشووتر،‮ ‬كە گرتووخانەی‮ (‬مەحەتە‮) ‬بوو جیاوازییەكی‮ ‬زۆری‮ ‬هەیە،‮ ‬هەم لەڕووی‮ ‬بینایە،‮ ‬ئەمنیەت و تەندروستی‮ ‬و‮...‬هتد،‮ ‬سەرجەم پێداویستی‮ ‬و خزمەتگوزارییەكان بۆ راگیراوان دابینكراوە‮. ‬
هەروەها گوتیشی‮: ‬گرتووخانەكەمان لەسێ بەشی‮ ‬پێك دێت‮: (‬بەشی‮ ‬پۆلیس،‮ ‬بەشی‮ ‬فەرمانگەی‮ ‬داواكاری‮ ‬گشتی،‮ ‬بەشی‮ ‬وەزارەتی‮ ‬تەندروستی‮) ‬هەروەها ئاماژەی‮ ‬بەوەشدا هەر بەشێك لەم بەشانە لەژێر چاودێری‮ ‬وەزارەتێكدان،‮ ‬جگەلەمەش دەستەی‮ (‬مافی‮ ‬مرۆڤ‮) ‬سەرپەرشتی‮ ‬دەكات و مانگانەی‮ ‬لیژنەیان هەیە سەردانی‮ ‬بەشی‮ ‬گرتن وگواستنەوە دەكات‮. ‬هەروەها ئاماژەی‮ ‬بۆئەوەشكرد هەر‮ ‬ڕاگیراوێك لێرەدا بەپێی‮ ‬یاسا سزای‮ ‬بۆ دانراوە،‮ ‬لەبەرامبەریشدا دابینكردنی‮ ‬مافی‮ ‬بۆ داناوە‮. ‬بۆیە لێرەدا‮ ‬ڕاگیراو سەرجەم مافەكانی‮ ‬ژیانی‮ ‬بۆ دابینكراوە وەك دەرەوەی‮ ‬گرتووخانە‮ . ‬جگەلەوە‮ ‬ڕاگیراو دەتوانێ پەیوەندی‮ ‬تەلەفۆنی‮ ‬لەگەڵ دەرەوە بكات، جگە لەوەش كتێبخانەیەكی‮ ‬تایبەت هەیە زۆربەی‮ ‬زۆری‮ ‬بابەتەكان لەخۆ دەگرێت‮. ‬ئەمە جگە لەوەێ جل شۆرین ومەكوی،‮ ‬تیڤی‮ ‬و‮ ..‬هتد،‮ ‬ـیان بویان دابینكراوە‮. ‬هەروەها ئاماژەی‮ ‬بەوەشكرد دەستەی‮ ‬مافی‮ ‬مرۆڤ لەناو گرتووخانە سەندوقێكی‮ ‬سكالای‮ ‬داناوە بۆسكالا و داواكاری‮ ‬ڕاگیراوان كەمانگانە خۆیان سەرپەرشتی‮ ‬دەكەن‮. ‬
خەسرەو خۆشناو هێمای‮ ‬بۆ ئەوەشكرد ئەوان وەك بەشی‮ ‬پۆلیس بەپێی‮ ‬بنەماكانی‮ ‬مافی‮ ‬مرۆڤ مامەڵە لەگەڵ‮ ‬ڕاگیراوان دەكەن و هیچ پەیوەندییەكیان بەو راگیراوە نییە كە چ تاوانێكی‮ ‬خراوەتە پاڵ،‮ ‬چونكە لەوەدا دادگا بەرپرسیارە‮. ‬
پۆلێنكردنی‮ ‬راگیراوان‮ ‬
لەبەشێكی‮ ‬دیكە قسەكانیدا مقەدەم خەسرەو‮ ‬غازی‮ ‬خۆشناو،‮ ‬سەبارەت بەوادەی‮ ‬ڕاگیراو،‮ ‬ئایا بەپێی‮ ‬یاسا راگیراو تاچەند بۆی‮ ‬هەیە لەو گرتووخانەیەدا بمێنێتەوە؟ گوتی‮: ‬ئەو گیراوانەی‮ ‬لێرە دەمێننەوە لەقۆناغی‮ ‬لێكۆڵینەوە ئەو كاتەی‮ ‬بۆی‮ ‬دیاركراوە شەش مانگە،‮ ‬هەرچی‮ ‬كێشە هەیە لەم ماوەیەدا دەبێت‮ ‬یەكلایی‮ ‬بكرێتەوە،‮ ‬بەلام هەندێ كێشە هەیە لەقۆناغی‮ ‬لێكۆڵینەوە دایەو كلایی‮ ‬نابێتەوە،‮ ‬وەك ئەو تاوانانەی‮ ‬تاوانی‮ ‬گەورەن،‮ ‬بۆیە تا كێشەكە‮ ‬یەكلایی‮ ‬دەبێتەوە لەقۆناغی‮ ‬دادگاییكردنیش