2017-04-15

خەبات‮: ‬سەفەر‮ ‬یوسف میرخان ژاژوكی

ئەنفال تاوانیكی‮ ‬تری‮ ‬نامرۆڤانەیە كە رژیمی‮ ‬بەعسی‮ ‬گۆڕبەگۆڕ‮ ‬بۆ قڕكردن و لە ناوبردنی‮ ‬نەتەوەی‮ ‬كورد بە دڕندانەترین شیوە بەكاری‮ ‬هینا تاكو ئەم گەلە لەناو ببات،‮ ‬كە ئەو تاوانانە ئاشكراشە بۆ زوڵم لیكراویی‮ ‬كوردو رەوایەتی‮ ‬خەباتی‮ ‬ئەم میللەتەش لە دوینی و ئەمڕۆدا نیشان دەدات لە پیناو بە دەستهینانی‮ ‬مافە نەتەوەییەكانی‮، ‬لە رۆژی‮ ‬ئەنفالە بەدناوەكانی‮ ‬كوردستان،‮ ‬لە جینوساید و كارەساتی‮ ‬ئەنفال كە‮ (‬182‮)‬ هەزار كەس میللەتی‮ ‬كورد بە دەستی‮ ‬رژیمی‮ ‬بەعس بی سەرو شوین كران لە عیراق،‮ ‬كە‮ ‬هەموو ئەوانەی‮ ‬كە جینۆسایدی‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستانیان دەكرد كە بە سزای‮ ‬خۆیان گەیشتن‮.‬

بۆ‮ ‬یاد كردنەوەی‮ ‬كارەساتی‮ ‬ئەنفال و تیگەیشتن لە نەهامەتییەكانی‮ ‬گەلی‮ ‬كورد،‮ ‬وەكو‮ (‬خەبات‮) ‬چاومان كەوت بە دوو‮ ‬لەو ئافرەتانەی‮ ‬كە خانەوادەكەیان بەر شاڵاوی‮ ‬دڕندانەی‮ ‬ئەنفال كەوتون لە كاتی‮ ‬كۆمەڵكوژیی‮ ‬بارزانییەكان‮.‬

لە بارەی‮ ‬چۆنییەتی‮ ‬كارەساتی‮ ‬ئەنفال دایكە‮ (‬ریزبار محەمەد عەلی‮) ‬كە هاوسەری‮ ‬سەعید حەسەن هۆستانی‮ ‬و برا و باوكی‮ ‬هاوسەر بە دەستی‮ ‬رژیمی‮ ‬بەعس ئەنفال كران،‮ ‬گوتی‮: ‬لە دوای‮ ‬نسكۆی‮ ‬شۆڕشی‮ ‬مەزنی‮ ‬ئەیلوول ساڵی‮ ‬1974 كوردەكانی‮ ‬زۆربەی‮ ‬ناوچەكانی‮ ‬كوردستان ئاوارەی‮ ‬ئیران بوون لەگەڵ رابەری‮ ‬كوردستان‮ ‬بارزانیی‮ ‬نەمر،‮ ‬نزیكی‮ ‬پاییز بوو كە پیاوەكانی‮ ‬بەعس هاتنە دەڤەری‮ ‬بارزان و ئیمە لە گوند هۆستان بووین‮ ‬و كە‮ ‬پیاوەكانی‮ ‬رژیمی‮ ‬سەدام بە سەربازیكی‮ ‬زۆر و تانك و زیلی‮ ‬عەسكەری‮ ‬دەستیان بە سەر هەموو گوندەكانی‮ ‬دەڤەری‮ ‬بارزان داگرت و هەتا نەیانهیشت كەس لە گوند دەربچیتە دەرەوە و ئەوانەی‮ ‬بۆكاری‮ ‬رۆژانە چووبوونە ئیش لە دەرەوەی‮ ‬گوند هەموویانیان گرت و دواتر ئیمەیان لە ناو زیلی‮ ‬سەربازی‮ ‬دانا وهەتا لە‮ ‬یادمە لە نیوان هەردوو زیلی‮ ‬پڕ‮ ‬لە خەڵك وە زیلیك هەبوو پڕ‮ ‬لە سەرباز‮ ‬و هەتا دەیان زیل سەرباز راوەستا بوون و كۆپتەریش بەبەردەوام بە ئاسماندا دەسورانەوە و هەتا كە لە ریگا لە ناو زیل بۆ هەولیر كە لە ریگا منداڵەكانمان زۆر برسی‮ ‬ببوون و هەتا ترسی‮ ‬زۆرمان هەبوو پاشان ئیمەیان راگواست بۆ باشوری‮ ‬ئیراق‮. ‬

