2017-04-16

نایف رەشو

هەكە ئەم بێن سەر ئەنفالا و تەعریبێ ب ئاخڤین تەعریب وتەبعیس وڤەگوهاستن لدەست پێكا سالێن‮ ‬1960 بویە،ئەم د كارین بێژین هێشتاژی‮ ‬كەڤن تر بۆیە‮ !! ‬لسەردەمێ فتوحاتێت ێیسلامی‮ ‬كوردستان بوویە‮ ‬،بەلێ سەردەمێ رژێما گوڕبەگوڕا بەعسا فاشست ل ساڵا‮ ‬1988ل‮ ‬ڕێكەفتا ‮ ‬16/3 هەر دگەڵ كیمیاباران كرنا حەلەبچە و بالێسان و ل بارەگایێ لقا ئێك ل زێوە شكان ئەنفالێ دەست پێكرییە‮.‬

قوناغاێن ئەنفال كرنێ ل 1988

پڕوسیسا ئە نفالێ د شەش قوناغادا هاتیە ئەنجامدان‮:‬

قوناغا ئێكێ‮: ‬پارێزگەها سلێمانیێ هاتە دورپێچ كرن و دەڤەرا‮ (‬سە رگە لو‮) ‬ل‮ ‬23 مەها شوباتێ هەتا ‮ ‬19/3/1988كەتە هاتە ئەنفال كردن‮. ‬قوناغا دوویێ‮:‬‮ ‬دەڤەرا قەرەداغ‮ ‬و بازیان ودەربەندیخان ل‮ ‬22/3 هەتا‮ ‬1ـێ نیسانێ بوو‮.‬

قوناغا سیێ‮:‬‮ ‬دەڤەرا گەرمیان،‮ ‬كەلار،‮ ‬باوەنور،‮ ‬كفری،‮ ‬دووز،‮ ‬سەنگاو،‮ ‬قادر كرم،‮ ‬ل‮ ‬ڕێكەفتا ‮ ‬14/4/1988 بوو‮.‬

قوناغا چاریێ‮:‬‮ ‬دولا‮ (‬زێی‮ ‬بجوك‮) ‬دەڤەرا كویێ،‮ ‬تەق تەق،‮ ‬ئاغچلەر،‮ ‬ناوشوان،‮ ‬ل‮ ‬3/5 هەتا ‮ ‬8/5.

 قوناغ‮ ‬پێنج و شەش و‮ ‬هەفتێ‮:‬‮ ‬دەور و بەرێن شەقلاوا و‮ ‬ڕەواندز و هەتا خواكوڕكی‮. ‬ژهەژی‮ ‬گوتنێیە تەن ئێكا ئوپەراسیۆنێن و رژێما بەعسا فاشی‮ ‬تێتدا سەرنەكەفت،‮ ‬ئۆپەراسیۆنا ئەنفال كرنا دەڤەرا خواكوری‮ ‬بوو،‮ ‬بەرگری‮ ‬كرن ژ ڤێ دەڤەرێ ب بەشداری‮ ‬و سەرپەرشتیا جەنابێ سەرۆك مسعود بارزانی‮ ‬بوون له‌ 15/5 هەتا ‮ ‬8/26قوناغا هەشتێ و‮ ‬یا دوماهێكێ،‮ ‬ئەنفال كردنا دەڤەرا بادینان،‮ ‬ئێمێدی،‮ ‬ئێكرێ،‮ ‬زاخو،‮ ‬شێخان،‮ ‬دهوك،‮ ‬ل‮ ‬25 /8 وهەتا‮ ‬6 /9 بوو‮. ‬

