2017-03-15

سەلام عەبدوڵڵا:
- ئەوەی ساڵی 1974 بەسەر كورد هات لە توانادا نییە ئێستا دووبارە ببێتەوە

- سەدام حوسێن وای دەزانی بە رێككەوتنی جەزایر ئیتر رزگاری بوو لە مەسەلەی كورد
- ئەمڕۆ لە شەڕێكی چارەنووسسازداین، نەك هەر بەرگری لە خاك و خۆمان دەكەین، بەڵكو شەڕەكەمان لەجیاتی هەموو جیهانیشە

ئامادەكردنی: شوان سەرابی

سەلام عەبدوڵڵا نووسەر و رۆژنامەنووس لە بەرنامەی" دیڤچوون" ی كەناڵی كوردستان تیڤی، باس لە پیلانی جەزائیرو ئەو گەلەكۆمەكیە دەكات، كە لە كاتی خۆی لە شۆڕشی میللەتی كورد كراوە و تیایدا وەڵامی كۆمەڵێك پرسیاری پێشكەشكار سالم سارم دەداتەوە، ئەمەی خوارەوەش دەقی دیدارەكەیتی:
* دەكرێ باسی پیلانی جەزائیرمان بۆ بكەیت، كە چۆن بوو؟
ـ لە راستیدا هەمیشە شۆڕشەكانی كورد بەرەنگاری پیلان و پیلانگێڕی بۆتەوە، بەڵام بڵێی سەركردایەتی سیاسیی كورد ئەو سەردەمە تەواو ئاگاداری ئەوە بوو، كە پیلانێكی گەورە هەیە و لە 6 ی ئاداری 1975 جێبەجێ دەكرێت؟ بڕوا ناكەم ئەو ئاگادارییە هەبووبێت، رەنگە رۆژەكانی پێش ئەوە هەندێك زانیاری دزەی كردبێ، بەڵام بەو شێوەیە نەبوو، كە روویدا. بۆیە من پێم وایە موفاجەئەیەك بوو زیاتر لەوەی، كە بڵێین پێشتر هەستی پێ دەكرا، چونكە ئەو وتوێژەی لە نێوان كورد و حكوومەتی عێراق هەبوو چوار ساڵی خایاند، واتە مۆڵەتی چوار ساڵی بەدەمەوە بوو و كوردیش، كە چووە ناو ئەو دانووستاندنەوە بە جددی و بۆ ئاشتی و سەقامگیری و بۆ ئەوە چوون، كە چارەسەری بۆ كێشەكە بدۆزنەوە. بەڵام نەیانزانیبوو، كە بەعس بۆ پیلان هاتبووە ناو دانووستاندنەكەوە.
* بۆچی پیلانەكە لە جەزائیر بوو؟
ـ دیارە زەمینەسازیەكی بۆ كرابوو، دەنا دوو سەرۆكی وەك سەدام حوسێن و شا چۆن لە جەزائیر بەیەكگەیشتن و كۆبوونەوەكەیان بۆ ئەوە قۆستەوە، كە وتوێژ لەبارەی شكست پێ هێنانی شۆڕشی كورد بكەن و هەواری بومیدیان، كە ئەو كاتە سەرۆكی جەزائیر بوو پێناوی لە نێوانیان دا كردبوو و بۆچوونەكانیانی لێك نزیككردبۆوە.
* هەمیشە وتەیەك هەیە دەوترێتەوە، كە كورد ئەوەی بەدەستی دێنێت بە چەك لە سەر مێزی دانووستاندنەكان لەدەستی دەدات. ئەمەیەیان تا چەند لەم رێكەوتننامەیە هەستی پێ دەكرێت؟
ـ بەڕاستی ئەمە پیلان بوو، خۆ كورد بانگ نەكرابوو بۆ سەر مێزی دانووستاندنەكە.
