2017-06-17

حەیدەر عەبدولرەحمان‮ ‬

لە شانۆی‮ ‬كوردی‮ ‬دا ناتوانین نكۆڵی‮ ‬لەوەدا بكەین كە كێشەی‮ ‬ئەكتەرو كێشەی‮ ‬دەرهێنەر دوو كێشەی‮ ‬ریشەیین،‮ ‬سەرباری‮ ‬دەیان كێشەی‮ ‬دیكەی‮ ‬بواری‮ ‬پسپۆری‮ ‬لە تەكنیك و كاری‮ ‬هونەریی‮ ‬و سینۆگرافی،‮ ‬بەڵام هەر‮ ‬یەكەیان بە رێژەیەكی‮ ‬جیاواز لە‮ ‬یەكتر،‮ ‬بەڵام ئەگەر بپرسین كامەیان لەوی‮ ‬دیكەیان لە پێشترە بۆ شانۆ،‮ ‬ئەوە دیارە كە كاری‮ ‬شانۆیی‮ ‬كارێكی‮ ‬هەمە هەنگیەو هەموو پێكهاتەكانی‮ ‬لە رەچەڵەكدا تەواوكەری‮ ‬یەكترن بەڵام دەرهێنەر لە پێشەوەی‮ ‬هەموو ئەوانی‮ ‬دیكەدا دەبینین‮ ‬،‮ ‬چونكە دەرهێنەر پێشەنگی‮ ‬كارو بونیاتنەرو و بزوێنەری‮ ‬بنەڕەتی‮ ‬دروست بوونی‮ ‬نمایشی‮ ‬شانۆییە،‮ ‬ئەكتەریش هەرچەندی‮ ‬پڕ‮ ‬لە بەهرە بێت بە بێ دەرهێنەر دروست نابێت وەك دەرهێنەریش بە بێ ئەكتەری‮ ‬بە توانا ناتوانێت گوتاری‮ ‬هونەریی‮ ‬خۆیت پێ بگەیەنێت چەند ئەوەندەی‮ ‬بە دەسەڵات بێت‮ ‬،‮ ‬ئەوەتا دەرهێنەرە ناودارەكان هەمیشە پەنا بۆ ئەو ئەكتەرە بە توانستانە دەبەن كە لە فەزای‮ ‬سینۆگرافیایێكی‮ ‬سیحراوی‮ ‬و شانۆ پڕ‮ ‬دەكەن لە داهێنانی‮ ‬جوان بۆ سرنج راكێشانی‮ ‬بینەرو نغرۆبوونی‮ ‬لە نیو فانتازیای‮ ‬نواندندا‮.‬

‮ ‬زۆر جاران دركمان بەوە كردووە كە دەرهێنەرێكی‮ ‬بە تواناو خاوەن ئەزموون چۆن بە هۆی‮ ‬ئەكتەرێكی‮ ‬بێ توانا شكستی‮ ‬خواردووە،‮ ‬یا بە پێچەوانەشەوە هەندێ ئەكتەری‮ ‬بە توانا لەژێر دكتاتۆریەتی‮ ‬هەندێ دەرهێنەری‮ ‬لاوازدا توانستەكانیان تواوەتەوە و فەشەلیان هێناوە،‮ ‬كەواتە نمایشی‮ ‬سەركەوتوو لە سۆنگەو دەسەلاچت و فانتازیای‮ ‬هەردوو توانادا بەرجەستە دەبێ رەنگە دەرهێنەر لە رەحمی‮ ‬ئەكتەرەوە دروست نەبێت و هەرگیزیش وەك ئەكتەر نەچوبێتە سەر شان بەڵام ئەو بەهرەو زانست و مەعریفەییەی‮ ‬هەیەتی‮ ‬ئەو دەسەڵاتەی‮ ‬دەداتێ كە كەبتوانێت بە تێڕوانینی‮ ‬خۆیەوە ئەكتەر بەڕێوە ببات،‮ ‬یا دروستی‮ ‬بكات‮. ‬