دواتر دایكە‮ (‬نازحەسەن هۆستانی‮) ‬كە هاوسەر و كەسوكاری‮ ‬ئەنفالكراوی‮ ‬بارزانییەكان بوون،‮ ‬گوتی‮: ‬ئیمەیان سواری‮ ‬زیلەكانیان كردو بردمانیان بەرەو هەولیر،‮ ‬زیاتر لە شەو رۆژیك لە ریگا بووین و هەموومان دەترساین ئیمە‮ ‬زیندەبەچاڵ بكەن‮ ‬و‮ ‬یان بمانخەنە ناو‮ ‬ڕۆباریك بە برسیەتی‮ ‬و تینیویەتی‮ ‬ئیمەیان لە سەربازگەیەك لە هەولیر دانا،‮ ‬باش لە‮ ‬یادمە ئەو رۆژ ناخۆشانە كە زیاتر لە شەو و رۆژیك لە ریگادا بووین و كەس ئاگای‮ ‬لە كەس نەبوو،‮ ‬دواتر ئیمەیان راگواست بۆ‮ (‬خواروی‮ ‬ئیراق‮) ‬كە بیابانەك بوو‮ ‬و هەشك و چۆڵ و كەس كەسی‮ ‬نەدیت‮ ‬و ئەو جیگایە كە ئیمەیان بۆ برد بیابانیكی‮ ‬وشك بوو،‮ ‬كە هیچ شوینی‮ ‬ژیان نەبوو،‮ ‬من لەوی ژیانی‮ ‬هاوسەرگیرم لە گەڵ سلیمان میرخان شیخومەر هەسنەكی‮ ‬پیكهینا،‮ ‬ژیان زۆر بە زەحمەت بوو‮.‬

دواتر دایكە‮ (‬ریزبار محەمەد عەلی‮) ‬لەبارەی‮ ‬ژیانیان لەو دەشتەكەكەی‮ ‬كە ماوەی‮ ‬چەندساڵ لەوی‮ ‬بوون و هەتا كوڕیكی‮ ‬بەناوی‮ (‬عومەر سەعید‮) ‬لەدەستدا‮ ‬،بەگریانەوە گوتی‮: ‬ئەو شوینە كە ئیمەیان راگوستەوە بۆ دیوانیە‮ ‬كە مان و نەمان بوو كە چووین هەندیك دارو حەسیر پیكەوە نرابوون لە شیوەی‮ ‬خیمە،،هیچی‮ ‬لی نەبوو و هەتا زۆر نەخۆشی‮ ‬پەیدا بوون چونكە ئەو دەشتە ئاویكی‮ ‬پیدا دەهات زۆر پیس بوو،‮ ‬كە نەدەهاتە خواردنەوە و كەلشی‮ ‬حەیوانانی‮ ‬تۆپیو‮ ‬پیدا دەهات،‮ ‬زۆر ناخۆش بوو هیچ ژیانیك نەبوو،‮ ‬دەشتیك بوو كەس كەسی‮ ‬نەدەیت زۆریك لەو بارزانییانە رۆژانە لەو دەشت دەمردن‮. ‬ژیانیكی‮ ‬نەمری‮ ‬و نەژی‮ ‬و هیچ بنكەی‮ ‬تەندروستی‮ ‬نەبوو كە چارەسەری‮ ‬بكەین و ئەو كات دوومنداڵم هەبوون كە بەهۆی‮ ‬نەخۆشی‮ ‬كوڕم عومەر تەمەنی‮ ‬لە منداڵی‮ ‬گیانی‮ ‬لەدەست دا،‮ ‬بەڕاستی‮ ‬ئیستاش كە‮ ‬یادی‮ ‬دەكەم هەر نەخۆشە كە چەند رەزالەتمان بینی،‮ ‬بە ئەو رەزالەتیە بۆ ماوەی‮ 4‬ ساڵ زیاتر لەوی ماینەوە،‮ ‬لەم جیگایە پیاوانی‮ ‬ئیمە دەچوون ئیش و كاریان دەكرد بۆ بژیوی‮ ‬ژیان،‮ ‬بەڵام لەبەر نەبوونی‮ ‬خواردن و خواردنەوە زۆربەیان گیانیان لە دەستدا،‮ ‬دواتر ئیمەیان گواستەوە بۆ قوشتەپە،‮ ‬بۆ ماوەی‮ 3 مانگ زیاتر لە‮( ‬ژیر خیمە)دا بووین،‮ ‬دواتر ئۆردوگایەكیان بۆ ئیمە دروست كردو پیاوەكانی‮ ‬ئیمە بۆ خۆیان دەچوونە ئیشوكار بۆ بژیوی‮ ‬ژیان كاریان دەكردو رۆژانەی‮ ‬ژیانی‮ ‬منداڵەكانیان پەیدا دەكرد‮.‬ 