* مەبەستم دانووستاندنەكانی پێشووە، كە لەگەڵ حكوومەتی عێراق دەیكرد؟
ـ سەركردایەتی سیاسیی كورد هەمیشە لە شۆڕشی ئەیلوولدا لاری نەبووە لە وتوێژ، واتە ئێمە داخوازیمان هەبوو و بۆ داخوازیەكانیش پێویست بەوە دەكات هێزو توانات هەبێت، كە پیشانی بدەیت، كە داواكان چۆن جێبەجێبهێنی، بەڵام لایەنی ئاشتی و دانووستاندن دانەخرابوو بۆیە پێش دانووستانی 11 ی ئادار چەند دانووستاندنێك كرابوو، 29 ی حوزەیران، لە 1964 دانووستاندنی دیكە كرابوو لەگەڵ رژێمە جیاجیاكاندا، بەڵام كە كورد بە دڵێكی پاكەوە چووبوونە دانووستاندنەكە و سەرەتا وای بۆ دەچوو، كە بە راستی ببێتە مایەی ئاشتی و سەقامگیری هەم لە كوردستان و هەم لە عێراق دا، بەڵام ئەوان بۆ مەبەستێكی دیكەیان بوو، تاكتیك بوو..
* ناوەڕۆكی پیلانەكە چی بوو؟
ـ وەك بەم دواییە دەركەوت پیلانەكە پیلانێكی هینری كیسەنجەر بوو، كە ئەو كاتە وەزیری دەرەوەی ئەمەریكا بوو، كە لەسەر بنەمایەكی نامرۆییانە بنیادی نابوو، بەڵام ئەوە بوو، كە عێراق، گەر كێشەی كوردی لەكۆڵبێتەوە خۆی تەرخان بكات بۆ سوریا هەتاوەكو فشار لەسەر ئیسڕائیل كەمبێتەوەو نەمێنێت.
* ئەوە بەختی كوردە، كە هەموو شۆڕشەكانی كپ كراوەتەوە، یان لە مێژووی رزگاریخوازی میللەتانیشدا شتی وا هەیە و دووبارە بۆتەوە؟
ـ لە مێژوودا شتی وا زۆر روویادەوە و كاتێك میللەتێك راپەڕیوەو شۆڕشی كردووە ئامانجەكانی وا بە سووك و سانایی نەهاتۆتەدی چ لەلایەن داگیركەرەوە بێ، یان دەوڵەتی سەردەستە. ئەوە بۆیە ئەوانە هەمیشە و بە جۆرێك لە جۆرەكان هەوڵ دەدەن، كە راپەڕین و سەرهەڵدان و شۆڕشەكان لەناوبەرن، لەبارەی میللەتی كوردیش بۆیە چۆتە شاخ و چەكی لە شان كردووە چ كاتێك بە ئاشتی و دوور لە خەباتی چەكداری نەیارەكانی دانیان پیانەناوە، بەڵام كاتێك دوژمنەكەت بڕوای بە مافەكانی تۆ نییە تۆ ناچار دەبیت بە هەر شێوەیەك بێت وای لێ بكەیت دان بە مافە رەواكانت بنێت، لەگەڵ ئەمەشدا دەرگای گفتوگۆ چ كاتێك دانەخراوەو ئێمەش هەمیشە لە دوای ئەوە بووین، كە مافە رەواكانمان دەست بكەوێت وەك میللەتانی جیهان، هەچەندە مافەكانمان شتی سەرەتایی بوو...