لە رابووردوودا دەرهێنەرانی‮ ‬ئێمە بۆ پەروەردە كردن و ئامادە كردنی‮ ‬ئەكتەر تەنها ئەكتەریان فێری‮ ‬نواندن كردووە و ئەو ئامرازە زانستییە شانۆییانەیان بە دەستەوە نەبووە كە خەسڵەتەكانی‮ ‬ئەكتەری‮ ‬تێدا فەراهەم بكەن لە رووی‮ ‬جەستەیی‮ ‬و دەنگ و ئیلقاوئەداو هونەرەكانی‮ ‬دیكەی‮ ‬ئەكتەرەوە‮. ‬بۆیە دەستەپاچە بوونە لە دروست كردنی‮ ‬ئەكتەری‮ ‬هاوچاخی‮ ‬ئەكادیمی‮ ‬لە رێگەی‮ ‬لابورو وۆرك شۆپ و راهێنانی‮ ‬جەستەیی‮ ‬بەردەوام،‮ ‬ئەم فۆرمە تەقلیدییە هەر تەنها بە زۆرینەی‮ ‬ئەكتەرەكانی‮ ‬ئێمەدا وەنەنووساوە،‮ ‬بگرە دەرهێنەرەكانیشمان،‮ ‬بە دەر لە ژمارەیەكیان نەبێت كە دەرچووی‮ ‬ئەكادیمیای‮ ‬شانۆیی‮ ‬بەغدا بوونە و شانۆی‮ ‬كوردی‮ ‬پشتی‮ ‬پێ بەستوون،‮ ‬نەبوونەتە ئەو دەرهێنەرە پرۆفیشنالانە كە توانای‮ ‬دروست كردنی‮ ‬ئەكتەریان بووبێت بە شێوەیەكی‮ ‬زانستی‮.‬

‮ ‬تا دوای‮ ‬راپەڕین هیچ ئەكادیمیایێكی‮ ‬شانۆیی‮ ‬لە كوردستاندا نەبووە بۆ گەشە پێدانی‮ ‬شانۆی‮ ‬كوردی‮ ‬لە رووی‮ ‬فۆرم و شێوەدا،‮ ‬ئەوانەش كە لە بەغدا دەردەچوون ژمارەیان بە پەنجەی‮ ‬دەست ژماردراون،‮ ‬بۆیە ئەو كاریگەرییە بنەڕەتیەیان بە سەر گۆڕینی‮ ‬توخمە ئۆرگانیكییەكانی‮ ‬شانۆوە نەبووە،‮ ‬سەرچاوەی‮ ‬كاركردنیان تەنها ئەو تیپە شانۆییانە بووە كە ئارەزوومەندانی‮ ‬شانۆ لە دەورییدا گردبوونەتەوە‮      ‬دەرهێنەرانی‮ ‬ئێمە چونكە دوور بوونە لە شانۆی‮ ‬جیهانیی‮ ‬و بێ ئاگا بوونە لە پێشكەوتنەكانی‮ ‬شانۆو فۆرمە نوێ‮ ‬ی‮ ‬و ستایلە هاوچاخەكانی،‮ ‬هەمیشە دوورە پەرێز بوونە لەو پێشكەوتنە و تەنیا پشتییان بە ئەزموونە ناوخۆییەكانەوە بەستووە كە نەیان توانیووە ئیزافەی‮ ‬نوێ ببەخشن و مەودای‮ ‬تێڕوانینی‮ ‬ئەو دەرهێنەرانە پەرە پێ بدەن‮.‬

دەرهێنەر كاتێك دەتوانێت ئیزافە دروست كات كە توانی‮ ‬بەر لە دروست كردنی‮ ‬نمایش،‮ ‬خۆی‮ ‬دروست بكات،‮ ‬ئاشنا بە ئەزموونی‮ ‬نوێ‮ ‬ی‮ ‬جیهانیی‮ ‬بێت و چەندین وۆرك شۆپی‮ ‬بینیبێت،‮ ‬لە خوێندنی‮ ‬ئەكادیمی‮ ‬پێشكەوتووی‮ ‬خۆیدا فێری‮ ‬وەزیفەی‮ ‬دەرهێنان و چۆنیەتی‮ ‬دروست كردنی‮ ‬ئەكتەرو ئامادەكاری‮ ‬نمایشی‮ ‬شانۆیی‮ ‬بێت،‮ ‬كاتێك دەیەوێت شانۆگەریەكی‮ ‬چیخەف ئامادە بكات‮ ‬،‮ ‬بزانێت ستایلەكانی‮ ‬چیخەف چۆنە و چیخەف چ جوداییەكی‮ ‬هەیە لە گەڵ مایرهۆلد و برێخت و ستانسلافسكی‮ ‬و ئەوانی‮ ‬تر،‮ ‬ئەگەر نا گوناهە دەرهێنەرێك كار لە شكسپیر بكات و نەزانێ تایبەتمەندییەتی‮ ‬شكسپیر چیە و لە ژیانیشیدا شانۆگەرییەكی‮ ‬شكسپیریشی‮ ‬نەدیبێ،‮ ‬ئایا ئەكتەرێكی‮ ‬كورد ئەگەر دەرهێنەرەكەی‮ ‬ئاشنا بە شكسپیر نەبوو بێت چۆن دەتوانێت لە شكسپیر بگات و كاراكتەرێكی‮ ‬وەك ئۆتیللۆ بەرجەست بكات،‮ ‬كە كاتی‮ ‬خۆی‮ (‬لۆرانس ئۆلیڤیا‮) ‬لە لابورە شانۆییەكانی‮ ‬بەریتانیا تەنها لە تۆنی‮ ‬دەنگ و ئیلقای‮ ‬دەنگی‮ ‬ئەوكاراكتەرەی‮ ‬شكسپیر بۆ ماوەی‮ ‬شەش مانگ خوێندویەتی‮ ‬

