2017-09-18

نەزهەت حالی،‮ ‬بەرێوەبەری‮ ‬ئاژانسی‮ ‬پاراستنی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان‮ (‬پاراستن‮) ‬لە گفتوگۆیەكیدا لەگەڵ‮ (‬الزمان‮) ‬تیشكی‮ ‬خستەسەر زۆرێك لەو پرسە گرنگ و هەستیارانەی‮ ‬كە ئێستا هەرێم و ناوچەكە پێی‮ ‬گوزەر دەكەن،‮ ‬بە تایبەتیش پرسی‮ ‬گشتپرسی،‮ ‬هەروەها تیشكی‮ ‬خستە سەر ئەو هۆكارانەی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستانی‮ ‬ناچار كرد پەنا بۆ ئەنجامدانی‮ ‬گشتپرسیی‮ ‬و جیابوونەوە لە عێراق ببات،‮ ‬ئەمەی‮ ‬خوارەوەش دەقی‮ ‬چاوپێكەوتنەكەیە‮: ‬

‮❊ ‬دەزانین دەزگای‮ ‬ئاژانسی‮ ‬پاراستنی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان‮ (‬پاراستن‮) ‬رۆڵێكی‮ ‬گرنگی‮ ‬لە شەڕی‮ ‬دژ بە داعش گێڕا،‮ ‬لەمبارەیەوە چی‮ ‬دەڵێیت؟ لە هاتنی‮ ‬داعش كام لایەن گەورەترین زیانیان بەركەوت؟

‮- ‬یەك لە ئەركە سەرەكییەكانی‮ ‬دەزگاكەمان لەناوبردنی‮ ‬تیرۆرە،‮ ‬دوای‮ ‬هێرشی‮ ‬داعش بۆ سەر كوردستان لە ساڵی‮ ‬2014 رووبەڕووی‮ ‬گەورەترین هەڕەشەو مەترسی‮ ‬بووینەوە،‮ ‬بەرگری‮ ‬پاڵەوانانەی‮ ‬هێزی‮ ‬پێشمەرگەی‮ ‬كوردستان و پاڵپشتی‮ ‬هاوپەیمانی‮ ‬نێودەوڵەتی‮ ‬و سەركردایەتی‮ ‬كردنی‮ ‬راستەوخۆی‮ ‬بەڕێز مەسعود بارزانی‮ ‬سەرۆكی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان و ئامادەبوونی‮ ‬بەردەوامی‮ ‬لە بەرەكانی‮ ‬شەڕدا،‮ ‬هۆكارێك بوو بۆ بەرزكردنەوەی‮ ‬ورەی‮ ‬پێشمەرگە،‮ ‬لێهاتوویی‮ ‬و شارەزاییە سەربازییەكەی‮ ‬كاریگەرییەكی‮ ‬گەورەی‮ ‬بەسەر سەركەوتنەكانی‮ ‬گەلەكەمان لە دژی‮ ‬تیرۆریستان هەبوو،‮ ‬هەروەها دەزگاكانی‮ ‬ئاسایش و هەواڵگرییەكانی‮ ‬سەر بە ئەنجوومەنی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان بە تایبەتیش ئاژانسی‮ ‬پاراستنی‮ ‬هەرێم رۆڵێكی‮ ‬گەورەو بنەڕەتی‮ ‬لە كۆكردنەوەی‮ ‬زانیاری‮ ‬لە دژی‮ ‬تیرۆریستان هەبوو لە رێگای‮ ‬بەدەستهێنانی‮ ‬زانیاری‮ ‬پێشوەخت شكست بەهێرشەكانیان دەهێنرا‮. ‬ئەمەش لە كاتێكدا بوو چۆن پێشمەرگە لە رووبەڕووبوونەوەی‮ ‬داعشدا چەك و پێداویستی‮ ‬سەربازی‮ ‬پێشكەوتووی‮ ‬بەدەستەوە نەبوو،‮ ‬بە هەمان شێوە دەزگاكانی‮ ‬ئێمەش لە كارە هەواڵگرییەكانی‮ ‬خاوەن ئامێرو جیهازی‮ ‬پێشكەوتوو نەبوو،‮ ‬بەڵكو پشتی‮ ‬بە توانای‮ ‬مرۆڤ و بڕوابوون بە خۆی‮ ‬و رەوایی‮ ‬كێشەكەی‮ ‬بەست،‮ ‬هەر ئەمانەش هۆكاری‮ ‬سەرەكیی‮ ‬سەركەوتن و جێبەجێ كردنی‮ ‬كارە لەتوانا بەدەرەكانیان بوو‮. ‬بەڵام دەربارەی‮ ‬ئەو لایەنانەی‮ ‬كە لە هاتنی‮ ‬داعش زەرەرمەندبوون دەكرێ بڵێین موسڵمانەكان بە شێوەیەكی‮ ‬گشتی‮ ‬و كوردو سوننە لە عێراق و سوریا بە تایبەتی‮ ‬زیانی‮ ‬گەورەیان بەركەوت،‮ ‬ئێمەی‮ ‬كورد ژمارەیەك شەهیدو برینداربوونی‮ ‬ژمارەیەكی‮ ‬زۆر لە پێشمەرگەو هاووڵاتیان و خاپووركردنی‮ ‬ژێرخان لە هەندێ ناوچەی‮ ‬لێكەوتەوە،‮ ‬بە سەبایەبردنی‮ ‬ئافرەتان و فرۆشتنیان لە بازاڕەكان خراپترین و قووڵترین برین بوو‮. ‬ژمارەیەكی‮ ‬زۆر لە ناوچە سوننەكان بە تەواوی‮ ‬وێران بوو دانیشتوانەكەشی‮ ‬ئاوارەبوون و پەیوەندی‮ ‬زۆرێك لە خانەوادەكانیانی‮ ‬پساند،‮ ‬ئێستاشی‮ ‬لەگەڵدا بێت داعش و رێكخراوە تیرۆریستییە هاوشێوەكانی‮ ‬مایەی‮ ‬هەڕەشەو مەترسین بۆسەر ئاسایش و سەقامگیری‮ ‬جیهان،‮ ‬لەناوبردنیان پێویستی‮ ‬بە‮ ‬یارمەتی‮ ‬و هەماهەنگی‮ ‬نێوان هەموو لایەنەكان هەیە بە تایبەت دەزگا هەواڵگرییە جیهانییەكان‮. ‬