* داواكانی كورد لەو كاتە دا چی بوو وا لە حكوومەتی عێراق بكات بچێت پیلان بگێڕێت؟
ـ حكوومەتی شۆڤینی عەرەبی ئەوەی بۆ هەرس نەدەكرا، كە كورد تایبەتمەندییەكی لە عێراق دا هەبێت وەك حوكمی زاتی، كە لە خۆیدا خۆبەڕێوەبردن بوو، كە ئەمە لە وڵاتانی تر پێویستی بە شۆڕش نەكردووە، بەڵكو تەنها پێویستی بە پێشكەشكردنی داواكارییەك بووە بۆ گەلێك لە رووی زمان و جواگرافیا و ئەو شتانەوە جیاوازە، كە بنەمای نەتەوەیەك پێكدەهێنێت. بەڵام ئەقڵیەتی رژێمی ئەوسای عێراق ئەمەیان بۆ هەرس نەدەكرا، كە كورد مافی خۆی هەبێت ، بۆ نموونە: سەرەتا لەسەر وشەی ئۆتۆنۆمی رازی نەبوون، دەیانوت لامەركەزی بێت، واتە هەموو شتێك لە ناوەندەوە بێت و هەندێك شت بەدەست كورد بێت. ئەمە وردە وردە پەرەی سەند تا لە رێكەوتننامەی 11 ی ئادار كرا بە ئۆتۆنۆمی بۆ ناوچەی كوردستان.
* ئەو پیلانە چ گۆڕانكاریەكی بەسەر هاوكێشەكان دا هێنا؟
ـ من پێم وایە جگە لە سەرهەڵدانی شۆڕشی ئێران و رووخاندنی شا، لە كاتێكدا شا پێی وابوو بەم پیلانەی لەسەر شۆڕشی كورد سوودێكی زۆر وەردەگرێت، بەڵام پاش رێكەوتننامەی جەزائیر خەڵكی ئێران لە جیاتی دەرەوە سەرنجی ناوەخۆیان دەدا، سەرنجی لە دامودەزگە سەركوتكارییەكانی دەكرد، سەیری ئەو نادادپەروەریەی دەكرد، كە لە وڵاتدا هەبوو، لە ناو تاران دا هەستت دەكرد، باكوور و باشووری زۆر لێك جیاوازن، جا لەبەر ئەوە خەڵك كەوتە خۆی و ناڕەزایی زیاتر بوو و ناڕەزایی هاتە ئاراوەو ئەو شۆڕشەی لێكەوتەوە، كە لە ئەنجامدا رژێمی شای تێچوو.
* شۆڕشی ئێران چ كاریگەریەكی كردە سەرلەنوێ هەڵگیرسانەوەی شۆڕشی میللەتی كورد؟
ـ شۆڕشی ئێران هیچ كاریگەرییەكی نەبوو، چونكە چوار ساڵ پێش شۆڕشی ئێران ئێمە چووینەوە شاخ، خەڵك لە ساڵی 1976 ەوە دەستیپێكردەوەو خەڵكانێكی تر هەر چەكیان دانەنا و لەو گوندانە مانەوەو چاوەڕوانی كرانەوەی دەروازەیەك بوون بە ڕوویاندا، هەر لەو كاتەدا یەكێتیش دروست بوو و دەست كرایەوە بە ئەنجامدانی چالاكی لە ناوچە جیجیاكانی كوردستاندا و خەباتی چەكداری دەستی پێ كردەوە. بەڵام هاوكێشەكان سەبارەت بە ئێمەوە دوای ساڵی 1979 گۆڕانكاری بەسەردا هات، پاش رووخاندنی شا ماوەی چەند ساڵێك باری ئێمە سووكتر بوو، دەروازەكان بەڕووماندا ئاوەڵابوون.