هەرلای‮ ‬ئێمە دەمێنێتەوە تا كەیسەكە‮ ‬یەكلایی‮ ‬دەبێتەوەو سزا دەدرێت،‮ ‬ئەوكات دەگوازرێتەوە بۆ بەرێوەبەرایەتی‮ ‬چاكسازی‮ ‬گەوران‮. ‬هەروەها ئاماژەی‮ ‬بەوەشدا ئەو گیراوانەی‮ ‬پەڕاوییان‮ ‬ڕەوانەی‮ ‬دادگاكان كراوە،‮ ‬ئەوان پەڕاوییان بۆ دادگاكانی‮ ‬ناوەوەو دەرەوەی‮ ‬پارێزگای‮ ‬هەولێر دەكەن وەك دهۆك و سلێمانی‮ . ‬
هەروەها لیژنەی‮ ‬هەماهەنگیمان لەگەڵ حكوومەتی‮ ‬ناوەند و شارەكانی‮ ‬تر هەیە كە زۆرجار‮ ‬ڕاگیراوان دەنێرێتەوە بۆئەم شوێنەی‮ ‬تاوانەكەی‮ ‬لێ ئەنجامداوەو داواكراوە‮. ‬هێمای‮ ‬بۆ ئەوەشكرد،‮ ‬لەگرتووخانەكەیاندا دوو(جەناحییان هەیە، جەناحی‮ (‬خەفیفە و سەقیلەی‮ ). ‬گوتیشی‮: ‬جگەلەوەش پۆڵینێكی‮ ‬دیكەمان كردووە لەنێوان تەمەنی18-23 لە23-30 بەسەرەوە،‮ ‬هۆڵەكانمان جیاكردۆتەوە،‮ ‬جگە لەوەی‮ ‬بەگوێرەی‮ ‬ماددە‮ ‬یاساییەكان جیامانكردوونەتەوە كەئەمەش زیاتر پەیوەندی‮ ‬بەئیدارەی‮ ‬گرتووخانەوە هەیە
رێنمایی‮ ‬و رێزگرتن‮ ‬
لەبەشێكی‮ ‬دیكەی‮ ‬قسەكانیدا موقەدەم خەسرەو‮ ‬غازی‮ ‬خۆشناو دەڵێت‮: ‬وەك بەشی‮ ‬پۆلیس ئێمە لەسەر سێ بنەما كاردەكەین‮. ‬رێزگرتن و گوێرایەڵی‮ ‬یاسادەبین،‮ ‬هەروەها رێز لە كەرامەتی‮ ‬مرۆڤ دەگرین،‮ ‬هەروەها رێز لەمافی‮ ‬مرۆڤ دەگرین بەشێوەیەكی‮ ‬گشتی‮. ‬گوتیشێ‮: ‬كارمەندەكانمان بەحوكمی‮ ‬ئەوەی‮ ‬مامەڵەكردنیان لەگەڵ راگیراوانە،‮ ‬بەشداری‮ ‬خوولی‮ ‬تایبەتیان كردووە سەبارەت بە چۆنییەتی‮ ‬مامەڵكردن لەگەڵ راگیراوان‮. ‬هەروەها هێمای‮ ‬بۆ ئەوەش كرد لەگرتووخانەكەیاندا رێنمایی‮ ‬تایبەتیان بەو كەسانە هەیە كەیەكەمجارە گیراون،‮ ‬كە بەهەرسێ زمانی‮ (‬كوردی،‮ ‬عەرەبی،‮ ‬ئینگلیزی‮)‬ـە،‮ ‬هەر هەموو راگیراوێكیش پێش هەموو شت وەك مرۆڤ سەیر دەكەین بەبێ جیاوازی،‮ ‬چونكە ئەوەی‮ ‬لێرەیە ناتوانین پێی‮ ‬بڵێن تاوانبار،‮ ‬تا ئەوكاتەی‮ ‬دادگا بڕیای‮ ‬لەسەر دەدات‮. ‬بەڵكو لێرە راگیراوەو چاوەڕێ دەكات لەوانەیە لەقۆناغی‮ ‬لێكۆڵینەوە بەبەكەفالەت بەرببێت‮.‬
پێداویستی‮ ‬پزیشكی
‮ ‬بەرێوەبەری‮ ‬پۆلیسی‮ ‬گرتن و گواستنەوەی‮ ‬هەولێر،‮ ‬ئاماژەی‮ ‬بەوەشكرد لەنێو گرتووخانەكەیاندا بنكەیەكی‮ ‬تەندروستی‮ ‬هەیە كەسەر بەوەزارەتی‮ ‬تەندروستییە،‮ ‬بۆ چارەسەركردنی‮ ‬راگیراوان،‮ ‬گوتیشی‮: ‬هەر نەخۆشێك ئەگەر لێرە چارەسەری‮ ‬بۆ نەكرا ئەوا‮ ‬ڕەوانەی‮ ‬نەخۆشخانەكانی‮ ‬دەرەوەی‮ ‬دەكەین و گشت پێداویستیەكانیشی‮ ‬لەئەستۆی‮ ‬حكوومەتە،‮ ‬تەنانەت ئەگەر پێویستی‮ ‬بەنەشتەرگەریش هەبێت‮. ‬
