2017-03-05

خه‌بات: زانیار سەردار قڕگەیی

یەكێك لەو كەسایەتییە تێكۆشەر و ناسراوانەی‮ ‬بواری‮ ‬سیاسەت و‮ ‬ڕۆشنبیری‮ ‬و ئەدەبی‮ ‬شاریسلێمانی‮ ‬جەلال حەمەڕەش سەعید قادرە،‮ ‬كە ناسراوە بە‮ ‬جەلال دەباغ‮. ‬جگە لەوەی‮ ‬سیاسەتمەدارە،‮ ‬ڕۆشنبیرێكی‮ ‬بە سەلیقە و نووسەر و‮ ‬ڕۆژنامەنووسێكی‮ ‬خاوەن ئەزموونە،‮ ‬خاوەنی‮ ‬زیاتر لە‮ ‬22پەرتووكی‮ ‬چاپكراوە و چەند پەرتووكی‮ ‬چاپنەكراویشی‮ ‬هەیە و زۆرێك وتاری‮ ‬پڕ‮ ‬بایەخ و بەپێز و پڕ‮ ‬مەعریفەیە لە بوارە جیاجیاكاندا لە‮ ‬ڕۆژنامە و گۆڤار و ماڵپەڕ‮ ‬و بڵاوكراوەكانداهەیە‮. ‬

ساڵی1939 لە سلێمانی‮ ‬لەدایك بووە و خوێندنی‮ ‬هەتا خانەی‮ ‬مامۆستایان هەر لەو شارەدا تەواو كردووە،‮ ‬پاشان بۆ خوێندنی‮ ‬بالێ‮ ‬ڕووی‮ ‬لە ولێتانی‮ ‬وەك‮ ‬ئەڵمانیا،‮ ‬مۆسكۆ‮ ‬كردووە‮. ‬زیاتر لە‮ ‬50ساڵە بەشداری‮ ‬لە بزووتنەوەی‮ ‬رزگاریخوازی‮ ‬گەلەكەمان بە بەشداری‮ ‬هەردوو شۆڕشی‮ ‬ئەیلوول و شۆڕشی‮ ‬نوێ كردووە.چەند جار نوێنەرایەتی‮ ‬وەك نووسەران و لایەنی‮ ‬دیكەی‮ ‬لە ناوەوە و دەرەوەی‮ ‬ولێت پێ سپێردراوە‮.

‬لە شۆڕشە‮ ‬یەك لەدوایەكەكانی‮ ‬كوردستاندا و لە راپەڕینە شكۆدارەكەی1991دا بەشداری‮ ‬چالاكانەی‮ ‬هەبووە،‮ ‬لە حزبیشیوعیدا چەندینپلەی‮ ‬جیاجیای‮ ‬پێ سپێردراوە‮، ‬جگە لەلایەنی‮ ‬سیاسی،‮ ‬ئەندامی‮ ‬دەستەی‮ ‬بەڕێوەبردنی‮ ‬یەكێتی‮ ‬نووسەرانی‮ ‬كورد و پاشان سكرتێری‮ ‬ئەو‮ ‬یەكێتییە بووە تا ساڵی‮. ‬1978 

جێگری‮ ‬سەرنووسەری‮ ‬بیری‮ ‬نوێ‮ ‬الفكر الجدیدە و ئەندامی‮ ‬دەستەی‮ ‬نووسەرانی‮ ‬گریق الشعببووە،‮ ‬ئەندامی‮ ‬دەستەی‮ ‬كۆمەڵەی‮ ‬پێشمەرگە دێرینەكانی‮ ‬كوردستان و ئەندامی‮ ‬دەستەی‮ ‬نووسەرانی‮ ‬گۆڤاری‮ ‬چیا‮ ‬یە،‮ ‬ئێستاش ئەندامی‮ ‬هەردوو‮ ‬یەكێتی‮ ‬نووسەرانی‮ ‬كورد و سەندیكای‮ ‬ڕۆژنامەنووسانی‮ ‬كوردستانە‮، ‬چەند جارێك بە دیداری‮ ‬بارزانیی‮ ‬نەمر شاد بووە و زانیاری‮ ‬لەسەر بارزانییەكان لە شاریسلێمانی‮ ‬هەیە،‮ ‬بەباشمان زانی‮ ‬وەك سیاسەتمەدارێك و تێكۆشەرێكی‮ ‬دێرینیشاری‮ ‬سلێمانی‮ ‬لەسەر بارزانیی‮ ‬نەمر بیدوێنین،‮ ‬چونكە هەمیشە بە ویژدانەوە لێی‮ ‬دواوە و دەڵێ‮: ‬ئەو‮ ‬ڕابەر و دڵسۆزی‮ ‬گەلەكەی‮ ‬بوو‮..‬