‮❊ ‬ژمارەیەك پێكهاتە لە هەرێمدا هەن،‮ ‬ترسیان لە چارەنووسی‮ ‬خۆیان لە دوای‮ ‬سەربەخۆبوونی‮ ‬كوردستان هەیە،‮ ‬ئەم پرسیارە بەبەردەوامی‮ ‬رووبەرێكی‮ ‬گەورەی‮ ‬بیركردنەوەیانی‮ ‬سەرقاڵ كردووە،‮ ‬لەمبارەیەوە چی‮ ‬دەڵێیت؟‮ ‬

‮- ‬ترسەكانیان لە شوێنی‮ ‬خۆیدا نییە و پێویستە ترسیان لە پرۆسەی‮ ‬گشتپرسی‮ ‬و سەربەخۆیی‮ ‬كوردستان نەبێت،‮ ‬چونكە ئەزموونی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان لە چەند ساڵەی‮ ‬رابردوویدا بۆ ناوخۆو تەواوی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬جیهان سەلماندی‮ ‬لە پارێزگاری‮ ‬كردن لە مافەكانی‮ ‬تەواوی‮ ‬پێكهاتە نەتەوەیی‮ ‬و ئایینی‮ ‬و كولتوورەكانی‮ ‬نێو كوردستان سەركەوتوو بووە،‮ ‬مافی‮ ‬پێكهێنانی‮ ‬حزبی‮ ‬سیاسی‮ ‬و بەشداری‮ ‬سیاسیی‮ ‬لە هەردوو بواری‮ ‬كاندیدكردن و دەنگدان لە هەڵبژاردنەكانیان هەیە،‮ ‬هەروەها خاوەن مافی‮ ‬خوێندن بە زمانی‮ ‬دایك و پارێزگاری‮ ‬كردن لە كولتوورو دابونەریتی‮ ‬خۆیانن،‮ ‬خوشك و برا توركمان و مەسیحییەكان ئەوانەی‮ ‬لە چوارچێوەی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان دەژین نوێنەریان لە پەرلەمان هەیەو لە سایەی‮ ‬یاساكانی‮ ‬هەرێم هەموو هاووڵاتیەكان مافیان پارێزراوەو وەك‮ ‬یەك وان‮. ‬ئەزموونی‮ ‬رابردوومان لەو بوارەو لە دەستووری‮ ‬داهاتووی‮ ‬دەوڵەتی‮ ‬كوردستانیش زامنی‮ ‬مافی‮ ‬ئەو كەسانە دەكات كە بەویستی‮ ‬ئازادانەی‮ ‬خۆیان ژیان لە چوارچێوەی‮ ‬دەوڵەتە نوێیەكە هەڵدەبژێرن،‮ ‬كە كۆلەگە بنچینەكانی‮ ‬بریتی‮ ‬دەبێ لە دیموكراتی‮ ‬و هاووڵاتیبوون و پاراستنی‮ ‬مافی‮ ‬مرۆڤ و رووبەڕووبوونەوەی‮ ‬تیرۆرو بەدیهێنانی‮ ‬هەلی‮ ‬كار بۆ هاووڵاتیانی‮ ‬و ئابوورییەكی‮ ‬گەشەسەندوو‮. ‬