دایكە‮ (‬ناز حەسەن‮) ‬لەبارەی‮ ‬كارەساتی‮ ‬ئەنفالكردنی‮ ‬بارزانییەكان لە ئۆردوگای‮ ‬قوشتەپەدا گوتی‮: ‬پاشان ئیمەیان گواستەوە بۆ قوشتەپە‮ ‬،‮ ‬رۆژی‮ ‬31/7/1983 ‮ ‬رژیم لە بەرەبانیكی‮ ‬زوودا بە سوپایەكی‮ ‬گەورەی‮ ‬سەربازی‮ ‬و بە هەلیكۆپتەر و تانك هاتن و‮ ‬دەوری‮ ‬ئوردوگای‮ ‬قوشتەپەیان گرت و هیرشیان كردە ناو ماڵەكان‮ ‬و هەموو ئەو پیاوە بارزانییانەی‮ ‬لە تەمەنی‮ ‬لاویەتی‮ ‬تا‮ ‬تەمەنی‮ ‬بە سەرەوە بوون بردیان و‮ ‬كوڕەكانم كە بۆ بژیوی‮ ‬ژیانی‮ ‬منداڵەكانیان دەچوونە ئیش لە سەر ریگا هەموویان گرتن و ئەنفال كران‮، ‬هاوسەرم‮ ‬سلیمان میرخان هەسنەكی‮ ‬و خەزورەكەم و برای‮ ‬هاوسەرم و‮ ‬2 دووبرا و باوكم‮ ‬و چەندین كەسوكاری‮ ‬تر ئەنفال كران و من لەگەڵ كوڕی‮ ‬3مانگی‮ ‬خەڵات كە بەناوی‮ ‬دیاری‮ ‬بوو و دوای‮ ‬ئەنفالكردنی‮ ‬هاوسەر و كەسوكارم بەناوی‮ ‬خەڵاتم كرد‮.‬

