2017-05-08

راپۆرت‮: ‬حەمید سورچی‮ ‬ــ هەریر
شارەدێی‮ ‬هەریر‮ ‬یەكێكە لە دێرینترێن شارەدێكانی‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستان لە ساڵی‮ ‬1923 ‮ ‬لەسەدەی‮ ‬بیستەمی‮ ‬رابردوودا لەسەروبەندی‮ ‬دامەزراندنی‮ ‬سیستەمی‮ ‬پاشایەتی‮ ‬و قەڵەمڕەویان لەعێڕاقدا كراوەتە ناحیە‮. ‬لە ئێستادا‮ ‬94‮ ‬ساڵ بەسەر بە ناحیە بوونی‮ ‬تێپەڕدەبێت‮. ‬یەكێك لەئاریشەكانی‮ ‬ئەم شارەدێیە لەئێستادا كێشەی‮ ‬تەندروستیە،‮ ‬تاوەكو ئێستا نەخۆشخانەیەكی‮ ‬گشتی‮ ‬پێشكەوتووو سەردەمیانە لەدەڤەرەكەدابوونی‮ ‬نییە،‮ ‬ئەوەی‮ ‬هەیە بنكەیەكی‮ ‬تەندروستیە كەلە ساڵانی‮ ‬هەشتاكانی‮ ‬سەدەی‮ ‬پێشوودا دروستكراوە،‮ ‬تەنها چەند هۆڵ و ژوورێكی‮ ‬بۆزیادكراوەو بەرووكەش ناوی‮ ‬لێنراوە نەخۆشخانەی‮ ‬گشتی‮ ‬كەچی‮ ‬هیچ سیمایەكی‮ ‬نەخۆشخانە نابەخشێت و لە ئاست خواستی‮ ‬هاونیشتمانیاندا نیە،‮ ‬هەژی‮ ‬گوتنە كە لە چەندساڵی‮ ‬رابردووداباسی‮ ‬دروستكردنی‮ ‬نەخۆشخانەیەكی‮ ‬پێشكەوتووی‮ ‬50 ‮ ‬قەرەوێڵەیی‮ ‬لەئارادابوو،‮ ‬بەردی‮ ‬بناغەشی‮ ‬بۆدانرا،‮ ‬بەڵام تاكوئێستا چارەنووسی‮ ‬نەخۆشخانەكە نادیارە،‮ ‬هاونیشتمانیانی‮ ‬دەڤەرەكە خوازیارن نەخۆشخانەیەكی‮ ‬گشتی‮ ‬پێشكەتووو و سەردەمیانە لە دەڤەرەكەیاندا دروستبكرێت‮ ‬،‮ ‬ئێمەش لەڕۆژنامەی‮ (‬خەبات‮) ‬بۆ بەدواداچوونی‮ ‬ئەم پرسە هەر‮ ‬یەكە لە هاونیشتمانیان ولایەنی‮ ‬پێوەندیدارمان هێنایە ئاخافتن‮: ‬
هاونیشتمانیانی‮ ‬دەڤەرەكە خوازیاری‮ ‬بنیاتنانی‮ ‬نەخۆشخانەیەكی‮ ‬پێشكەوتوون
لە دەسپێكدا مامۆستا‮ "‬سامان‮ ‬سمایل‮" ‬وەك هاونیشتیمانیەكی‮ ‬نیشتەجێی‮ ‬شارەدێی‮ ‬هەریر لەمبارەیەوە بە‮ (‬خەبات‮)‬ی‮ ‬گوت‮: ‬ڕەوشی‮ ‬تەندروستی‮ ‬لە هەرێمی‮ ‬كورستان بە شێوەیەكی‮ ‬گشتی‮ ‬وەك پێویست نیە،‮ ‬نەخاسمە لە شارۆچكەیەكی‮ ‬وەكو هەریر،‮ ‬سەبارەت بە هەریر ئەم شارۆچكەیە پێویستی‮ ‬بە نەخۆشخانەیەكی‮ ‬گەورەتر هەیە،‮ ‬بەوپێیەی‮ ‬شارۆچكەكە ژمارەی‮ ‬دانیشتووانی‮ ‬زۆرەو ژمارەیەكی‮ ‬زۆری‮ ‬بە سەرەوەیە و رێگای‮ ‬ستراتیژی‮ ‬هاملتۆن بەم شارۆچكەیە تێپەڕدەبێت،‮ ‬زۆرجار رووداوی‮ ‬هاتووچۆ لە سەرئەم رێگایە روودەدەن و قوربانیانی‮ ‬رووداوەكە دێنە نەخۆشخانەكە بۆچارەسەركردن‮. ‬باڵاخانەی‮ ‬ئێستای‮ ‬نەخۆشخانەكە زۆر بچووكە،‮ ‬كە ئەگەر بێت و بەراووردی‮ ‬بكەین بەرامبەر بە ژمارەی‮ ‬دانیشتووانی‮ ‬بچووكی‮ ‬باڵاخانەكە بۆتە كاریگەری‮ ‬لە سەركەمی‮ ‬پزیشكی‮ ‬پسپۆر و هەندێك بەشی‮ ‬پێویستی‮ ‬ناو نەخۆشخانە كە ئەم هۆكارانە وایكردووە كە زۆر جار هەندێك نەخۆش بۆجۆرە نەخۆشییەك‮ ‬یان نەشتەرگەرییەكی‮ ‬بچووك بەناچاری‮ ‬ڕەوانەی‮ ‬هەوڵێر بكرێن،‮ ‬ئەمەش دەبێتە گرفت بۆ هاووڵاتیان،‮ ‬بە تایبەتی‮ ‬هاووڵاتی‮ ‬هەژار و كەمدەرامەت‮ ‬،‮ ‬بەرلە چەند ساڵێك وەزیری‮ ‬تەندروستی‮ ‬حكوومەتی‮ ‬هەرێم بەردی‮ ‬بناغەی‮ ‬نەخۆشخانەیەكی‮ (‬50‮) ‬قەرەوێڵەیی‮ ‬لە هەریر دانا،‮ ‬بەڵام تا ئێستا جێیەجێنەكراوە و بەردی‮ ‬بناغەكەشی‮ ‬شوێنەواری‮ ‬نەماوە‮. ‬
‮"‬هەڵگورد شێخ محەمەد‮" ‬كە هاووڵاتیەكی‮ ‬نیشتەجێی‮ ‬هەریرە لە بارەی‮ ‬ئەم پرسە گوتی‮: ‬بە پێی‮ ‬فراوانبوونی‮ ‬ڕێژەی‮ ‬دانیشتووانی‮ ‬هەریر بوونی‮ ‬نەخۆشخانەیەكی‮ ‬گەورە و پێشكەوتوو بە پێویستیەكی‮ ‬بنچینەیی‮ ‬و هەنووكەیی‮ ‬دەزانم لە دەڤەرەكە،‮ ‬ئەم نەخۆشخانەیەی‮ ‬ئێستا وەك پێویست ناتوانێت خواستی‮ ‬خەڵكی‮ ‬دەڤەرەكە لەرووی‮ ‬خزمەتگوزاری‮ ‬تەندروستییەوە بێنێتەدی،‮ ‬زۆرینەی‮ ‬خەڵكی‮ ‬دەڤەرەكە بەهۆی‮ ‬ئەم رەوشەوە ناچارن پەنا بۆنەخۆشخانەكانی‮ (‬هەوڵێر و شەقڵاوە‮).‬
تەنها بەڕوواڵەت نەخۆشخانەی‮ ‬گشتییە
‮"‬دڵدار تەحسین‮" ‬وەك هاووڵاتییەكی‮ ‬دەڤەرەكە خوازیارە نەخۆشخانەیەكی‮ ‬هاوچەرخ و پێشكەوتوو لە هەریر بنیاتبنرێت،‮ ‬بۆئەمە گوتی‮: ‬ئەوە94 ‮ ‬ساڵە هەریر كراوەتە ناحیە لەساڵی‮ ‬1923‮ ‬لەسەدەی‮ ‬رابردوودا،‮ ‬ژمارەی‮ ‬دانیشتووانی‮ ‬زیاتر لە چل هەزار كەس دەبێت،‮ ‬پێویستی‮ ‬بەبنیاتنانی‮ ‬نەخۆشخانەیەكی‮ ‬پێشكەوتوو و هاوچەرخ هەیە،‮ ‬بەردی‮ ‬بناغەی‮ ‬نەخۆشخانەیەكی‮ ‬50 ‮ ‬قەرەوێڵەیی‮ ‬دانرا،‮ ‬بەڵام تاكوئێستا چارەنووسی‮ ‬نادیارە‮. ‬لەگەڵ بوونی‮ ‬ژمارەیەكی‮ ‬زۆری‮ ‬گوند لەسنووری‮ ‬جوگرافی‮ ‬و كارگێڕی‮ ‬شارەدێی‮ (‬هەریر و باسرمە‮)‬،‮ ‬بۆیە پێویستە لایەنی‮ ‬پەیوەندیدار بایەخ بەكەرتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬ناوچەكە بدات،‮ ‬چونكە تا ئەم ساتەوەختە لە خانەی‮ ‬پەراوێزیدایە‮.‬
تەنها لە بنكەیەكی‮ ‬تەندروستی‮ ‬دەچێت
هەر پەیوەست بەم پرسە‮ "‬مەدەنی‮ ‬جاسم‮" ‬بەڕێوەبەری‮ ‬كارگێڕی‮ ‬نەخۆشخانەی‮ ‬گشتی‮ ‬هەریر بە‮ ‬ڕۆژنامەی‮ (‬خەبات‮)‬ی‮ ‬راگەیاند‮: ‬ئێمە هەرلە سەرەتاوە هەوڵمانداوە كە نەخۆشخانە دروستبكرێت،‮ ‬چەند رێكخراوێكی‮ ‬بیانی‮ ‬هاتوون پێیانگوتین شوێنمان بۆدیاریبكەن بۆدروستكردنی‮ ‬نەخۆشخانە،‮ ‬بەڵام ئەمە تاوەكوئێستا تەنها قسەبووە و نەچۆتە بواری‮ ‬جێبەجێكردنەوە،‮ ‬لەرێگەی‮ ‬حكوومەتی‮ ‬هەرێمیشەوە زۆر جار هەوڵدراوە كەوا ئەم نەخۆشخانەیە دروست بكرێت‮ .‬شارۆچكەی‮ ‬هەریر شوێنێكی‮ ‬ستراتیژییە ورێژەی‮ ‬نەخۆشی‮ ‬گەڵێك زۆرە،‮ ‬دووەم شوێن لەڕووی‮ ‬زۆری‮ ‬ڕێژەی‮ ‬نەخۆش لەسنووری‮ ‬پارێزگای‮ ‬هەولێر لەدوای‮ (‬سۆران،‮ ‬ئەوا هەریر‮) ‬بووە،‮ ‬ئەمەش لەبەرفراوانی‮ ‬شوێنە جوگرافییەكەی‮ ‬بووە،‮ ‬تاوەكوئێستاش زۆربەی‮ ‬خەڵكەكەی‮ ‬روولە‮ (‬هەولێر و شەقڵاوە و سۆران‮) ‬دەكەن بۆچارەسەركردنی‮ ‬نەخۆشیەكانیان،‮ ‬بەڕاشكاوی‮ ‬دەیڵیین ئێمە تەنها كێشەمان باڵەخانەیە كە بۆمان دروستبكرێت،‮ ‬كارەكانمان باشتر بەڕێوەدەچن و دەتوانرێت‮ ‬ڕێژەیەكی‮ ‬زۆرتر پزیشك دابینبكرێن،‮ ‬
دوا هەوڵیشمانداوە لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی‮ (‬شارۆچكەی‮ ‬هەریر و بەڕێوەبەرایەتی‮ ‬تەندروستی‮ ‬شەقلاوە‮)‬،‮ ‬هەوڵبدرێت لە رێگای‮ ‬رێكخراوە مرۆییەكانەوە بۆدروستكردنی‮ ‬نەخۆشخانە‮ ‬یان فراوانكردنی‮ ‬نەخۆشخانەی‮ ‬ئێستا،‮ ‬كەتەنها هەر بەناو نەخۆشخانەیە‮ ‬،‮ ‬تەنها ناوی‮ ‬گۆڕاوە ئەگەرنا زیاتر لە بنكەیەكی‮ ‬تەندروستی‮ ‬دەچێت،‮ ‬خوازیارین حكوومەتی‮ ‬هەرێم‮ ‬ئاوڕمان لێبداتەوە‮. ‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