‮❊ ‬دوای‮ ‬ئەنجامدانی‮ ‬ریفراندۆم و گەیشتن بەسەربەخۆیی‮ ‬بەهۆی‮ ‬بوونی‮ ‬پەیوەندی‮ ‬ئابووری‮ ‬یا هەر جۆرە پەیوەندییەكی‮ ‬دیكە،‮ ‬بەرای‮ ‬تۆ كام وڵات لێتان زیاتر نزیكتر دەبێت،‮ ‬بەغدا‮ ‬یا ئەنقەرە‮ ‬یا تاران؟‮ ‬

‮- ‬ئەو كات هیواخوازین پەیوەندییەكی‮ ‬باش و هاوسەنگمان لەگەڵ هەموو وڵاتە هاوسێكان هەبێت،‮ ‬ئاشكرایە حكومەتی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان پەیوەندی‮ ‬فەرمی‮ ‬لەگەڵ ئێران و توركیا هەیە،‮ ‬هەر‮ ‬یەك لەو وڵاتانەش كونسولخانەی‮ ‬لە هەولێر هەیە،‮ ‬ئەمانە دوو وڵاتی‮ ‬گرنگی‮ ‬ناوچەكەن،‮ ‬پێموایە لە ئاییندەش ئاستی‮ ‬هاوكاری‮ ‬و پەیوەندیی‮ ‬هاوسەنگ لەنێوانماندا زیاتر بێت،‮ ‬بەڵام پێموایە بەهۆی‮ ‬بوونی‮ ‬پەیوەندی‮ ‬كۆمەڵایەتی‮ ‬و سیاسی‮ ‬قووڵی‮ ‬مێژوویی‮ ‬نێوان هەردوو گەلی‮ ‬كوردو عەرەب،‮ ‬بواری‮ ‬لێك نزیكبوونەوە لە نێوان كوردستانی‮ ‬سەربەخۆو عێراق لەچوارچێوەیەكی‮ ‬فراوانتر دابێت،‮ ‬ئەمە جگە لەوەی‮ ‬رابردوومان پڕیەتی‮ ‬لە ناخۆشی‮ ‬هەردوو لامان تووشی‮ ‬سەركوتكاری‮ ‬و ستەم بووینەوە،‮ ‬پێویستە ئەو خاڵە زیاتر بۆ نزیكبوونەوە لە‮ ‬یەكتر هانمان بدات،‮ ‬من ئاییندەیەكی‮ ‬رووناكی‮ ‬هاوكاری‮ ‬لەبواری‮ (‬ئاسایش و بنبڕكردنی‮ ‬تیرۆر و ئابووری‮ ‬و گەشتیاری‮) ‬لە نێوانمان بەدی‮ ‬دەكەم،‮ ‬بەڵام ئەوانە پەیوەستن بە دروستبوونی‮ ‬بنەمای‮ ‬لێكتێگەیشتنی‮ ‬سیاسی‮ ‬هاوسەنگ كە لەسەر رێزگرتنی‮ ‬یەكترو پارێزگاری‮ ‬كردن لە بەرژەوەندی‮ ‬هاوبەش بونیات نرابێت‮. ‬

‮❊ ‬ئەگەر ریفراندۆمتان ئەنجامداو سەربەخۆییتان بەدەستهێنا ئایا دەچنە ریز كۆمكاری‮ ‬وڵاتانی‮ ‬عەرەبی‮ ‬بەو پێیەی‮ ‬كۆمكارێكی‮ ‬نێودەوڵەتییەو مەرج نییە ئەندامەكانی‮ ‬تەنیا عەرەب بن،‮ ‬لە چ كۆمكارێك زیاتر ئێوە نزیكن،‮ ‬كۆمنولس‮ ‬یا كۆمكاری‮ ‬عەرەبی‮ ‬یا هەر رێكخراوێكی‮ ‬تر؟‮ ‬

