2017-07-30

خەبات‮: ‬هەلز عەلی‮ ‬سەلیم‮ - ‬دهۆك

وەكو پێشتەڤانی‮ ‬بۆ ریفراندۆما هەرێما كوردستانێ،‮ ‬بنگەهێ لالش ل دهۆكێ رابوو ب ئەنجامدانا روونشتەكا ڤەكری‮ ‬بۆ ئەندامێ سەركردایەتیا پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان و ئەندامێ لێژنا بلندا ریفراندۆمێ،‮ ‬هشیار زێباری‮ ‬لسەر گرنگیا ریفراندۆما هەرێما كوردستانێ،‮ ‬لدەسپێكێ هشیار زێباری‮ ‬سۆپاسیا لقا ئێك و بنگەهێ لالش و دەزگەهێن راگەهاندنێ كر ژبۆ ڤێ روونشتنا گرنگ و جهێ رێزێ و رێكخستنا ڤێ سمینارێ‮. ‬

ریفراندۆم پرسەكا هەرە گرنگ و بریارەكا دیرۆكی‮ ‬یە،‮ ‬كۆ ژلایێ‮ ‬16‮ ‬حزبێن كوردستانی‮ ‬ڤە هاتیەدان،‮ ‬رێكەفتی‮ 52/9/7102 ‬هاتیە دەستنیشانكرن بۆ ئەنجامدانا ڤێ پرسێ ب پشكداری‮ ‬و دەنگدانا خەلكی‮ ‬و وەك رۆژەكا دووماهییا باشیێ بۆ مللەتێ كورد،‮ ‬هەر چەندە بیرۆكەك هەیە دبێژت‮: ‬ئەڤە پرۆژەیێ پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستانە،‮ ‬لێ دەلیڤە‮ ‬یا هەیی‮ ‬ڤێ چەندێ رونگەینەڤە و دان و ستاندنا لسەر ڤێ پرسا دیرۆكی‮ ‬بكەن كا بوچی‮ ‬ئەڤ بریارە هاتەدان و بوچی‮ ‬لڤی‮ ‬دەمی‮ ‬ئەڤ بریارە هاتە دەنگ و كینە ئەڤ بریارە دایی؟،‮ ‬كۆ ئەم هەر دێ ڤەگەرینە جەماوەرێ خۆ ل جادێ بۆ كاراكرنا پرنسیپەكا شەرعی‮ ‬و مافەكێ سرۆشتی‮ ‬یێ هەر مللەتەكێ جیهانێ،‮ ‬ئەو ژی‮ ‬ریفراندۆمە،‮ ‬كۆ پرۆژەكێ گەلەك گەلەك دوور و درێژە بۆ ماوەیێ‮ ‬16‮ ‬سالایە كار بۆ دئێتە كرن‮. ‬