* پێم وابێت لەم سەروبەندەدا حكوومەتی عێراقیش گۆڕانكاری بەسەردا هات؟
ـ سەدام حوسێن وای دەزانی بەم رێككەوتنە ئیتر رزگاری بوو لە مەسەلەی كورد و جارێكی تر كورد ناوێرێ بچێتەوە شاخ و تاكو وتەیەكیان بڵاوكردەوەو دەیانوت ئەوەی بچێتە شاخ دارخورمایەك لەسەری دەڕوێت. واتە بە گاڵتە باسی شتەكەیان دەكرد، بەڵام بە پێچەوانەوە ساڵێك بەسەر رێككەوتنەكە دا تێنەپەڕی شۆڕش دەستی پێ كردەوە، خەبات و تێكۆشان دەستی پێ كردەوە وەك ئەوەی ئەو رێككەوتنە هەر نەكرابێت. راستە ئەوان لە ماوەی رێككەوتنەكە دەستیان بە گواستنەوەی دێهاتەكان كرد و راگواستن و تەعریب  دەستیپێكرد و ئۆردوگای زۆرەملێیان دروست كرد، بەڵام هەموو ئەمانەش نەبووە هۆی ئەوەی، كە میللەتەكە كۆڵ بدات، لە بەرخودان و تێكۆشان بەردەوام نەبێت.
* جەنابت ئەو كاتە پێشمەرگە بوون و ئێستاش وەكو نووسەرو رۆژنامەنووسێك لە گۆڕەپانی سیاسیی هەر بەردەوامیت، پێتان وایە گۆڕانكاری نێودەوڵەتی بەكوێ گەیشتووە، هاوپەیمانەتییەكان لەبەرژەوەندی كوردن، یان نا، پێت وایە جارێكی تر پیلانێكی هاوشێوەی جەزائیر لە كاتی ئێستا بەرامبەر كورد دووبارە ببێتەوە؟
ـ ئەو كاتە بەڕاستی بێكەس بووین، تەنها ئێران دەرچەیەك بوو بۆمان و ئەویش پشتی تێكردین و تەنیا چیاكان پشتیان تێنەكردین، هەروەها ئەو كاتە لە رووی دیبلۆماسییەوە كورد نەگەیشتبووە ئاستێك، بەڵام ئەمڕۆ جیاوازە، هەر لە هەولێر زیاتر لە بیست تا سی قونسوڵگەری وڵاتان هەیە، پەیوەندیەكی بەرفراوانمان لەگەڵ وڵاتاندا هەیە، نوێنەرایەتیمان لە زۆر لە وڵاتانی جیهان دا هەیە.
* ئەو كاتیش نوێنەرایەتی وڵاتان لە عێراق نەبوون، شۆڕش سكاڵایان لەلا تۆمار بكات؟
ـ بەو پلەیە پەیوەندی لەم شێوەیە نەبوو، ئەو كاتە لە خۆیدا عێراق زۆر دوورەپەرێز بوو لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، دیكتاتۆر بوو، واتە هەر لە هاتنی بەعس بۆ سەر حوكم عێراق بووە وڵاتێكی دیكتاتۆری. بەڵام ئێستا هاوكێشەكان زۆر جیاوازترە، ئەمڕۆ لە شەڕێكی چارەنووسسازداین، كە نەك هەر بەرگری لە خاك و خۆمان دەكەین، بەڵكو شەڕەكەمان لەجیاتی هەموو جیهانە، بارودۆخی كوردستان زۆر جیاوازە لەو كاتە، من بڕوا ناكەم پیلانێكی لەو بابەتەی جەزائیر سەربگرێت، چونكە ئێستا دۆزی میللەتی كورد زۆر پێشكەوتووە لە رووی پەیوەندیمان لەگەڵ دەرەوە، هاتوچۆكانی جەنابی سەرۆك بۆ وڵاتان و پێشوازیكردنی لەسەر ئاستی باڵاو دانووستاندنەكان لە بەرزترین ئاستدایە.