‮- ‬پێش هەموو شتێك پێویستە دەوڵەتی‮ ‬كوردستان ببێتە ئەندام لە نەتەوەیەكگرتووەكان،‮ ‬تا وەك دەوڵەت و قەوارەیەكی‮ ‬سەربەخۆ لەلایەن كۆمەڵگای‮ ‬نێو دەوڵەتی‮ ‬هاوشێوەی‮ ‬سەرجەم وڵاتانی‮ ‬خاوەن سەروەری‮ ‬دانی‮ ‬پیا بنرێت بە پێی‮ ‬یاساكان پارێزگاری‮ ‬لێبكرێت‮. ‬بەڵام بە گوێرەی‮ ‬ئەندامبوون لە هەر رێكخراوێكی‮ ‬هەرێمایەتی‮ ‬یا نێودەوڵەتی‮ ‬شێوەی‮ ‬كۆمكاری‮ ‬وڵاتانی‮ ‬عەرەبی،‮ ‬ئەوا بە پێی‮ ‬دەستوورو‮ ‬یاساكان سەركردایەتی‮ ‬سیاسی‮ ‬ئاییندە بڕیار لەو بارەیەوە دەدات‮. ‬پێموایە لە ئاییندەدا پێویستە وڵاتانی‮ ‬رۆژهەڵات پێویستە بیر لە چوارچێوەیەكی‮ ‬فراوانتر لە چوارچێوەی‮ ‬رێكخراوی‮ ‬كۆمكاری‮ ‬وڵاتانی‮ ‬عەرەبی،‮ ‬لە قاوغی‮ ‬یەك نەتەوەیی‮ ‬دەرچێت وڵاتە نا عەرەبیەكانی‮ ‬دیكەی‮ ‬ناوچەكەش لە خۆ بگرێت،‮ ‬بنەمای‮ ‬پەیوەندی‮ ‬ئابووری‮ ‬و بازرگانی‮ ‬ببنە بنەمای‮ ‬ئەو رێكخراوە لە ئاییندەدا،‮ ‬چونكە بەهۆی‮ ‬گۆڕانكاری‮ ‬كەشوهەواو ژینگە جیهان رووبەڕووی‮ ‬كەم ئاوی‮ ‬و خۆراك دەبێتەوە،‮ ‬بەمەش رێژەی‮ ‬هەژاری‮ ‬و برسییەتی‮ ‬زیاد دەبێت،‮ ‬لە بارێكی‮ ‬ئاواشدا وڵاتانی‮ ‬ناوچەكە دەكارێن لە بواری‮ ‬گەشەسەندنی‮ ‬ئابووری‮ ‬هاوكاری‮ ‬یەكتر بن و پێكەوە كار لەسەر نەهێشتنی‮ ‬برسیەتی‮ ‬و هەژاری‮ ‬بكەن،‮ ‬چونكە هەژاری‮ ‬سەرچاوەی‮ ‬زۆرێك لە هەڕەشەكانە بۆ سەر وڵاتان و بەكۆسپی‮ ‬سەرەكی‮ ‬بەردەم پێشكەوتنی‮ ‬وڵاتان دادەندرێت‮. ‬ئێمە وەكو گەلی‮ ‬كوردستان هیواخوازین لە برا عەرەبەكانمان لە كۆمكاری‮ ‬عەرەبی‮ ‬هاوكارمان بن لە پرۆسەی‮ ‬سەربەخۆیی‮ ‬پشتگیریمان بكەن،‮ ‬چاوەڕێین ئەوان‮ ‬یەكەم كەس بن دان بە دەولەتی‮ ‬سەربەخۆی‮ ‬كوردستان بكەن،‮ ‬بەداخەوە گەلی‮ ‬كورد لە وڵاتێك كە زۆرینەیان عەرەب و موسڵمانن رووبەڕووی‮ ‬جۆرەها تاوانی‮ ‬دژ بە مرۆڤایەتی‮ ‬شێوەی‮ ‬كوشتنی‮ ‬بەكۆمەڵ و هێڕشی‮ ‬كیمیایی‮ ‬و بە سەبا بردنی‮ ‬ئافرەت بۆوە‮. ‬رۆژهەڵاتی‮ ‬ناوەڕاست كە سەرچاوەی‮ ‬سێ ئایینی‮ ‬پیرۆزە‮ (‬جوولەكەو مەسیحی‮ ‬و موسڵمان‮) ‬هەروەها دوو مەزهەبی‮ ‬سەرەكیی‮ ‬سووننەو شیعە،‮ ‬سەرجەم پەیڕەوكارانی‮ ‬ئەم ئایین و مەزهەبانە بڕوایان بە بوونی‮ ‬یەك خوا هەیە،‮ ‬دەبووایە ئەم هەجۆریە ئایین و مەزهەبانە خاڵی‮ ‬جوانی‮ ‬ناوچەكە بووایە،‮ ‬نەك‮ ‬یەكێ بوونی‮ ‬ئەوی‮ ‬دیكەیان رەت بكاتەوەو شەڕوشۆڕ‮ ‬لە نێوانیان هەڵبگیرسێت خاڵە زۆرە هاوبەشەكانی‮ ‬نێوانیان فەرامۆش بكەن وێنەی‮ ‬ئەو هەمەجۆریە جوانەی‮ ‬نێوانیان بشێوێنن،‮ ‬ئەمەش هەلی‮ ‬بۆ گەشەسەندنی‮ ‬تیرۆر رەخساند،‮ ‬بەداخەوە هەندێ وڵاتانی‮ ‬ناوچەكە سەرقاڵی‮ ‬پیلان دارێژتنن بۆ بێهێزكردنی‮ ‬یەكتر و پێشێڵكردنی‮ ‬مافی‮ ‬كەمینەكان،‮ ‬بۆیە لە وڵاتە پێشكەوتووەكان دوا كەوتوون‮.‬