دایكە (ریزبار محەمەد عەلی‮) ‬لەبارەی‮ ‬ژیان لەدوای‮ ‬ئەنفالكردنی‮ ‬هاوسەر و كەسوكاری‮ ‬دا گوتی‮: ‬لە ئۆردوگای‮ ‬قوشتەپە كە بەیانیكی‮ ‬زوو بوو من ئەوكات نانم دروست دەكرد‮ ‬و هاوسەرم‮ (‬سەعید حەسەن‮) ‬بەمنی‮ ‬گوت كە بۆچی‮ ‬بەو بەیانیە نان دروست دەكەی،‮ ‬پیم گوت‮ ‬لەبەر گەرما،‮ ‬دواتر خەزورم هاتە لای‮ ‬من گوتی‮ ‬كە هەموو پیاوە بارزانییەكان لە لایەن رژیم دەستبەسەربوون و هەتا خەزورەكەم بەمنی‮ ‬گوت من تەحەمول ناكەم و من لەگەڵ كوڕەكانم سەعید و مەجید دا دەبم،‮ ‬هەرچەند كە چوومە دەرەوە هەتا زابیتیك لەمنی‮ ‬دا و دواتر هاوسەرم بەمنی‮ ‬گوت‮: ‬كە بڕۆ چاوت لەمنداڵەكان بیت،‮ ‬سەربازەكانی‮ ‬رژیمی‮ ‬بەعس بەناو ماڵەكان كەوتن و لە ریگا و ناو جیگا دا هەموو پیاوە بارزانییەكان گیران،‮ ‬ئۆردوگا چۆڵ بوو و تەنها شین و گریان بوو و دواتر ئیمە تەنیا ئافرەت و منداڵ بە تەنها ماین و ئیمە چەند ماڵ پیكەوە لە خانوو بووین لە ترسی‮ ‬پیاوانی‮ ‬رژیم و ئەو كات‮ ‬2 كچی‮ ‬یەك مانگی‮ ‬نیو لەناو سكم دابوو و‮ ‬3 منداڵی‮ ‬ترم هەبوو،‮ ‬هەتا پیاوەكانی‮ ‬رژیم لای‮ ‬ترگوتیان كە‮ ‬3 رۆژی‮ ‬تر هەموویان دەگەڕینەوە و هەتا دوای‮ ‬3 رۆژ خواردنیكی‮ ‬باش ئامادە كردەبوو كە هاوسەرم و كەسوكارم دەگەڕینەوە كە دواتر هەمووی‮ ‬راست دەرنەچوو كە باوەڕمان نەدەكرد و هەتا‮ ‬3‮ ‬منداڵەكەم هەلال و جواد و نیهاد زۆرمنداڵ بوون و لە دوای‮ ‬7مانگ‮ ‬خوا دوكچی‮ ‬بەمن بەخشی‮ ‬ناوم كرد هیڤی‮ ‬و رەجا‮  ‬كرد كە هیڤیم دەكرد كە هاوسەرم و پیاوە بارزانییەكان بگەڕینەوە و ئەوان نەگەڕانەوە بۆیە لەنەبوونی‮ ‬پیاوەكانمان رۆژ بە رۆژ وەزعمان خراپتر و ناخۆش دەبوو،‮ ‬هەتا ئاو كارەبایان لە ئیمە بڕی،‮ ‬هەتا ئاو نەبوو خۆمان پی بشۆین،هەتا كە دەچووینە ئەو ریگا دوورە بۆ ئاو كە سەربازەكانی‮ ‬رژیم ئەو تەنەكەی‮ ‬كەلەسەر شانمان دەڕیشت و هەتا تەقەیان دەكرد،‮ ‬هەتا حكومەتی‮ ‬رژیمی‮ ‬بەعسی‮ ‬كارەبایان لە ئیمە بری،‮ ‬هەتا‮ ‬منداڵەكانی‮ ‬ئیمە كە ئاویان دەهینا لە سەر كانیەكان‮ ‬رژیمی‮ ‬داگیر كەر ئاویان لی‮ ‬دەرژاند،‮ ‬قوتابخانە و نەخۆشخانەیان ویران كرد،‮ ‬بۆ بژیوی‮ ‬ژیان كارمان دەكرد و شەو و رۆژ دەگریاین و ئیمەی‮ ‬ئافرەتان بۆ بژیوی‮ ‬پیداویستیەكانی‮ ‬ژیان دەچووینە ئیش هەرچی‮ ‬هەبووایە دەمان كرد من و ناز لەگەڵ چەندەها ئافرەت‮ ‬ئیشی‮ ‬تەماتە و پیازچاندن و‮ ‬و هەموو جۆر ئیشی‮ ‬و هەتا زۆربەی‮ ‬ئیمە‮ ‬ئافرەتەكانی‮ ‬پیاوە بارزانییەكان كە ئیش چیمەنتۆ و بلوك كیشانەوە‮ ‬وكریكاریمان دەكرد بە حەقیقەت زۆر ناخۆشیمان بینی‮ ‬جیگای‮ ‬خۆیە كە ئیمە قەد نابی‮ ‬چاكەی‮ ‬خەڵكی‮ ‬هەولیر و دەوروبەری‮ ‬كە زۆر هاوكاری‮ ‬ئیمەیان دەكرد‮ ‬لە بیر بكەین كە لە هەموو روویەكەوە دڵسۆز بوون زۆربەیان بە نهینی‮ ‬خۆیان توشی‮ ‬مەترسی‮ ‬كرد بوو كە رۆڵی‮ ‬مەردایەتیان كە بە ئیمە هەبوو بۆ ئیمە‮ ‬یان سەلماند سوپاسیان دەكەین‮. ‬