بۆیە ئەو دەرهێنەرانەی‮ ‬خاوەنی‮ ‬ئەوئەزموونە سادەو تەقلیدیەی‮ ‬چارەگە سەدەیەك پێش ئێستان و لە جیهانیی‮ ‬نوێ‮ ‬ی‮ ‬شانۆدا دابڕاون،‮ ‬لە دەسەڵاتی‮ ‬ئەواندا نیە بتوانن بە ریتمی‮ ‬ئەو سەردەمە نوێیەی‮ ‬شانۆ بڕۆن‮.  ‬

سەردەمی‮ ‬ئەمڕۆش وەك رابووردوو وەچەی‮ ‬نوێ‮ ‬ی‮ ‬خۆی‮ ‬پێیە،‮ ‬لەوانەی‮ ‬كە هوشیارانە تر لە هەلو مەرجی‮ ‬رابووردوو دەتوانن هەڵسوكەوت لە گەڵ شانۆدا بكەن و فۆرمێكی‮ ‬نوێ بە شانۆ ببەخشن،‮ ‬هەرچەند من دڵنیام كە هەر تەنها ئەكادیمیا شانۆییەكان سەرچاوە نین بۆ ئەو گۆڕانكارییە،‮ ‬ئەوانیش ئێستاكە بە گشتی‮ ‬دووچاری‮ ‬قەیرانی‮ ‬ئەو مامۆستا شانۆكارانەن كە دەسەڵاتی‮ ‬پێگەیاندنی‮ ‬قوتابیە ئەكادیمییەكانیان هەبێت‮ ‬،‮ ‬ئەو مامۆستایانەی‮ ‬بە مامۆستای‮ ‬شانۆ ناوزەد كراون،‮ ‬كەچی‮ ‬دەسەڵاتی‮ ‬خۆ پێگەیاندنی‮ ‬خۆیان نیە نەك قوتابیەكانیان،‮ ‬تەنیا چەند مامۆستایەك نەبێت كە ژمارەیەك لەو قوتابیە بەهرەمەندانەیان لە بواری‮ ‬دەرهێنان و ئەكتەری‮ ‬دا جۆش داوەو ئامادەكارییەكی‮ ‬تەندروستیان بۆ كراوە،‮ ‬بەڵام دامەزراوە ئەكادیمییەكان هەر بەوەندە ناتوانن دەرهێنەرو ئەكتەر بۆ شانۆ دروست بكەن،‮ ‬ئەگەر ئەو قوتابیە بەهرەمەندانە ئاشنا بە ئەزموونی‮ ‬نوێ نەكەن،‮ ‬وەك چۆن قوتابیانی‮ ‬بەشی‮ ‬ئەڵمانی‮ ‬و توركی‮ ‬قۆناغی‮ ‬چوار كە ساڵانە دەنێردرێنە دەرەوەیوڵات بۆ فێر بوون،‮ ‬بەهەمان شێوەش ئەو قوتابیە شانۆكارانە رەوانەی‮ ‬ئەوروپا بكرێن بۆ بینینی‮ ‬خولی‮ ‬راهێنان و وۆرك شۆپی‮ ‬زانستی‮ ‬و بینینی‮ ‬بەرهەمی‮ ‬بیانی،‮ ‬یاخود ئەو دەرهێنەرو راهێنەرە جیهانیانە بانگهێشتی‮ ‬كوردستان بكرێن بۆ ئەوەی‮ ‬ئەو قوتابیانە لە ئەزموونی‮ ‬نوێ‮ ‬ی‮ ‬پراكتیكی‮ ‬شانۆ بە تایبەت لە رووی‮ ‬ئامادەكردنی‮ ‬جەستەو فیزیكی‮ ‬جەستەو دەنگ و ئیلقاو نواندنەوە‮. ‬