سەبارەت بەفەرمانگەی‮ ‬داواكاری‮ ‬گشتیش گوتی‮: ‬ئەم فەرمانگەیە بەداواداچوون دەكات لەكێشەی‮ ‬راگیراوان،‮ ‬وەك ئەوانەی‮ ‬پەڕاوییان داواكەوتووە،‮ ‬یان كەسێك مافی‮ ‬پێ شێل كراوە،‮ ‬یان لەدەرەوەی‮ ‬گرتووخانە بەدواداچوون دەكەن لەسەر كێشەی‮ ‬راگیراوان و‮ ‬ڕۆڵێكی‮ ‬كاریگەرییان هەیە‮. ‬هەروەها هەماهەنگی‮ ‬و هاوكاری‮ ‬باش لەنێوانمان هەیە بۆ باشتركردنی‮ ‬ڕەوشی‮ ‬راگیراوان‮. ‬
رێژەی‮ ‬تاوانەكان چین؟‮ ‬
سەبارەت رێژەی‮ ‬تاوانەكان كە ئەنجام دەدرین لە چ كاتێكدایە،‮ ‬یان زیاتری‮ ‬كێشەكان چین؟ خەسرەو خۆشناو گوتی‮: ‬رۆژانە رێژەكان لەزیادبوون و كەمبوونەوەدایە ناتوانین دەستنیشانی‮ ‬بكەین،‮ ‬بەلام لەمانگی‮(‬3-9) لەبەر ئەوەی‮ ‬زیاتر خەڵك لەدەرەوەیە بە بەراورد لەگەڵ وەرزی‮ ‬زستان ئەوا رێژەێ تاوانەكان زیاترە،‮ ‬تاوانەكانیش كەڕوو دەدەن زیاتر تاوانی‮ ‬ئاسایین،‮ ‬ئەوەنییە بڵێین بوتە دیاردە،‮ ‬بەڵكو لە هەموو دنیا ئەم تاوانانە بوونی‮ ‬هەیە كوردستانیش بەدەر نییە لەگەڵ هەر كۆمەڵگەیەكی‮ ‬تری‮ ‬دنیا‮ .‬
هەروەها گوتیشی‮ : ‬تاوانەكانیش كە‮ ‬ڕوودەدەن تاوانی‮ ‬هەمە جۆرن‮. ‬وەك‮ (‬دزی،‮ ‬كوشتن،‮ ‬شەڕ،‮ ‬رفاندن،‮ ‬كێشەی‮ ‬خێزانی،‮ ‬ڕووداوی‮ ‬هاتوچۆ،‮....) ‬بەلام هیچ تاوانێكیش نەبووە بەدیاردە‮.‬
سەبارەت بە بچووكی‮ ‬و شوێنی‮ ‬گرتووخانەكە دەڵێت‮: ‬گرتووخانەكە لەسەر شێوازێكی‮ ‬مودێرن و ستانداردی‮ ‬جیهانی‮ ‬دروستكراوە،‮ ‬هەموو مافێكیش بۆ راگیراو دابینكراوە‮. ‬سەبارەت بەبچوكی‮ ‬وگەورەیی‮ ‬شوێنەكەش خەسرەوخۆشناو گوتی‮: ‬من بۆچوونێكم هەیە،‮ ‬هیوادارم ئێمە قەت بیر لەگەورەكردنی‮ ‬گرتووخانەكان نەكەینەوە،‮ ‬پێویستە هەردەم هەوڵی‮ ‬هۆشیاركردنی‮ ‬خەڵكی‮ ‬خۆمان بدەین كەزیاتر خۆیان شارەزای‮ ‬دەقە‮ ‬یاساییەكان بكەن و بزانن مافەكانی‮ ‬خۆیان بەپێی‮ ‬یاسا دەستەبەر دەكەن‮. ‬هەروەها بشزانن هەر تاوانێك كەئەنجامی‮ ‬دەدەن سزاكەی‮ ‬چییە و چەندە،‮ ‬بۆ ئەوەی‮ ‬كۆمەڵگەیەكێ پێشكەوتوومان هەبێت دوور لەتاوان‮. ‬
لێدان وئەشكەنجە و سزاكان