* ئێوە رەچاوی ئەوە ناكەن، كە ئێستا ناوچەكە لە ساڵی 1975 زیاتر دەكوڵێت، خەڵك هەمووی دەڵێت گۆڕانكاری گەورە بەڕێوەیە، تۆ بڵێ گۆڕانكارییەكان لە بەرژەوەندی كورد بن؟
ـ ئەگەر ئەم دەرفەتە لەدەست خۆمان بدەین، رەنگە بۆ چەند سەد ساڵێكی تر دەرفەتی ئەوهامان بۆ نەڕەخسێتەوە، لەبەرئەوە ئێستا هەلەكە زۆر لەبارە بۆ گەلی كورد، بۆیە سەركردایەتی سیاسیی كورد پێویستە ئەم هەلە بقۆزێتەوەو حزبەكانیش ئەوەندە خۆیان بە ناكۆكی و ململانێی ناوخۆوە سەرقاڵ نەكەن.
* ئەی ئەو كاتە چۆن بوو؟
ـ ئەو كاتە یەك سەركردایەتی هەبوو، میللەت هەموو یەكپارچە بوو، بەڵام پاش سەرهەڵدانەوەی شۆڕش پەرتەوازەیەكی پێوەدیاربوو، شەڕ لە نێوان زۆربەی هێزو لایەنە سیاسییەكانی كوردستان هەبوو، ئەمە لە كۆتایی هەشتاكان بوو، بەڵام پاش دامەزراندنی بەرەی كوردستانی لە 1987 بارودۆخەكە تۆزێك گۆڕانكاری بەسەردا هات و جۆرە تەبایی و یەكڕیزییەك لە رووی سیاسییەوە هاتە ئارا.
* ئێوە بۆ گلەیی لە بەختی خۆتان دەكەن، كە پێتان وایە، هەمیشە هاوكێشە نێودەوڵەتیەكان لە بەرژەوەندی كورد نەبوونە، بۆچی گلەیی لە خۆتان ناكەن، كە جار جار هێزە كوردییەكان یەك نەبوون بۆ ئەوەی بتوانن بەو ئامانجە بگەن، كە تێكۆشانتان بۆ كردووە؟
ـ بێگومان لە مێژوودا ئێمە نموونەی زۆرمان لەمەدا هەیە، نازانم ئەم نموونە راستە یان نا، دەڵێن كاتی خۆی میرێكی كورد چۆتە لای یەكێك لە سوڵتانەكانی عوسمانی و داوای دەوڵەتی كوردی و سەربەخۆیی كردووە. ئەویش بە راوێژكارەكەی دەڵێت پێیان بڵێ با بڕۆنەوە یەكێك بۆ خۆیان هەڵَبژێرن و بێنەوەو چیان بوێ بۆیان دەكەین، بەڵام ئەوەبوو تا ئێستا نەكراوە، ئەمە یەكێكە لە خاڵە لاوەزەكانی میللەتی كورد، كە لە كاتێكی وا دا واچاكە میللەت متمانە بە یەكێك بدات، كە خاوەن مێژوو، ئەزموون و پێگەیەكی نێودەوڵەتی بێت بیكات بە نوێنەری خۆی، بەڵام لەم كاتە ناسكەدا كێشەی سەرۆكایەتی هەرێمیان كرد بە كێشەیەكی گەورە، كە نەدەبایە ئێستا بوروژێت بە تایبەتی، كە شەڕی داعش یەخەی گرتین.