نەك هەر قوتابیەكان بگرە مامۆستایانی‮ ‬شانۆ زێتر پێویستییان بە دەوڵەمەند كردنی‮ ‬ئەزموون هەیە،‮ ‬بۆیە وا دەخوازێ كە لە چوارچیوەی‮ ‬پەیوەندییە ئەكادیمیە نێو دەوڵەتیەكان رەوانەی‮ ‬دەرەوە بكرێن و لە وڵاتە پێشكەوتووەكانی‮ ‬شانۆدا خوێندنی‮ ‬خۆیان پەرە پێ بدەن،‮ ‬وەك چۆن لە هەشتاكاندا د‮. ‬سەلاح قەسەب مامۆستای‮ ‬ئەكادیمیای‮ ‬شانۆیی‮ ‬لەكاتی‮ ‬خوێندنیدا لە‮ ‬یوگسلافیا شانۆیی‮ (‬وێنە‮) ‬ی‮ ‬گواستەوە ئێراق‮ .   ‬

هەروەها دەكرێت ئەكادیمیا شانۆییەكانی‮ ‬ئێمە سوود لە ئەزموونیی‮ ‬جیهانیی‮ ‬كەسانی‮ ‬پسپۆری‮ ‬وەك د‮. ‬فازڵ جاف،‮ ‬نیگارحەسیب قەرەداغی،‮ ‬شەماڵ عومەر،‮ ‬دیار عومه ر ببینن بۆ سازدانی‮ ‬وۆرك شۆپ و دروست كردنی‮ ‬لابوور لە كوردستاندا،‮ ‬وەك چۆن ئەو زاتانە ئێستاكە بە بەردەوامی‮ ‬ئەو وۆرك شۆپانە لە وڵاتانی‮ ‬جیهان ساز دەكەن،‮ ‬بە هەمان شێوەش كوردستان سوود لە ئەزموونی‮ ‬ئەو پسپۆرانە وەربگرێ‮ . ‬

دەكرێ لە سەر ئاستی‮ ‬تاك ئاماژە بەوە بدەین كە لەو ماوەیەدا هەندێ لە دەرهێنەرە لاوەكانمان هەوڵی‮ ‬دروست كردنی‮ ‬روخساری‮ ‬نوێیان داوە و چەندین ئەكتەری‮ ‬كوڕوكچیان بە توانستێكی‮ ‬ئەرێنیانە هێناوەتە سەرشانۆو بەو نمایش و فۆرمانەی‮ ‬لە سەر شانۆدا بەرجەستەیان كردووە،‮ ‬دەسەڵاتی‮ ‬لێهاتووانەی‮ ‬ئەو دەرهێنەرە لاوانە سەلمێنراوە لە رووی‮ ‬دروست كردنی‮ ‬ئەكتەرەوە،‮ ‬ئەودەرهێنەرانە پێیان وایە كە هەندێ ئەكتەری‮ ‬سواوی‮ ‬لە قالب دراو،‮ ‬ناتوانن بە جەستەو ئەدا گوتاری‮ ‬دەرهێنەرەكان لە سەرشانۆدا بگەیننە بینەر‮. ‬بۆیە ئەكتەر لە كەرەستە خاوەكانی‮ ‬جەستە دروست دەكەن و بەو شێوەیەش تەوزیفی‮ ‬دەكەن كە ئەوان دەیانەوێت،‮ ‬لە هەمان كاتیشدا ئەو دەرهێنەرانە جگە لە پێشكەش كردنی‮ ‬نمایشێكی‮ ‬شانۆیی‮ ‬ئەركێكی‮ ‬قورسترو سەخت و دژوارتر دەگرنە ئەستۆی‮ ‬خۆیان كە ئەویش دروست كردنی‮ ‬ئەكتەری‮ ‬نوێ و روخساری‮ ‬نوێیە‮. ‬دەشیسەلمێنن كە ئێمە دەسەڵاتی‮ ‬گۆڕینی‮ ‬خوێنی‮ ‬شانۆی‮ ‬كوردیمان هەیە‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