‮❊ ‬ئەگەر ریفراندۆم ئەنجام درا ئایا هەست ناكەن توركیا و ئێران سنوور دادەخەن‮ ‬یا هەڵوێستەكانیان توندتر دەكەن،‮ ‬ئایا دڵنەواییتان بەو دوو وڵاتە داوە كە بابەتەكە كاریگەری‮ ‬بە سەر رەوشی‮ ‬ئاسایشی‮ ‬ئەوانەوە نابێت بەتایبەتی‮ ‬كوردی‮ ‬توركیا و ئێران؟‮ ‬

‮- ‬پێویستە لەسەر ئەو وڵاتانە بزانن كە چوارچێوەی‮ ‬پرۆسەی‮ ‬ریفراندۆم روونە و تەنیا كوردستانی‮ ‬عێراق دەگرێتەوە،‮ ‬دەوڵەتە سەربەخۆكەی‮ ‬ئاییندەش لە چوارچێوەی‮ ‬ئەو سنوورە جوگرافیاوە دەبێت‮. ‬رەوشی‮ ‬كورد لە عێراق زۆر جیاوازترە لە بەشەكانی‮ ‬دیكەی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬هاوسێ،‮ ‬عێراق وڵاتێكە دوای‮ ‬شەڕی‮ ‬یەكەمی‮ ‬جیهانی‮ ‬لە لایەن وڵاتە داگیركەرەكانەوە بە پێی‮ ‬پەیماننامەی‮ ‬سیڤەر پێكهێنراوە،‮ ‬گەلی‮ ‬كوردیش لەو بەشە مافی‮ ‬دامەزراندنی‮ ‬دەوڵەتی‮ ‬هەبوو،‮ ‬بەڵام وڵاتە زڵهێزەكان ئەو كات لەبەر بەرژەوەندییەكانیان لەو بڕیارە پاشگەز بوونەوە‮. ‬ئەگەر سەیری‮ ‬مێژووی‮ ‬عێراق بكەین لەسەردەمی‮ ‬مەلیكایەتی‮ ‬لە ساڵانی‮ (‬1921‮ ‬تا‮ ‬1958‮)‬ دەبینین لە ماوەی‮ (‬37‮)‬ سال‮ (‬57‮)‬ كابینەی‮ ‬حكومەت پێكهێنرا،‮ ‬یەكەم مەلیكیان لە دەرەوەی‮ ‬عێراق هاوردە كردو خەڵكی‮ ‬عێراق نەبوو،‮ ‬دووەم مەلیكیش لە رووداوێكی‮ ‬نادیارو گوماناوی‮ ‬مرد،‮ ‬مەلیكی‮ ‬سێیەمیش لە ئاكامی‮ ‬كودەتایەكی‮ ‬سەربازی‮ ‬بە خانەوادەكەیەوە كوژرا‮. ‬تا ساڵی‮ ‬2003 زۆربەی‮ ‬سەرۆك كۆمارەكانی‮ ‬عێراق كە دواترینیان سەدام حوسێن بوو لە سێدارە درا،‮ ‬ملیۆنەها هاووڵاتی‮ ‬عێراقیش لەسەرجەم پێكهاتەكان بوونە قوربانی‮ ‬سیاسەتە هەڵەكانیان‮. ‬هەر لە پێكهێنانی‮ ‬عێراقەوە تا رووخانی‮ ‬رژێمی‮ ‬بەعس لە ساڵی‮ ‬2003‮ ‬جۆرەها تاوانی‮ ‬وەك كۆمەڵكوژی‮ ‬و دەربەدەركردن وكۆچپێكردنی‮ ‬بەزۆر و كیمیاباران و وێران كردنی‮ ‬خانوو لە گوندو شارەكانی‮ ‬بە تۆپ و فرۆكەی‮ ‬حزبی‮ ‬بەعس لە دژی‮ ‬كورد ئەنجام دراوە‮. ‬زۆر بەداخەوە دوای‮ ‬ساڵی‮ ‬2003یش فەرمانڕەواكانی‮ ‬عێراق لە دروستكردنی‮ ‬دەوڵەتی‮ ‬هاووڵاتی‮ ‬بوون و كاركردن بە سیستەمی‮ ‬فیدراڵی‮ ‬راستەقینە سەركەوتوو نەبوون،‮ ‬لە ئاییندەشدا هیچ هیوایەك نەماوە بتوانن ئەم كارە بكەن،‮ ‬هەلی‮ ‬زۆریان بۆ رەخسا بەڵام لەبەر ئەوەی‮ ‬هەر لە بنەڕەتەوە بڕوایان پێ نەبوو،‮ ‬لەدەستیان دا‮. ‬بۆیە باشترە لە بەرژەوەندی‮ ‬برا عەرەب و تورك و ئێرانییەكان و تەواوی‮ ‬ناوچەكە دایە كوردستان سەربەخۆ بێت،‮ ‬هیواخوازین لە رەوشی‮ ‬ئێمە بگەن و دڵنیابن كوردستانی‮ ‬سەربەخۆ نابێتە مایەی‮ ‬هەڕەشە بۆ هیچ لایەك،‮ ‬بە پێچەوانەوە رەوشەكە سەقامگیرتر دەبێت و‮ ‬یارمەتیدەریش دەبێت بۆ هاوكاری‮ ‬لەبواری‮ ‬سیاسی‮ ‬و ئابووری‮ ‬و ئەمنیەتێكی‮ ‬باش‮. ‬هیواخوازین ئەو وڵاتانەی‮ ‬لە ساڵانی‮ ‬رابردوو لەساتە تەنگەتاوەكاندا پاڵپشتی‮ ‬كوردستانیان كرد،‮ ‬ئێستاش پاڵپشتیمان بكەن لە جیاتی‮ ‬رێگایەكی‮ ‬نادروست بگرنە بەر‮ ‬یارمەتیمان بدەن،‮ ‬یارمەتیدەرمان بن بۆ بەدەستهێنانی‮ ‬سەربەخۆبوونێكی‮ ‬ئاشتیانە بۆ كوردستان،‮ ‬لەم بوارەشدا ئێران و توركیا دەتوانن رۆڵێكی‮ ‬گرنگ بگێڕن‮. ‬