* بەڕئی بەڕێزتان تەنها كورد وایە لە قۆناغی گواستنەوەدا، یان میللەتانی هەموو دنیا وابوونە؟
ـ مێژوومان بریتی بووە لە ناتەبایی و شەڕە گەڕەك و شەڕە حزبی و هەرچیەكی ناو دەنێیت و شەڕە پەڕۆ و ئەمانە، بەڵام بڕوا ناكەم میللەتانی دیكەی سەر رووی زەمین بەم شێوەیە بووبن، تەنانەت لە ئەمەریكاش شەڕی ناوخۆ روویداوە، لە شوێنی دیكەی ئەوروپا و وڵاتانی تر، بەڵام لەوێ  جارێك روویداوە و كۆتایی هاتووە، بەڵام جارێكی تر كەس ئەم مێژووەی دووبارە نەكردۆتەوە، تا 1987 شەڕی ناوخۆی كورد بەردەوام بوو، كەچی لە 1994 دەستی پێ كردەوەو لەو بڕوایەدا نیم میللەتێكی تر هەبێت ئەوەندە شەڕی ناوخۆی دووبارە كردبێتەوە. دەبا سەیری وڵاتان بكەین بۆ نموونە لە ئێران رابەر هەڵدەبژێردرێت هەتا مردن هەر بە رابەری دەمێنێتەوە و لە هیندستان غاندی هەڵبژێردراو حزبیش نەبوو بوو بە نوێنەری هەموو گەلی هیندستان و دانوستاندنی لەگەڵ ئینگلیز دەكرد و تا سەربەخۆییان بەدەست هێنا. بەڵام بەداخەوە لەناو كورددا تا ئێستا شتێكی وا بەدی ناكرێت. كە ئێستا خەریكە كەسێكی وەك سەرۆك بارزانی خەریكە شتێك بە شتێك بكات، كە خاوەنی ئەو خەبات و پێگە و مێژووەیە بەداخەوە لەلایەكی تر یەكێك دەڵێ سەرۆكی ماوە بەسەرچوو، یەكێك دەڵێ سەرۆكی بەسەرچوو، یەكێك دەڵێ وەختی نەماوەو ..تاد رەنگە ئەمە لە میللەتانی دیكە شتی وا نەبێت.
* پێت وایە پاش ئەو هەموو خەبات و نەهامەتی و كارەساتەی بەسەرگەلەكەمان هاتووە كورد چەند قۆناغەكەی بڕیوە و تا چەند لە ئامانجەكەی نزیك بۆتەوە؟
ـ بێگومان، تەبایی، سازشكردن بۆ یەكتری، رێككەوتن دەخوازێت و تۆ ئەگەر ناوخۆت رێك نەبێت ناتوانی ئامانجەكانت بپێكیت، لە مالیكییان پرسی كورد داوای دەوڵەت دەكات، گوتی: نەخێر هەموو كورد نییە، هەندێك لە حزبەكان داوا ناكەن، پەرلەمانتاری كورد هەیە لە بەغدا نەك داوا ناكات دژایەتی پێشمەرگە دەكات.
* ئێوە سەرنجتان چیە، راستە هەموو كورد داوا ناكات؟
ـ من لام وایە هەموو كوردێكی رەسەن دەبێت لە ناخیا بێت، چونكە تەنیا میللەتێك لە جیهان، كە دەوڵەتی نەبێت كوردە.
* پێم وا بێت لە 1991 راپرسیەك كرا، كە 98% دەنگی بە سەربەخۆیی كوردستان داوە، بەڵام ئێستا قسە لەسەر حزبەكانە دەڵێن وەكو یەك بیرناكەنەوەو لەم بارەیەوە چ سەرنجێكتان هەیە؟
ـ دیارە بەرژەوەندی حزبایەتی دەخەنە پێش بەرژەوەندی گشتی دەنا دەبێت داخوازی سەرەكی هەموو گەلی كورد دەوڵەت بێت، چونكە ئێمە بێ دەوڵەتیمان تاقیكردەوە، ئەوە 100 ساڵە بێ دەوڵەتین لە ناو عێراقدا، تەنیا سوودی بێ دەوڵەتی ئەنفال و كیمیاباران و زیندەبەچاڵكردن بووە، راگواستن بووە، تەعریب بووە، گۆڕینی دیمۆگرافیای شارەكانمان بووە، بڕۆ سەیری ئاماری 1957 ی كەركووك بكە و سەیری ئاماری ناوچەكانی دەرەوەی هەرێمی كوردستان بكە بزانە چ گۆڕانكارییەكی دراماتیكی بەسەر هاتووە، ئەو كەسانەی كوردی كوڕی كورد بوونە ئێستا بوونەتە عەرەب، بووە بە خەڵكی تر، واتە ئەگەر تەبا بووینایە وەكو ئێستا نەدەبووین.