مە وەك سەركردایەتیا سیاسیا كوردستانی‮ ‬گەلەك هەولدان كرینە عێراقەكا نوو‮ ‬یا دیموكرات و فیدرال و دەستوری‮ ‬ئاڤادان بكەین،‮ ‬لێ سەربۆرەكا دوور و درێژ ئەم گەهشتینە وێ باوەریێ ئەڤ عێراقا مە حەز دكر پەیدا بیت،‮ ‬كۆ رێزێ ل هەموو مافێن مللەتێ كورد و پێكهاتەیێن دیتر ل عێراقێ بگریت،‮ ‬ب هیچ رەنگەهی‮ ‬مە ئەو عێراقە نەدیت ئەڤە ژلایەكی،‮ ‬ژلایەكێ دیتر ڤە مللەتێ كوردستانی‮ ‬گەلەك خەبات و قوربانی‮ ‬دایە و ب تایبەت پشتی‮ ‬ژناڤبرنا رژێما بەعس،‮ ‬لەوا كەس نەشێت گازندێ ژ سەركردایەتیا سیاسیا كوردستانێ بكەت كۆ ئەڤ هەولە نەدایە،‮ ‬دیسان گرنگە بێژین ل عێراقێ مە گرێبەستەكا جڤاكی‮ ‬هەبوو ئەو ژی‮ ‬دەستورە،‮ ‬كۆ دەربرین ژ هەموو هیڤی‮ ‬و مافێن‮ (‬ئایینی‮- ‬نەتەوەیی‮ ‬و شارستانی‮) ‬یێن هەموو پێكهاتەیان دكەت،‮ ‬براستی‮ ‬ئەگەر بەرێخودانەكێ لڤێ بێشكنینێ بكەین بەهرا پتریا ڤان بەندێن دەستوری‮ ‬ژلایێ دەستهەلاتا عێراقێ ڤی‮ ‬نەهاتینە بجهئینان و ئەڤ دەستهەلاتە ب رێژەیا زورینە ددەستێ شیعەیێن عێراقێ دا و لدەمێ خودا مە پێشنیار كر بوو ئەم لژێر حوكمێ زورینە نەشێن بێژین،‮ ‬جونكی‮ ‬ئەم هەر دزەرەرمەندین بگرە ژ پەرلەمانی‮ ‬و جڤاتا وەزیران و هەموو دام و دەزگەهێن دیتر‮ ‬یێن حكومەتا عێراقێ،‮ ‬لێ بریار ئەو بوویە ئەڤ دەستورە لسەر بنیاتێ پشكداریكرنا‮ (‬ئابووری‮- ‬سیاسی‮ ‬و چواندنی‮.. ‬هتد‮) ‬و ب سیستەمێ فیدرالی،‮ ‬ئەڤ دەولەتە پرێڤە بجیت و ب مخابنی‮ ‬ڤە ئەڤ چەندە نەهاتە بجهئینان،‮ ‬مە گەلەك كومبوون و هەولدانكرن دگەل‮ (‬حكومەت و پەرلەمان و كومبوونێن تایبەت‮) ‬ژی‮ ‬لێ عێراق كرن،‮ ‬لێ ب هیچ رەنگەكی‮ ‬پابەندی‮ ‬دەستوری‮ ‬نەبوو‮. ‬