‮ ‬لەوەلامی‮ ‬ئەوە پرسیارەێ كە زۆر جار دەگوترێ لێدان و ئەشكەنجە لەگرتووخانەكان هەیە،‮ ‬مقەدەم خەسرەو‮ ‬غازی‮ ‬خۆشناو گوتی‮: ‬بەهیچ شێوەیەك مافی‮ ‬راگیراو پێشێل ناكرێت،‮ ‬ئەو قسانەی‮ ‬دەكرێن سەبارەت بەئەشكەنجەدان دوورە لەڕاستیەوەو ئەوانەێ ئەو قسانە دەكەن هیچ بەڵگەیەكیان بۆ ئەوە نییە،‮ ‬بەلام هەندێ سزا هەیە بۆ رێكخستنی‮ ‬ئیدارەی‮ ‬گرتووخانەكە،‮ ‬ئەوانیش بریتین لە‮: ‬ژووری‮ ‬ئینفرادی،‮ ‬هاتنەدەر بۆ گۆڕەپان،‮ ‬قوتابخانە،‮ ‬دەرگاشمان كراوەیە بۆ هەموو رێكخراوەكانی‮ ‬كۆمەڵگەی‮ ‬مەدەنی‮ ‬و مافی‮ ‬مرۆڤ،‮ ‬بۆ ئەوەی‮ ‬ڕەوشی‮ ‬گرتووخانەكان و گوزەرانیان ببینن‮. ‬
چۆنیەتی‮ ‬مامەڵەكردن‮ ‬
هەروەها سەبارەت بەچۆنیەتی‮ ‬مامەڵەكردن لەنێوان راگیراوانیش گوتی‮: ‬ئێمە بەپێی‮ ‬یاسا و رێنمایی‮ ‬كاردەكەین‮. ‬بەپێی‮ ‬یاساش هەموو هاولاتیەك‮ ‬یەكسانە‮ ‬،جا كوڕە بەرپرس بێت‮ ‬یان هاولاتیەكی‮ ‬ئاسایی‮. ‬هەروەها ئاماژەی‮ ‬بەو گیراوانەش كرد كە قوتابین و بەشدارن لەپرۆسەی‮ ‬خوێندن،‮ ‬ئەو گوتی‮: ‬هەر كەسێك تاقیكردنەوەی‮ ‬هەبێت،‮ ‬بەپێی‮ ‬داواكاری‮ ‬بۆ دادگا،‮ ‬دادگا رێگەی‮ ‬پێدەدات پۆلیس بەشێوەیەكی‮ ‬جوان رۆژانە دەیبات بۆ هۆڵی‮ ‬تاقیكردنەوە ودەیهێنێتەوە‮.‬
هەروەها سەبارەت بەوەی‮ ‬تاچەند سوودتان لەگرتووخانەی‮ ‬ولاتانی‮ ‬دیكە وەرگرتووە؟ مقەدەم خەسرەو گوتی‮: ‬گرتووخانەكانی‮ ‬ئێمە لەڕووی‮ ‬مافی‮ ‬مرۆڤ و بینایە زۆر لەگرتووخانەكانی‮ ‬دیكە‮.‬
‮ ‬پێشكەوتووترە‮. ‬جیاوازی‮ ‬لەگەڵ راگیراوان
‮ ‬لەكۆتاییشدا سەبارەت بەچۆنیەتی‮ ‬هەڵسوكەوتی‮ ‬پۆلیس لەگەڵ راگیراوان ئاماژەی‮ ‬بەوەدا كە پێویستە ئاستی‮ ‬رۆشنبیری‮ ‬پۆلیس لەگەڵ هەموو چین وتوێژێكی‮ ‬دیكەی‮ ‬كۆمەڵگە بەرزتربێت‮. ‬پێویستە شارەزابێت لەمافی‮ ‬مرۆڤ و كۆمەڵگەی‮ ‬مەدەنی،‮ ‬لەدیموكراسی،‮ ‬ئەو گوتی‮: ‬مرۆڤ‮ ‬هەمووی‮ ‬مرۆڤە‮. ‬بەڵام لەژیان‮ (‬تەبەقات‮) ‬هەیە،‮ ‬كەوابێ دەبێ بزانێ چۆن مامەڵە لەگەڵ جووتیارێك دەكات كەئەویش مافی‮ ‬هەیە‮. ‬دەبێ بشزانێ چۆن مامەڵە لەگەڵ رۆژنامەنووس‮ ‬یان مامۆستایەكی‮ ‬زانكۆ دەكات كە ئەویش مافی‮ ‬هەیە‮. ‬وەك باسمكرد ئەو ستافەی‮ ‬لێرە كاردەكەن خولی‮ ‬تایبەتیان دیووەو دەزانن چۆن مامەڵە بكەن لەگەڵ راگیراواندا‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