* ئێستا بەشێك لە حزبەكان لەگەڵ ئەوەن بگەڕێینەوە بۆ عێراق، تۆ چی دەڵێیت؟
ـ ئێمە بێ دەوڵەتی و برایەتیمان لەگەڵ عێراق  دا قبوڵ كرد، بەڵام عێراق قبوڵی نەكرد، ئێمە تەنها داواكاریمان ئەوە بوو، كە خۆمان بەڕێوەببەین و تەعریبمان نەكات، رامانەگوازێت و ئەگەر ئەمەیان قبوڵ نەبێت چ بكەین؟ ئێستا ئەگەر  بەتەمای ئەوە بن عێراق بكەنەوە بە عێراق نابێتەوە، ئێستا جارێكی تر نە سونەو شێعە دەتوانن پێكەوە بژین و دەوڵەتێك دروست كەن چ جای كورد؟!.
* هەندێك پێیان وایە، كە ئێستا پرسی سەربەخۆیی كورد لە ئارادایە خەڵكانێكی دەوروبەر كەوتوونەتە جموجۆڵ لە دژیدا و تۆ پێت وایە ئەم پرسە ئەوەندە ئاسان بێت؟
ـ بێگومان وڵاتانی ئیقلیمی پێیان خۆش نیە دەوڵەتی كورد دروست بێت و پێت وایە مێژوو دووبارە ببێتەوەو وەك ساڵی 1974مان بەسەربێتەوە؟
ـ لارییان نییە لەمە و ئەوان هەموو هەوڵێكی خۆیان دەخەنەگەڕ، بەڵام ئێستا بارودۆخ جیاوازە و ئەوەی ساڵی 1974 بەسەر كورد هات لە توانادا نییە ئێستا دووبارە ببێتەوە، بەڵام وەك لە بەرایی ئاماژەم بۆ كرد ئێستا بارودۆخ جیاوازە لە رووی سەنگ و هێزی كوردەوە، ئێمە ئێستا خاوەن سوپای خۆمانین، خاوەن خاكی خۆمانین.
* ئێستا دبلۆماسیەتی كورد بەرگەی پیلانێكی دەرەكی دەگرێت؟
ـ بەڵێ، ئەگەر لەناوەخۆ تەبا بین بەرگەی هەموو شتێك دەگرین، ئەگەر میللەتێك دەوڵەتی هەبوو چۆن دەتوانێت دژایەتی تۆ بكات و بڵێت نابێت تۆ دەوڵەتت هەبێت.
* ئێستا حزبەكان بە تێكڕایی داوای ئەم بابەتە دەكەن؟
ـ بە تێكڕایی داوای سەرەبخۆیی كوردستان ناكەن، بەڵام ناشتوانن بڵێن دژین. بەڵام ئەوان پاساو دێننەوە، بۆ نموونە یەكێك دەڵێ لەبەر بێ مووچەیی، یەكێك دەڵێ لەبەر بێ معاشی، یەكێكی تر باسی مەترسی دەوبەرە دەكات و ئەو قەوانە دووبارە دەكەنەوە و دەڵێن سنوورمان لەسەر دادەخرێ، بۆ نموونە: كاتێك ئیسڕائیل دروست بوو 22 دەوڵەتی عەرەبی دژایەتی كرد و بوو بە واقیع و ئێستا یەكێكە لە دەوڵەتە گەورەكانی جیهان، ئێستا عەرەبیش ئامادەیی هەیە دانی پێدا بنێت، وڵاتێكی وەكو میسر ئاڵای ئیسڕائیل لەسەر خاكەكەی دەشەكێتەوە، ئیمارات و ئوردەن و وڵاتگەلێكی تر پەیوەندی باشیان لەگەڵ ئیسڕائیل هەیە. ئێستا گرفتی خەڵكی ئێمە ئەوەیە پێیان وایە دەبێت دەوڵەتان لەسەر سنیەكی زیوین دەوڵەتی كوردیمان پێشكەش بكەن، هەیە دەڵێ قونسوڵگەرییەكان دەڵێن ئێمە لایەنگری دەوڵەت نین. بێگومان ئەوان وات پێ دەڵێن، چونكە ئەركی ئەوان نییە، چونكە ئەوان نایانەوێت دەست لە كاروباری وڵاتەكە وەردەن، لەبەر ئەوە پێت ناڵێت بڕۆ دەوڵەت دروست بكە، بەڵام كاتێك تۆ دەوڵەتی خۆت دروست كرد ئەو كاتە ئەویش سەیری بەرژەوەندی خۆی دەكات، واتە زلهێزەكان مامەڵە لەگەڵ ئەمری واقیع دەكەن.
