2017-04-18

خەبات: رانیار دڵشاد

لەگەڵ ئەوەی هەندێ جار، هەواڵی ناخۆش لەبارەی دۆخی تەندروستیی هەرێمی كوردستان بڵاودەبێتەوە، بەتایبەتیش هێنانی دەرمانی خراپ و چۆنیەتی چارەسەری، لێ لە بەرامبەر ئەوەشدا توانای پزیشكانی كوردستان لە بواری نەشتەرگەریدا مایەی هەواڵی خۆشە، دەشگوترێ ئەوە میدیایە رۆڵی لە دروستكردنی بێتمانەیی بە توانای ناوخۆ هەیە، پزیشكەكانیش لەوبارەیەوە گلەیی لە میدیا دەكەن كە زۆر نەشتەرگەریی سەركەوتوویان كردووە و میدیا بەلایدا ناچێت. چەند رۆژێك لەمەوبەر تیمێكی نەشتەرگەرانی گورچیلە و میزەڕۆ لە هەولێر، توانیان ژیانی نەخۆشێك بەتەواوی بگۆڕن، دوای ئەوەی هەردوو گورچیلەكەی ئاوسابوون و قەبارەیان زۆر گەورە ببوو، بۆ دەسكەوتنی زانیاری زیاتر لەبارەی دۆخی نەخۆشەكە و چۆنیەتی ئەنجامدانی نەشتەرگەریی سەركەوتوو، (خەبات) پەیوەندی بە (د.هیوا عەبدولڕەحمان چۆمانی) ـەوە كرد، كە لەو نەشتەرگەرییەدا كاری كردووە و قوتابی قۆناغی كۆتایی بۆرد"دكتورا" یە لەنەشتەرگەری گورچیلە و میزەڕۆ.
سەرەتا لەبارەی تێكچوونی باری تەندروستیی نەخۆشەكە بەهۆی ئاوسانی هەردوو گورچیلەكەیەوە د.هیوا عەبدولڕەحمان چۆمانی گووتی:" ئەو نەخۆشه‌ ئافرەتێكی تەمەن 50 ساڵی بوو، دانیشتوی شارێكی خوارووی عێراق بوو، دوچاری وەستانی هەردوو گورچیلەی هاتبوو بەهوی ئاوسان و بەكیس بوونی هەردوو گورچیلەی، بەجۆرێك كە هەریەكە لە گورچیلەكانی بە قەد شوتیەكیان لێهاتبوو، سكی وەكو سكی ئافرەتی دووگیان ئاوسابوو كە  نەخوشەكەی لە ژیان بێزاركردبوو، ئاستەنگی بۆ خەو و خۆراكیشی دروست كردبوو، تووشی بەرزبوونەوەی فشاری خوێن و چەندین ماكی تریشی كردبوو. هەفتانە 2-3 جار پێویستی بە شووشتنی گورچیلەكانی هەبوو، بۆ ئەوەی مەترسی لەسەر گیانی نەمێنێت".
لەبارەی چۆنیەتی ئەنجامدانی نەشتەرگەری بۆ ئەو نەخۆشە گووتی:" خوشبەختانە دوای گرتنەبەری رێوشوێنی پێویست بۆ ئامادەكاری، بۆ لابردنی گورچیلە لەكاركەوتووەكانی و چاندنی گورچیلەیەكی تر بۆی، ئێمەی نەشتەرگەرانی گورچیلە و میزەڕۆ لە شاری هەولێری پایتەختی هەرێمی كوردستان، هەستاین  بەئەنجامدانی ئەو نەشتەرگەرییە جۆرییە.
ئەم نەشتەرگەرییە لە نەخوشخانەی " ژین ئینتەرناشنال" ئەنجامدرا لەلایەن تیمێكی لێهاتووی چاندنی گورچیلە كە پێكهاتووە لە چەندین پزیشكی پسپۆڕ و پزیشكی دوا قۆناغەكانی بۆردی نەشتەرگەری گورچیلە و میزەڕۆ و چەندین پەرستاری لێهاتوو و كارامە، لەژیر چاودێری و بەسەرپەرشتی راستەوخۆی هەریەكە لە: پرۆفیسۆڕ د.پشتیوان هاشم بەزاز و پرۆفیسۆڕ د.شەوقی غەزالە, پسپۆڕانی نەشتەرگەری میزەڕۆ و چاندنی گورچیلە، سوپاس بۆ خوا توانیمان چۆنیەتی ژیانی ئەو نەخۆشە بەتەواوی بگۆڕین".