بەری‮ ‬چەند رۆژەكا‮ (‬حەیدەر ئەلعبادی‮) ‬سەرۆك وەزیرێ عێراقێ خویاكریە،‮ ‬كۆ ریفراندۆما هەرێمێ نە دەستوری‮ ‬و نە شەرعی‮ ‬یە،‮ ‬لێ‮ ‬یێ بەرهەڤ نینە جەكێ بۆ پێشمەرگەیی‮ ‬رەوانە بكەت دا شەری‮ ‬دژی‮ ‬تیرۆرێ بكەت،‮ ‬دەربارەیی‮ ‬ڤی‮ ‬ئێكێ مە ژی‮ ‬بووچوونا خو هەیە،‮ ‬بەلێ ریفراندۆم مافێ مەیە و دبەرهەفین ریفراندۆمێ ئەنجامبدەین و دەستور عێراقێ ب كەیفا كەسێ نینە وی‮ ‬بەندی‮ ‬ب هەلبژێریت‮ ‬یێ دبەرژەوەندیا ویدا و بەندێن دیتر‮ ‬یێن مافێن پێكهاتەیێن دیتر بەحس دكەت پێشگوهڤە بهاڤێژیت،‮ ‬ئەو بەندێ دەستوری‮ ‬یێ دبێژیت عێراق وەلاتەكێ ئێكگرتیە و خودان سەروەریە،‮ ‬ئەو دشێن وی‮ ‬بەندی‮ ‬ژی‮ ‬بخوینن‮ ‬یێ دبێژیت دەستور زامنی‮ ‬هەموو تشتەكی‮ ‬یە،‮ ‬جونكی‮ ‬دەستور ئێكە و دەسپێكا وێ‮ ‬یا ئاشكەرایە،‮ ‬ئەگەر ئێكگرتنا عێراقێ پابەندی‮ ‬ئێكگرتنەكا ئازاد و هەلبژارتی‮ ‬بیت ئەم د رازی‮ ‬بووینە،‮ ‬لێ پێشلكرن و دژایەتیكرن و نە پابەندبوون بڤێ ئێكێ براستی‮ ‬ئەم نەجار نینین پابەندیێ پێ بكەین،‮ ‬وەكی‮ ‬دیتر ژی‮ ‬چەندین برگەیێن دی‮ ‬دناڤ دەستوریدا هەنە دشیێن ریفراندۆمێ لسەر بكەین و ئەگەر بەحسی‮ ‬پێشلكاریا ڤی‮ ‬دەستوری‮ ‬بكەین دبیت حكومەتا هەرێما كوردستانێ بەرپرسایەتیەكێ وەربگریت لێ بەرپرسایەتیا دەستهەلاتا عێراقی‮ ‬د پیشلكاریێ دا دەه جاركی‮ ‬یە ب نە بجهئینانا دەستوریدا،‮ ‬جونكی‮ ‬دەستهەلات و بریار ددەستێ حكومەتا عێراقێ دایە نەك ددەستێ مەدایە،‮ ‬واتە مە رێگری‮ ‬ل‮ ‬یەكسانا فیدرالی‮ ‬ل عێراقێ نەگرتیە بهێتەكرن و ئەم ئەگەر نەبووینە بۆ هەر پێشلكاریەكێ،‮ ‬دیسان دەستهەلاتا تەشریعی‮ ‬یا پێكهاتی‮ ‬ژ‮ (‬جڤاتا نوونەران و جڤاتا ئێتحادی‮) ‬و مە رێك ژی‮ ‬ل حكومەتێ نەگرتیە كۆ جڤاتا ئیتحادی‮ ‬دروست بكەت و رێكخستنا پەیوەندیان دناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و عێراقێ و پارێزگەهێن نە ب سەر هەرێمێ ڤە خورت بكەت،‮ ‬ئەگەر ئەم لیستێ ڤەخوینین گەلەكا درێژە،‮ ‬ژبەر هندێ ئەم دبێژین نەخێر مافێ مەیێ سرۆشتی‮ ‬یە ل رۆژا هاتیە دەستنیشانكرن خەلكێ كوردستانێ مافێ خویێ جارەنڤیسی‮ ‬دیار بكەت و پاشكەفتن دڤێ بریارێ دا نائێتەكرن،‮ ‬جونكی‮ ‬هندەك دخوازن ریفراندۆم پاشبكەفیت،‮ ‬ژبەر نیەتێن خۆ لسەر ئاریشەیێن خویێن نافخۆیی‮ ‬و‮ ‬یێن پەرلەمانی‮ ‬و ئاریشەیین سیاسی‮ ‬و دناڤ حزبا خۆدا ئێك نینن هەین دكەن،‮ ‬لەوا هەوا دژی‮ ‬ریفراندۆمێ ژی‮ ‬دكەن،‮ ‬دهەمان دەمدا بلا‮ ‬یاروون بیت دەمێ ئەڤ ئارمانجە هاتیە دەستنیشانكرن نە ژبۆ جارەسەركرنا ئاریشەیێن نافخویی‮ ‬بوویە‮ ‬یان ژی‮ ‬جارەسەركرنا هندەك كێشەیین دیترە،‮ ‬ئەڤ بریارە ب ئاشكەری‮ ‬هاتیەدان و نە دژۆرێن تاری‮ ‬ڤە،‮ ‬و دبەرهەفین ریكلامێ بۆ بكەین،‮ ‬جونكی‮ ‬نە ژنیشكەكی‮ ‬ڤە ئەڤ بریارە هاتیە دێ بەلكو بەرهەفی‮ ‬بوو هاتینە كرن لسەر ئاستێ نافخۆ و دەرڤە ژی،‮ ‬سەرەرایی‮ ‬هندێ گرنگە هەلویستێن دەولەتێن دەردۆر و‮ ‬یێن جیهانی‮ ‬بخۆینین لێ تا نوكە كەسێ نە گوتیە ئەم دژی‮ ‬ریفراندۆمێ نە،‮ ‬دهەمان دەمدا ئەڤێن دبێژن‮ (‬نە دەمە ببۆ ریفراندۆمێ‮- ‬ئالیەت دروست نینن‮- ‬دێ نە ئارامیێ ل عێراقێ پەیدا بیت‮)‬،‮ ‬نەخێر دروستكرنا دەولەتەكێ دناڤ دەولەتەكێدا ل عێراقێ وەكی‮ ‬یا حەشدا شەعبی‮ ‬كۆ ڤیا دەولەتەكێ دناڤ دەولەتەكێدا دروست بكەت ئەڤە نە ئارامیێ پەیدا دكەت،‮ ‬نەك سەربەخۆیا مللەتەكی‮ ‬ژ مللەتەكێ دیتر،‮ ‬دیسان عێراق چ بازار دگەل مە بكەت ئەم نا رەتكەین لێ ب چ رەنگان ئەم پاشكەفتنی‮ ‬د ریفراندۆمێ دا ناكەین‮. ‬