ئەز وەك شاهد عەیان و پاشماوێ ئەنفالێ‮ ‬و دختورێ‮ ‬شورەشێ پشتی‮ ‬ڕاوەستانا شەرێ عیراقێ و ئیرانێ ئێ كو‮ ‬8 ساڵا بەردەوام بووی،‮ ‬رژێمێ گوربەگور‮ ‬هەموو چەكێ خۆ تانك و زرێ پووش و جەكێ بالستی‮ ‬و كیمیایی‮ ‬و دوو فرقێن عەسكەری‮ ‬و‮ ‬250 فەوجێن جاشا و سریا ئەبو فراس حەمدانی‮ ‬ئینا بو دەڤەرا بادینان ل‮ ‬25/8 ل سعەت‮ ‬5سپێدی8 فڕوكەهاتن سەر بادینان و بارەگایێ مە ل سێدەرا هەر ژكانیا باسكا هەتا سوار و سپیندارێ و گەلیێ ئاڤوكێ بەرێ گارەی‮ ‬چەم جویی‮ ‬زیوەشكان بارەگەیێ لقا ئێك كیمیا باران كر‮، ‬بەرپس و پێشمەرگە و بەرگری‮ ‬ملی‮ ‬و خەڵكێ دەڤەرا بادینان،‮ ‬زور بقارەمانی‮ ‬بەرگریا هێرشا ئەنفالا كرد،‮ ‬بەڵ چەكێ كیمیای‮ ‬و فروكێن جەنگی‮ ‬و توپێن گران،‮ ‬نەچار خەلكێ خو ڤەكێشا بەرەڤ‮ ‬سنورێ توركیا و ئیرانێ‮ ‬مزوری‮ ‬ژوری،هەر ل وێ‮ ‬ڕوژئ‮ ‬25/8 ڕەحمەتی‮ ‬عەلی‮ ‬خنسی‮ ‬ئەم ئاگەدار كرین كو مالا مە ل سەفرە خرابێ بوو ئەز هاتم مالئ من گوندێ مە ئاگەدار كر‮ (‬سالم‮ ‬ڕەشو،خەلەف عەلی‮ ‬بەدران،ێیسماعیل بابا شێخ،مەحمود كوجی‮ ‬،نایف سینی،داوود‮ ‬ڕەشید،شاكر گۆلانی‮) ‬وجەند مالێن دی‮ ‬خەلكی‮ ‬سوسیا و بێبادێ ل دەف مە بوون و ك خود ژی‮ ‬رازیی‮ ‬یاسین بێبادی‮ ‬ل ئەنفالێ بێ سەروشینە ئەم چون‮ (‬سیان و ئەرگنی‮ ‬ل گەلیێ نیێ و گارەی‮ ‬و دەشتا كافیا و بانیێ‮ ‬و نەپاخیی‮ ‬و گەلیێ پڵنگا هەتا روژا ‮ ‬28ئەم گەهشتیە سەر كەلەكا شنێی‮) ‬ئەم و هێڕشا عیراقێ د گە‮ ‬یێك گەهشتین سەر كەلەكی،ل وی‮ ‬دەمی‮ ‬ئەم هەموو‮ ‬د گەك خێزان و زارۆكا‮ ‬پێكڤە گرین ئەم ژی‮ ‬پاشدا ڤەگەریاین بو لایێ دینارتێ بلێ عەسكەرێ عیڕاقێ ژی‮ ‬پێشڕەوی‮ ‬كر و دیسان ئەم ڤەگەڕیاین بو‮ ‬گوندێ بانیا زێبار و گوندێن چالێكێ ئەم دوو هەزار كەس بوین مە خۆ ڤەشارت،‮ ‬كاك شەمال زێباری‮ ‬هاوكریا مەكر هندەك خوارن‮ ‬یا ڤەشارتی‮ ‬و جهێی‮ ‬ئاڤی‮ ‬نیشامەدا كو ل هەیڤا‮ ‬9 مە بەفر ژ كون بەفرا دئینا،‮ ‬ئەم سێی‮ ‬وەریسا د كون بەفرا دچوین خارێ مە بەفرد ئینا و مەت حەلاند بۆ ڤەخارنێ هەتا روژا5/9، پاشان ژبەر برس و تێنی‮ ‬و بێ دەرمانی‮ ‬و نەخوش بوونا زاروك و ئافرەتان،‮ ‬ئەم نەچاربووین زاروك و خێزان مە خو تەسلیم كر‮ ‬،و ئەم هاتن گارەیی‮ ‬نێزیك‮ ‬10هەزار د ناف گارەیی‮ ‬دابۆن ئەم ژی‮ ‬وەك هەزاران هاتن گرتن‮. ‬ئەم ڤەگوهاستین بۆ قەلعا ئاكرێ و پاشی‮ ‬بۆ مقر جیش لا شعبی‮ ‬،،خەلكێ،‮ ‬ئاكری‮ ‬بومە خوارن ئینا ئەو چەند روژ بوو مە خوارنەك دورست نەخوار بۆ،‮ ‬پاشان ئەم سیاری‮ ‬سەیاڕێت ئیڤێن عەسكەری‮ ‬كرین،‮ ‬من ج ژ خێزان و زاروكێت خۆ نەد زانی‮ ‬ئەم برین بۆ ناحیا كەلەكێ توماركرین ئەم برن بەحركێ ل وێ دەرێ‮ (‬ل كومەڵگەها جەژنیكان‮) ‬مە خێزان و پچوكێت خۆ‮ ‬دیتن‮ ‬،‮ ‬ڕوژەك نەخوش بوو بەس ب دیتنا خێزان و پچوكێن خۆ ئەم زور دل خوش بووین‮ ‬،‮ ‬هەر ل بەحركێ سێ ئوردوگا هەبوون ئەوژی‮ 