‮❊ ‬پێتانوانییە كاتەكە گونجاوو نییە،‮ ‬ناوچەكەش پڕاوپڕ‮ ‬بووە لە قەیران و شەڕو ملمڵانێی‮ ‬سەر دەسەڵات؟‮ ‬

‮- ‬پێموایە كاتەكە زۆر گونجاو لەبارە بۆ گشتپرسی‮ ‬و سەربەخۆیی،‮ ‬دەوڵەتی‮ ‬عێراق بە درێژایی‮ ‬مێژوو بەئەركە بنچینەییەكانی‮ ‬خۆی‮ ‬هەڵنەستاوە كە پاراستنی‮ ‬هاووڵاتیەكانیەتی،‮ ‬بەڵكو بە بەردەوامی‮ ‬هەڕەشە بووە بۆ سەر هاووڵاتیانی‮ ‬خۆی‮ ‬بە تایبەتیش گەلی‮ ‬كوردستان‮. ‬گەلی‮ ‬ئێمە هەر لە دروستكردنی‮ ‬ئەو وڵاتە جۆرەها شێوازی‮ ‬پێكەوە ژیان لەگەڵ حكومەتە‮ ‬یەك لەدوا‮ ‬یەكەكانی‮ ‬عێراق هاوشێوەی‮ ‬سیستەمی‮ ‬ویلایەتی‮ ‬سەردەمی‮ ‬عوسمانی‮ ‬و ئینتیدابی‮ ‬بەریتانی‮ ‬و مەلەكی‮ ‬و كۆماری‮ ‬هەروەها رژێمی‮ ‬دیكتاتۆری،‮ ‬تێپەڕیوە‮. ‬بەم دواییە سیستەمی‮ ‬دیموكراتیشی‮ ‬تاقیكردەوە،‮ ‬زۆری‮ ‬دانوستان و رێككەوتننامەی‮ ‬لەگەڵ حكومەتە‮ ‬یەك لەدوا‮ ‬یەكەكان ئەنجام دا،‮ ‬بەڵام هیچیان جێبەجێ نەكران،‮ ‬هەر كاتێك حكومەتی‮ ‬ناوەند بەهێزبووایە پەلاماری‮ ‬كوردستانی‮ ‬دەدا لە هەندێ كاتیشدا بۆ شەڕی‮ ‬كورد لەگەڵ وڵاتانی‮ ‬تر رێكدەكەوت،‮ ‬بۆ نموونە لە ساڵی‮ ‬1963‮ ‬لەگەڵ حكومەتی‮ ‬سوریا رێككەوت و هێرشیان كردە سەر كوردستان،‮ ‬لە ساڵی‮ ‬1975‮ ‬رژێمی‮ ‬عێراق لە جیاتی‮ ‬ئەوەی‮ ‬بێن مافەكانمان پێ بدەن لە دژی‮ ‬شۆرشی‮ ‬رەوای‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستان لەگەڵ شای‮ ‬ئێران رێكەوت‮. ‬ئەگەر دەوڵەتێك ماوەی‮ ‬14‮ ‬ساڵ دەستوور جێبەجێ نەكات،‮ ‬دەوڵەتێك بودجەی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان ببڕێت،‮ ‬حوكمە شكسخواردووەكەی‮ ‬هۆكاری‮ ‬سەرهەڵدان و گەشە سەندنی‮ ‬تیرۆرو رێكخراوی‮ ‬تیرۆریستی‮ ‬وەك داعش بێت،‮ ‬كە