هەكە بەحسا وەختی‮ ‬بكەین چ دەم د نموونەیی‮ ‬نینن بۆ ئەنجامدانا هەر كارەكی،‮ ‬لێ ئەنجامدانا ریفراندۆما هەرێما كوردستانا بریارەكا سیاسی‮ ‬و ئیرادەكا سیاسی‮ ‬یە و دێ ئەنجامان دەینە جیهانێ،‮ ‬بیرا من دئێت ل سالا‮ ‬1992ێ،‮ ‬دەمێ بەریی‮ ‬كوردستانی‮ ‬هاتی‮ ‬و حكومەتا عێراقێ‮ ‬یا بەعسا ژناڤجوویی‮ ‬هەموو ئیدارەیێن خۆ ڤەكێشایین و ئەم ماینە راوستایی‮ ‬و مە چ نەبوو بكەین،‮ ‬ئینا سەركردایەتیا سیاسی‮ ‬بریاردا هەلبژارتنان بكەین دا ڤالاتیا ئیداری‮ ‬تیژی‮ ‬بكەین و برێڤەبرنا ژیانا خەلكی‮ ‬نورمال بكەینەڤە و ئەم دڤێ ئێكێ دا سەركەفتین،‮ ‬لوی‮ ‬دەمی‮ ‬ژی‮ ‬دگوتە كوردان ڤێ پێنگاڤێ نەهاڤێژن هوون نەشێن پرێڤەبرنێ بكەن هەموو دەولەتێن دەردۆر پێ نەخۆش بوو تا ئەمریكا ژی‮ ‬دگەل مە نەبوو،‮ ‬راستە هندەك لێكنەتێگەهشتن هەبوو لێ ئەنجام‮ ‬یێ باش بوو‮. ‬

راستە هەرێما كوردستانێ ئاریشە هەنە،‮ ‬لێ ئەگەر بینە بەرامبەر دەڤەرێن عێراقێ باوەر بكەن ئاریشەیێن وان گەلەك ژ‮ ‬یێن مەزنترن،‮ ‬لێ بتنێ ئەو كوما دژی‮ ‬ریفراندۆمێ بلا بۆ دەمەكی‮ ‬بجنە بەغدا و بەسرا و راستەوخۆ ژین و ژیارا وان ب چاڤێن خۆ ببینن كا چ بۆ هاتیەكرن و ب چ رەنگ دژین،‮ ‬راستە نەدادپەروەری‮ ‬و گەندەلی‮ ‬هەیە،‮ ‬لێ ریفراندۆم نەبوو جارەكرنا ڤان كێشەیانە،‮ ‬بەلكو پرسەكە ئەرێ تە دڤێت دگەل كوردان بێژی‮ ‬یان نە،‮ ‬ئەگەر نە بلا دگەل عێراقێ بێژیت‮. ‬

ریفراندۆم بۆ كوردا بتنێ نینە‮ ‬یان چەند حزبەكێن كوردی،‮ ‬بەلكو ریفراندۆم مولكێ هەموو پێكهاتەیێن كوردستانێ‮ ‬یە و كەس ل ئاخا كوردستانێ بێ بەهر نینە ژ ڤی‮ ‬مافی‮ ‬بگرە ژ‮ (‬توركمان و سیریان و ئاشور و ئیزیدی‮ ‬و موسلمان و شەبەك‮) ‬تا ئەو عەرەبێن لسەر ئاخا كوردستانێ ژی‮ ‬دژین مافێ پشكداریا ریفراندۆمێ هەیە و بریارا خۆ ئێكلا بكەن،‮ ‬ئەڤە پرۆژەكێ كوردستانی‮ ‬یە،‮ ‬ئەگەر مە ژدەستدا دێ زەرەكا گەلەك و گەلەك مەزن ب كوردا كەفیت‮. ‬

دەربارەیی‮ ‬جارەكرنا كێشەیان ژی،‮ ‬ئەگەر ئەم بووینە دەولەت دێ مە دەستورەك هەبیت و وی‮ ‬دەمی‮ ‬دێ مافێ هەموو پێكهاتەیێن كوردستانی‮ ‬تێدا ئێنە پاراستن و دابینكرن،‮ ‬ئەگەر مە تەعدایی‮ ‬ل ئێك ژ وان پێكهاتەیان كر هینگێ مافێ وانێ سرۆشتی‮ ‬یە ریفراندۆمێ بكەن و داخوازا جودابوونێ بكەن‮. ‬