لەبارەی ئەوەی ئاخۆ ئەمە یەكەم جارە ئەو جۆرە نەشتەرگەرییە بكرێ، د. هیوا گووتی:" ئەمە یەكەم جارمان نیە، بگرە بەدەیان جاری تر ئەم جۆرەو چاندنە و جۆری نەشتەرگەریی  هەستیارتریشمان زۆر بە سەركەوتوویی ئەنجامداوە لە هەریەكە لە نهۆمی 2 ی نەخۆشخانەی رزگاری و نەخۆشخانەی ژین ئینتەرناشناڵ، بەڵام لەوانەیەخەمساردی خۆمان یاخود راگەیاندنی كوردی بێت كە وەكو پێویست نەمانتوانیووە هاووڵاتیانی خۆمان بەو كارە ناوازانەی كە پزیشكانی خۆمان ئەنجامی دەدەن ئاشنا بكەین، نەك تەنها لە بواری نەشتەرگەری گورچیلە و میزەڕۆ، بگرە لە هەموو پسپۆڕییە جیاوازەكانی تریشدا، بۆ ئەوەی ببێتە هۆی گەڕانەوەی متمانە بۆ هاووڵاتیان بە پزیشكانی وڵاتی خۆیان و پەنانەبردن بۆ چارەسەری ورد و درشت لەدەرەوەی وڵات، كە رەنگە لێرەدا جێگای خۆی بێ گلەیی لە راگەیاندن بكەین كە بەداخەوە من وای دەبینم كە رۆڵێكی خراپ دەگێڕێ لەگێڕانەوەی ئەو متمانەیە".
لەبارەی بارودۆخی ئەو نەخۆشە و هۆكاری سەرەكیی نەخۆشییەكە د. هیوا عەبدولڕەحمان گووتی:" نەخۆشەكەمان ئێستا شوكر لەتەندروستیەكی زۆر باشدایە، ئەم نەخۆشییە لەبەرئەوەی  نەخۆشییەكی بۆماوەییە، بۆیە رەگ و ریشەی خێزانییان دەبێت و خۆیان تەنیا نابن لەخێزانەكانیاندا كە دووچاری ئەو نەخۆشیە دەبن، بۆنموونە ئەو نەخۆشەمان پێشتر باوكی و لە ئێستاشدا دوو ئامۆزای دوچاری ئەم نەخۆشییە هاتوون".
زیاتر لەبارەی نەخۆشییەكە دوا و گووتی:" نەخۆشی بەكیس بوونی گورچیلەی بۆماوەیی لە پێگەیشتوان""ADPKD"، نەخۆشییەكی بۆماوەییە كە بەشێوەیەكی زاڵ لەڕێگەی كرۆمۆسۆمی ژمارە16 دەگوازرێتەوە بۆ وەچەكان، بەزۆری دوای 40 ساڵی نیشانەكانی لەسەر كەسی توشبوو دەردەكەون و دوای ماوەیەك دەبێتە هۆی وەستانی گورچیلەكان و چەندین ماكی تریش. لە وڵاتی خۆشمان ئەم نەخۆشییە بوونی هەیە، بەڵام خۆشبەختانە ئەم نەخۆشییە بە شێوەیەكی گشتی زۆر باو نیە و تەنها 5 -10% ی هۆكارەكانی لەكاركەوتنی كۆتایی گورچیلەكان پێكدەهێنێ".
د. هیوا بۆ ئاگاداركردنەوەی هاووڵاتیانی كوردستان و چۆنیەتی خۆپاراستن گووتی:" لێرەدا بەدەرفەتی دەزانم، كە ه‍اووڵاتیانی خۆمان لەوە ئاگادار بكەمەوە 38% ی ئەو نەخۆشانەی كە دووچاری وەستانی گورچیلەی كۆتا قۆناغ دەبن و تووشی شوشتن یان چاندنی گورچیلە دەبن، ئەو نەخۆشانەن كە بەهۆی ماكەكانی نەخۆشی شەكرە تووشی وەستانی گورچیلەكانیان دەبن، 25% بەهۆی ماكەكانی نەخۆشی بەرزی فشاری خوێن تووشی وەستانی گورچیلەكانیان دەبن، بۆیە زاڵبوون بەسەر نەخۆشی شەكرە و بەرزی فشاری خوێن دووربوونە لە ئەگەری لەدەستدانی گورچیلەكانت و بگرە چەندین ئەندامی گرنگی تری جەستەت.

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