زەرەرمەندترین لایەن لێی‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستان بێت،‮ ‬ئافرەتانمان بە سەبایە بران و وەك كاڵا لە بازارەكانی‮ ‬موسڵ و رەقە دەفرۆشران،‮ ‬تا ئێستا نزیكەی‮ ‬1778‮ ‬پێشمەرگە لە شەڕی‮ ‬دژ بە رێكخراوی‮ ‬تیرۆریستی‮ ‬داعش شەهیدبوون و‮ ‬10157‮ ‬پێشمەرگەش برینداربوون،‮ ‬ئێستاش كەسانێك هەن بیر لە حكومەتی‮ ‬زۆرینەو بەهێزكردنی‮ ‬مەركەز دەكەنەوەو رۆژ دوای‮ ‬رۆژیش تایفەگەرییان رووی‮ ‬لە زیادبوونە‮. ‬ئایا لێرەدا هەلێك بۆ مانەوە لە دەوڵەتێكی‮ ‬وادا ماوە؟ ناوچەگە هەمیشە پڕ‮ ‬كێشە بووەو كێشەكانیشی‮ ‬نە چارەسەر دەبێت و نە بەم نزیكانەش بەكۆتا دێت،‮ ‬ئایا دەكرێت هەر لە چاوەڕوانی‮ ‬ئاییندەو چارەنووسێكی‮ ‬نادیاردا بمێنینەوە؟ لە كاتێكدا سەربەخۆبوونی‮ ‬كوردستان دەبێتە دەروازەیەك بۆ چارەسەركردنی‮ ‬زۆر لەو كێشەو كۆسپانەی‮ ‬رووبەڕووی‮ ‬عێراق و ناوچەكە بۆتەوە كوردستان دەتوانێت رۆڵ لە سەقامگیربوونی‮ ‬ناوچەكە بگێڕێت‮. ‬هیچ دەقێك لە دەستووردا نییە دژایەتی‮ ‬دەنگدانی‮ ‬گەل بكات،‮ ‬كە گەلی‮ ‬كوردستان بە باشترین رێگاو شێوازی‮ ‬دیموكراتییە،‮ ‬كە ئەویش لە میانەی‮ ‬گەڕانەوەیە بۆ رای‮ ‬گەل،‮ ‬داوای‮ ‬دەكات‮. ‬حكومەتی‮ ‬عێراق لە جیاتی‮ ‬ئەوەی‮ ‬ئەو پرۆسە دیموكراتیەتە بە نادەستووری‮ ‬ناو ببات،‮ ‬یا رێكاری‮ ‬تر بگرێتەبەر پێویست بوون لە میانەی‮ ‬ئەنجامدانی‮ ‬هەڵمەتێك هەوڵی‮ ‬رازی‮ ‬كردنی‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستانیان دابووایە كە مانەوەیان لەگەڵ عێراق لە هەموو روویەكەوە بۆیان باشترە،‮ ‬بەڵام ئەوان لەبەر ئەوەی‮ ‬بڕوایان بە رێكاری‮ ‬دیموكراتی‮ ‬نییە،‮ ‬پەنایان بۆ هێنانەوەی‮ ‬بڕوبیانوو برد‮. ‬