دایكە‮ (‬ناز حەسەن‮) ‬لەدریژ قسەكانی‮ ‬دا دەڵیت‮: ‬من ناتوانم هەموو شتیك بۆتان باس بكەم،‮ ‬چونكە ئیمە بەتایبەتی‮ ‬ئافرەتانی‮ ‬بارزانییەكان لە دوایی‮ ‬ئەنفالكردنی‮ ‬پیاوەكانمان لە قۆشتەپە زۆر رەزاتمان كیشاوە و هەتا شەوان تابەیانی‮ ‬خەومان نەبوو لەبەر پیاوەكانی‮ ‬رژیمی‮ ‬عیراق دەهاتن و هەموو شوینیك دەگەران و زۆربەزەحمەت ئاومان بەدەست دەكەوت و ئیمە چەندەها جار بەنهینی‮ ‬دەچووینە هەولیر پیداویستەكانمان دەكڕی،چونكە دوایی‮ ‬ئەنفالكردن‮ ‬پیاوەكانمان ئیمەی‮ ‬ئافرەتان زۆر رەزالەت و زەحمەتی‮ ‬و ناخۆشی‮ ‬و دوژواریمان‮ ‬بینی‮ ‬و منداڵەكانمان بەزەحمەت گەورە كرد و بۆیە ئیمە باش دەزانین كە هەموو دایك و خوشك و هاوسەر و دایكە ئەنفالەكانی‮ ‬كوردستانیش بە هەمان شیوە وەك ئیمە لەو ژیانە سەختی‮ ‬تەحموولیان دەكرد و ژیانیان بە سەختی‮ ‬گوزەراندووە،هەروەها سوپاسی‮ ‬خەڵكی‮ ‬هەولیر و دەشتەكان و ئەو شوینانە دەكەین كە هەمیشە هاوكاری‮ ‬ئیمەبوون لەهەموو روویەكەوە‮.‬

دواتر لەكۆتایی‮ ‬دا هەردووكیان گوتیان‮: ‬لە ئەو رۆژە دا منداڵانی‮ ‬و نەوەكانی‮ ‬ئەنفالكراوەكانی‮ ‬كوردستان‮ ‬نابی قەد دایكی‮ ‬خۆیان لە بیر بكرین و هەموو ئەو‮ 281‬ هەزار كوردەی‮ ‬كە ئەنفال كرابوون‮ ‬وەكو باب و براو خوشكی‮ ‬ئیمە بوون،‮ ‬تەمەن دریژی‮ ‬بۆ بەریز جەنابی‮ ‬سەرۆك بارزانی‮ ‬و بەریز نیچیرڤان بارزانی‮ ‬دەخوازین بۆ هینانەوەی‮ ‬تەرمی‮ ‬بارزانیە بی سەرو شوینە و هەروەها ئەنفالەكانی‮ ‬ناوچەكانی‮ ‬تری‮ ‬كوردستان،‮ ‬خۆشحاڵین كە بە چاوی‮ ‬خۆمان دیت سەدام حوسین ئەو دیكتاتۆرەی‮ ‬كە ستەمی‮ ‬بە دەرهەقی‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستان كردبوو لەگەڵ دارودەستەكەی‮ ‬بە سزای‮ ‬خۆیان گەیشتن،‮ ‬ئەمڕۆش پەیامی‮ ‬ئیمەی‮ ‬بنەماڵەی‮ ‬ئەنفالكراوەكان ئەوەیە كە هەموو لایەنەكانی‮ ‬كوردستان دەبیت‮ ‬یەك بن بۆ كوردایەتی‮ ‬و پیكەوە پاڵپشتی‮ ‬سەرۆك بارزانی‮ ‬بین بۆ ئەوەی‮ ‬كە ئەو بۆ كوردایەتی‮ ‬و ئاشتی‮ ‬خەبات دەكات و هەروەها هیوای‮ ‬سەركەوتن بۆ پیشمەرگە قارەمانەكان دەخوازین كە بەرگری‮ ‬لەكوردستان دەكەن،‮ ‬هەروەها ئەو دەسكەوتانە بپاریزین كەبەخەبات و خوینی‮ ‬شەهیدان بەدەستهاتووە‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