(‬جەژنیكان،گردەچال،بەرحوشتر‮) ‬ب سەدان خەلكێ مە د روژا عەفویێ دا هات بوون ل دهوك هاتن گرتن و كوشتن،‮ ‬ل دوو میحوەرا شەر بوو هەر ژ ئەتروش هەتا زاخو ئەوكەسێن د گرتن د برنە قەلعا نزاركێ ئانكو قەلعا هنگافتنێ و ژ ئەتروش هەتا خواكورك وسوران ئەوێن د دهاتن گرتن و ڤەدگوهاستن بۆ قەلعا ئاكری‮ ‬هەتا نوكە ل هەموو قوناغێن ئەنفالادا‮ ‬182هەزار كەس هەتا نهو بێ سەروشونن‮ ‬5هەزار گوند ژی‮ ‬خرابكرن دگەل‮ ‬ڕەز و بیستان و تەرش و تالانێ وان‮ ‬،‮ ‬ل بەحركێ ب دەها خەلك گرتن وەك خودێ ژی‮ ‬ڕازی‮ ‬نوری‮ ‬عبدال شێخكی‮ ‬و حەجی‮ ‬حەمو خورتی‮ ‬هەروەسا بدەها خێزان و پچوكێن ئێزیدیا و كریستیانا ل جەژنیكان گرتن چونكو ل دهوكی‮ ‬هاتبوون و هەتا نها ژی3هەزار ئێزیدی‮ ‬ژ زاروك و خێزان و دان عەمر بێ سەروشوێنن‮. ‬زورەك ژ زاروك و ئافرەێتێن دەڤەرا بادینان ژبەر هێرشا ئەنفالا چوون بەرەڤ توركیا،‮ ‬ل توركیا ل سێ كەمپا خرڤەكربوون‮ (‬دیاربەكر،‮ ‬موشێ‮ ‬،‮ ‬مێردین‮) ‬ل ڤان كەمپا مخابەرات و سیخورێن رژێما بەعس كارێن تیرۆر و ترسان و كوشتنێ دناڤ كەمپادا دكرن ب سەدان كەس ژەهراوی‮ ‬كرن‮ ‬،‮ ‬ژەهر دكرە ناڤ ئارێ خوارنێ‮ ‬خەلك پێ ژەهراوی‮ ‬دبوو،هەروەسا مخابەراتا و سیخورێن بەعسێ كارێن كوشتن و رفاندنا كەسێن بەرناس و بەرپرس دناڤ كەمپادا دكر،‮ ‬بو نموونە محو گەودا ب دەستێ مخابەرات هاتە گرتن و ڤەگوهاست بو عیراقێ‮ ‬،،حالێ كوردا دناڤ كەمپادا نە ل ئیران نە ل توركیا نە عێراق ێ باش بۆ،‮ ‬بەڵ مللەتێ مەیێ كورد لە ئیران و توركیا و عێراق ب هەمی‮ ‬شێوەكێ هاوكار بوون و خزمەتا گرتێن كەمپا دكر،‮ ‬تەنێ ل كەمپا جێژنیكان‮ (‬بو نموونە‮) ‬10هەزار مال ل جەژنیكانێ هەبوون،‮ ‬حوكمەتا بەعس چ ئاڤ و خوارن و دەمان نەددا كەس بەڵ خەڵكی‮ ‬شەرەفمەندی‮ ‬هەوڵێرێ بوونە رزگاركاركار و ڤەژیاننا گرتیێن ئەنفالا،‮ ‬لەوما پێتڤییە مێژوو ڤێ چەندێ توماركەت و بۆ هەتا هەتایێ ئەم ڤێ چەندێ ژبیر نەكەین و هەتا ساخین ئەم دەیندارێ خەلكێ هەولێری‮ ‬نە،‮ ‬گەر نەوژوانە با ئەم دا ژ برسا مرین‮. ‬هەتا عیڕاقێ كوێت داگیركری‮ ‬و ئەم هاتن شیخان ب قاچاغی‮ ‬هەر دەستپێكا سەرهەلدانێ ل روژا 13/3/1991  من بەشداری‮ ‬د‮ ‬ڕزگاركرنا قەزا شێخانێ دا كر و ئەز چوم سەر بنگەهێ سەربازی‮ ‬و پاشی‮ ‬بەرەف بارگەیی‮ ‬بەعسیا و ئەمنێ و سیخورا‮ ‬،ل كوج رەویا ملیونی‮ (‬بهارا ‬1991) ئەز گەهشتم دەشتانێ كارەسات و جینوساید كرنا شنگالی‮ ‬وباشورێ كوردستانێ‮ ‬درێژە پێ دانا ئەنفالا‮ ‬یە نابیت چوجارا ژ بیر بكەین ئیرو ئەڤ ئازادی‮ ‬وحكومەت و پەرلەمان بەرهەمێ خوینا شەهید و ئەنفال و حەلەبچە و جینوسایدكرنا شنگالێ‮ ‬یە هەزار سلاڤ ل گیانێ پاقژێ‮ ‬تەڤایا شەهیدێن كورد و كوردستانێ و سەروە رێ شەهیدا بارزانی‮ ‬نەمر و كاك ئەدریسێ هەمیشە زندی‮.‬بژیت پێشمەرگە بژیت كورد بژیت كوردستان‮.‬

‮❊ ‬دختور وپێشمەگە،‮ ‬گرتیێ ئەنفالا

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