‮❊ ‬هەندێ وای‮ ‬دەبینن،‮ ‬رەوشی‮ ‬كوردستان بۆ دروستكردنی‮ ‬دەوڵەت لەبار و ئامادە نییە؟‮ ‬

‮- ‬لای‮ ‬خۆمەوە رێز لەو بۆچوونەیان دەگرم،‮ ‬بەڵام رێك پێچەوانەكەی‮ ‬راستە،‮ ‬كوردستان خاوەن خاك و گەل و حكومەتی‮ ‬خۆیەتی،‮ ‬تا رادەیەكیش دانپیانانێكی‮ ‬نیمچە نێودەوڵەتیشی‮ ‬هەیە،‮ ‬بەڵام پێویستی‮ ‬بە دانپیانانێكی‮ ‬تەواو هەیە تا ببێتە ئەندامی‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان،‮ ‬تەنیا پێویستیمان بە گەشەپێدانی‮ ‬دامەزراوەكانمان و دامەزراندنی‮ ‬دامەزراوەی‮ ‬نوێ هەیە كە تایبەتن بە دەوڵەتانی‮ ‬خاوەن سەروەری،‮ ‬سەرەڕای‮ ‬ئەو هەموو مەینەتی‮ ‬و كۆسپانەی‮ ‬لە ساڵانی‮ ‬رابردوو تووشی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان هات،‮ ‬كوردستان توانی‮ ‬توانای‮ ‬خۆی‮ ‬لە سەقامگیركردنی‮ ‬ئاسایش و پێشخستنی‮ ‬ئابووریی‮ ‬بسەلمێنێت،‮ ‬هەروەها بووە پەناگەیەكی‮ ‬ئارام بۆ لە ئامێزگرتنی‮ ‬دوو ملیۆن پەناهەندە و ئاوارە و پێكەوە ژیانێكی‮ ‬ئاشتیانەی‮ ‬نێوان ئایین و نەتەوەكان،‮ ‬بە جۆرێك بووە نموونەیەك،‮ ‬لە جیهاندا چاوی‮ ‬لێبكرێتەوە،‮ ‬لەبەر ئەوەی‮ ‬كوردستان خاوەن داهاتێكی‮ ‬باشە لەرووی‮ ‬مرۆییەوە،‮ ‬ئەمە دەتوانێت رۆڵ لە بونیادنان و گەشەپێدانی‮ ‬دامەزراوەكانی‮ ‬ببینێت‮. ‬

‮❊ ‬دوای‮ ‬رزگاركردنی‮ ‬حەویجە ناوچەكە رووبەرووی‮ ‬گرژی‮ ‬دەبێتەوە،‮ ‬بەتایبەتیش هەندێ كۆمەڵی‮ ‬چەكدار‮ ‬ریفراندۆم‮ ‬بە داگیركاری‮ ‬دەزانن،‮ ‬هەندێكی‮ ‬دیكەش وای‮ ‬دەبینن سەربەخۆبوونی‮ ‬كوردستان دەبێتە مایەی‮ ‬سەرهەڵدانی‮ ‬كێشە لە ناوچەكەدا بۆیە دژی‮ ‬سەربەخۆبوونی‮ ‬دەوەستنەوە؟‮ ‬

‮- ‬ریفراندۆم مافی‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستانەو سەربەخۆبوونیشی‮ ‬پێویستییەكی‮ ‬ژیانە و هەر بەدیدێت،‮ ‬بۆیە باشترە لە نزیكترین ماوەدا بێتەدی،‮ ‬بۆیە بۆ تەواوی‮ ‬لایەنەكانی‮ ‬ناوچەكە وا باشترە ئامادە بن و پێشوازی‮ ‬لەسەربەخۆبوونی‮ ‬ئەو دەوڵەتە بكەن تا كێشەكان بە شێوەیەكی‮ ‬ئاشتیانە و لە رەگەوە چارەسەر بكرێن،‮ ‬هەر هەوڵێك بۆ خوڵقاندنی‮ ‬كێشە بۆ گەلی‮ ‬كوردستان،‮ ‬ئەوا ئاسەوارە خراپەكەی‮ ‬بە تەنیا بۆ سەر كوردستان نابێت،‮ ‬بەڵكو بۆ سەر لایەنەكانی‮ ‬دیكەشی‮ ‬دەبێت،‮ ‬بەڵام‮ ‬یارمەتی‮ ‬دانی‮ ‬كوردستان لە پرۆسەی‮ ‬ریفراندۆم و سەربەخۆبوونیدا سوودو قازانجی‮ ‬بۆ هەموو لایەك دەبێت‮. ‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