لسەر هەلویستێن نیڤدەولەتی،‮ ‬كۆ لڤان نیزیكان وەزیرێ دەرڤەیی‮ ‬روسی‮ ‬بەحس ل ئەنجامدانا ریفراندۆمێ كریە و ئەو ئاخفتنێن وی‮ ‬كرین پێشكەفتنەكا مەزن دهەلویستی‮ ‬واندا ددیار ببوو،‮ ‬جونكی‮ ‬ئەو ژی‮ ‬گەهشتنە وێ راستیی‮ ‬ئێدی‮ ‬ریفراندۆم بابەتەك جدی‮ ‬یە و دێ ئێتە ئەنجامدان و كورد چ موزایەداتان لسەر ناكەن‮. ‬

لسەر ئاستی‮ ‬نافخو تشتەك نورمالە دێ بووچوونێن جودا هەبن ژلایێ حزبێن سیاسی‮ ‬ڤە،‮ ‬لێ دێ ئەڤ كێشە ب دان و ستاندنا جارە بنەڤە و دێ پەرلەمانی‮ ‬ژی‮ ‬كارا كەینەڤە و هەمی‮ ‬حزبێن سیاسی‮ ‬دگەل هندێ نە بەری‮ ‬ریفراندۆمێ سەرۆبەری‮ ‬كوردستانێ ژ رویێ سیاسی‮ ‬و جڤاكی‮ ‬ئاسایی‮ ‬بیتەڤە،‮ ‬دا هەموو هێجەتێن دەولەتێن دەردۆر و جیهانێ بگرین دەمێ داخوازا راگەهاندنا دەولەتا كوردی‮ ‬دكەین،‮ ‬لەوا گەلەك ژدەستبەردان ژ هەموو لایەنان دئێنەكرن دا پرسا ریفراندۆمێ‮ ‬یا پاقژ و باوەرپێكریی‮ ‬بیت و نوكە مە دوو هەیڤ كێمتر ماینە بۆ ئەنجامدانا ریفراندۆمێ و ئەڤ قۆناغە گەلەكا گرنگ و هەستیارە و هەموو پێكهاتەیێن كوردستانێ ئەو ئارمانج هەیە،‮ ‬لەوا لڤێرە رۆلێ رەوشەنبیر و كەسایەتیێن ئاینی‮ ‬و كومەلایەتی‮ ‬و مامۆستایێن زانكۆیێ دیار دبیت،‮ ‬دەم بخۆ فاكتەرەك گرنگە بۆ مە و ئارمانج ئەوە ل‮ ‬25‮/‬9‮ ‬ئەم هەموو پێكڤە بجینە سەر سندوقێن دەنگدانێ و ئەم تا نوكە نزانین دێ ئەنجام ب چ رەنگ بن تا خەلك بخۆ بریارێ نەدەت و ئەم‮ ‬یێ لبەر ئەزموونەكا جدی‮ ‬و جارەنفیسی‮ ‬و بەری‮ ‬جیهانێ هەموویێ ل كوردستانێ،‮ ‬هوون باش بزانن ئیمزایەك ژ هەوە دێ كوردستانێ رزگار كەت و ئەڤە پرسە نە بۆ بەرپرسەكی‮ ‬یان سەركردەیەكی‮ ‬یان لایەنەكێ سیاسی‮ ‬یە،‮ ‬لێ بۆ پاراستنا مللەتەكێ زولم لیكریە‮. ‬

دەربارەیی‮ ‬دەڤەرێن دەرڤەیی‮ ‬هەرێمێ،‮ ‬ئەڤە كێشەیا دەستوری‮ ‬یە و تا نوكە عێراقێ بجه نەئینایە،‮ ‬لێ دڤێت جڤاتا پارێزگەهێ و دگەل جڤاتا قەزا و ناحیان داخوازێ ژ مە بكەن كۆ پشكداری‮ ‬ریفراندۆمێ ببن،‮ ‬لەوا ئەگەر وان داخواز ژ مە كر دێ ریفراندۆم لوان دەڤەران ژی‮ ‬ئێتەكرن و دێ ئەو بریارا جارەنفیسێ خۆ دەن دگەل كوردستانێ بن‮ ‬یان دگەل عێراقێ‮.

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