* پێت وایە حزبەكان بەو بڕوایە گەیشتبن، ئیدی یەكڕیز بن و دەرفەتێك هاتۆتە پێش بۆ ئەوەی لە كیس نەچێت؟
ـ هەر حزبێك رازی نەبێت بە دامەزراندنی دەوڵەتی كوردی و هەوڵی بۆ نەدات ئۆباڵی دەكەوێتە سەر شانی خۆی و بۆ سبەینێ بەرپرس دەبێت لەبەرامبەر هەر شتێكی بەسەر خۆشی و میللەتەكەی بێت، ئەم عێراقە نەك هەر نابێت بە دەوڵەتێكی دیموكراسی، بەڵكو ئێستا هەوڵ دەدرێت بكرێت بە دەوڵەتێكی شێعی و هەتا دەڵێن قبوڵ ناكەین، كە سوونەیەكی تێدا بێت، ئەمەی ئێستا، كە دبینی سەرۆكی پەرلەمان سونەیە رەنگە نمایش بێت، بزانە چییان كرد بە یەكتری لەسەر ناو، لەسەر عومەر و حەسەن و عەلی و بزانە چەندیان لێك كوشت، لەبەر ئەوە جارێكی تر تۆ لەم دەوڵەتە جێگات نابێتەوە، ئەگەر خۆت خەشیم كەی و بڵێی عێراقێكی یەكگرتوو دەنا ئەمە وەك یەكێك وتی: تەنها لە ئاسمان هەیە.
* پێت وایە ئێستا خەڵكی ئاسایی هەمان هەست و جۆش و خرۆشی نەتەوەیی هەبێت، كە لە ساڵی 1991 لە ئەنجامی ئەم جۆش و خرۆشەدا راپەڕینی كرد؟
ـ واچاكە هەیبێت، بەڵام بەداخەوە هەندێك لایەن، هەندێك حزب، كە مەسەلەی لاوەكی دێنێتە كایەوە و خەڵك لەمە دەتۆرێنێ، بۆ نموونە: هەموومان دیمان لە شارێكی وەك سلێمانی منداڵێكیان هێناوە و دروشمێكیان داوەتە دەستی و دەڵێ دەوڵەتم ناوێ و مووچەم دەوێت، زەڕبێكی بەسەر كوردستان دا هێناوە، بە راستی ئەمە دەچێتە گۆشەی ناپاكییەوە. ئەمەش خەتای ئەو حزبەیە، كە پێشەوایەتی دەكات. دەنا منداڵێك چوزانێ هەبوون و نەبوونی دەوڵەت یانی چیە، ئەوە دیارە تەڵقین كراوە، فێر كراوە، گۆشكراوە بەو هزرە چەوتە، بۆ ئەوەی شتی وا بڵێت. ماقوڵە خەڵكانێك بە زمانی خۆیان بڵێن دەوڵەتمان ناوێت، تەنها ئەو كەسانە نەبێت، كە ناپاكی لە وڵاتی خۆیان دەكەن.

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