❊ ‬سەرەتا با بزانین مامۆستا‮ ‬جەلال دەباغ‮ ‬چ زانیارییەكی‮ ‬لەسەر بارزانیی‮ ‬نەمر و بارزانییەكان لە شاری‮ ‬سلێمانیدا هەیە،‮ ‬یان بۆ‮ ‬یەكەمجار چۆن ناوی‮ ‬بارزانیی‮ ‬نەمرتان بەرگوێ كەوت؟

ــ وەك خەو دێتەوە‮ ‬یادم،‮ ‬دەڵێن بیری‮ ‬منداڵی‮ ‬تیژە،‮ ‬تەمەنم شەش سالێن دەبوو،‮ ‬لە ساڵی‮ ‬1945‮‬ دا لە كۆلێنەكانی‮ ‬گەڕەكی‮ ‬كانێسكانی‮ ‬شاری‮ ‬سلێمانیدا،نزیك ماڵی‮ ‬باوكم،لەو شوێنەیپێیان دەگوت‮: ‬حەوشیگەورە‮ ‬لەسەر دەرگا و بەرد و خشتی‮ ‬هەندێ لە دیوارەكان،‮ ‬وێنەی‮ ‬تفەنگ و دەمانچە و خەنجەر،‮ ‬بە قەڵەم و خەڵووز و پارچە گەچ دەهاتنەپێش چاو‮. ‬دەیانگوت‮: ‬منداڵ و لاوانی‮ ‬بارزانییە دوورخراوەكان‮ ‬دروستیان كردوون‮.‬

هەر لەو كاتەدا ناوێك لە زۆربەی‮ ‬مالێندا لەسەر زار بوو،‮ ‬ئەویش ناوی‮ ‬بارزانی‮ ‬مستەفاو بارزانییەكان بوو‮. ‬واپێدەچوو،‮ ‬لە حەوشی‮ ‬گەورە لە چەند ماڵێكدا نیشتەجێبوون،‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬شوێنی‮ ‬ماڵە گەورەكەی‮ ‬كە پاشان بووە ماڵی‮ ‬حاجی‮ ‬قادری‮ ‬جەباركە دالێنێكی‮ ‬درێژی‮ ‬هەبوو،‮ ‬باخچەیەكی‮ ‬خۆشی‮ ‬تێدابوو پڕ‮ ‬بوو لە هەنجیر و هەنار و میوە.ئاوا ناوی‮ ‬بارزانیینەمرو بارزانییەكانم هاتە گوێ،‮ ‬لە ماڵیشەوە هەمیشە باوكم بەڕێزەوە ناوی‮ ‬بارزانی‮ ‬و بارزانییەكانی‮ ‬دەبرد كە گوایە بە‮ ‬یارمەتی‮ ‬شێخ لەتیفی‮ ‬حەفیدی‮ ‬دراوسێمان لە دەست‮ ‬ڕژێمی‮ ‬پاشایەتی‮ ‬دەرباز بووە و بە شارباژێردا گەڕاوەتەوە ناوچەی‮ ‬بارزان و شۆڕشەكەی‮ ‬هەڵگیرساندۆتەوە‮. ‬لە سەرەتای‮ ‬سالێنی‮ ‬پەنجاكاندا كە قوتابی‮ ‬یەكی‮ ‬ناوەندی‮ ‬بووم زۆر جار لای‮ ‬قوتابیەكان،‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬لای‮ ‬قوتابیە پارتییەكان چەند وێنەیەكم دەدی‮ ‬لەسەر هەندێ لەو وێنانە نووسرابوو‮ ‬ژەنەراڵ بارزانی‮‬،‮ ‬بە نهێنی‮ ‬دەستاودەستمان بەو وێنانە دەكرد و،‮ ‬لە قوتابیە گەورەكان و لە كەسوكارمان باس و خواستی‮ ‬ئەو پیاوەمان دەبیست كە قارەمانانە لەگەڵ جەنگاوەرانی‮ ‬كورددا گەیشتوونەتە ولێتی‮ ‬شوورەوی‮ ‬و لە رووباری‮ ‬ئاراسەوە‮ ‬،پەڕیونەتەوە،‮ ‬زۆر بە دەگمەنیش لەسەر پەڕەی‮ ‬نووسراو دەمانخوێندەوە‮.‬

‮❊ ‬ئەو دەمەی‮ ‬ڕژێمیپاشایەتی‮ ‬لەناوچوو،‮ ‬واتە شۆڕشی‮ ‬چواردەی‮ ‬تەممووز بەرپا كرا،‮ ‬بارزانیی‮ ‬نەمریش لە تاراوگە گەڕایەوە،‮ ‬چۆن ئەو بارودۆخە هەڵدەسەنگێنی؟‮ ‬یا چ گۆڕانكارییەك‮ ‬ڕوویدا؟

ــ گەڕانەوەی‮ ‬بارزانیی‮ ‬مستەفا‮ ‬یەكێك بوو لە دەستكەوتەكانی‮ ‬شۆرشەكەی‮ ‬14ی‮ ‬تەمووزی1958 بە سەرۆكایەتی‮ ‬عەبدولكەریم قاسم.ئەم هەنگاوە لەلایەن تەواوی‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستان و عێراقەوە بەخۆشییەكی‮ ‬بێ وێنەوە پێشوازی‮ ‬لێكرا،‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬چونكە بارزانیی‮ ‬و پێشمەرگەكانی‮ ‬پتر لە‮ ‬یانزە ساڵ بوو لە تاراوگە دەژیان و لەلایەن‮ ‬یەكێتی‮ ‬شورەوییەوە داڵدە درابوون،‮ ‬دوای‮ ‬ئەوەی‮ ‬ڕۆڵێكی‮ ‬نیشتمانپەروەرانەیان لە سەروبەندی‮ ‬كۆمارە ساواكەی‮ ‬كوردستاندا لە مەهاباد گێڕا و بوونە نموونەی‮ ‬مقاومەتی‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستان لە دژی‮ ‬چەوساندنەوەی‮ ‬نەتەوایەتی‮ ‬و لەپێناو چارەسەری‮ ‬كێشەی‮ ‬گەلەكەماندا‮. ‬كاتێك بارزانی‮ ‬گەیشتە بەغدا،‮ ‬لەلایەن گشت حزب و هێزە نیشتمانپەروەرەكان و جەماوەری‮ ‬گەلەوە،‮ ‬بە عەرەب و كورد و‮ ‬ڕۆڵەی‮ ‬نەتەوەكانی‮ ‬ترەوە،‮ ‬پێشوازییەكی‮ ‬بێ وێنەی‮ ‬لێكرا‮.

‬دوای‮ ‬ئەوەش لە16 /4/ 1959دا كە‮‬784 ‮‬كەس لە بارزانییەكان لەسەر پشتی‮ ‬كەشتییە گەورەكەی‮ ‬گزویا‮ ‬گەیشتنە شاری‮ ‬بەسرە،‮ ‬دیسان لەلایەن سەدان هەزار كەسەوە،‮ ‬پێشوازییەكی‮ ‬گەرمیان لێكرا،‮ ‬كە ئەمەش بەڵگەی‮ ‬پێزانین و‮ ‬ڕێزلێنانی‮ ‬ئەو‮ ‬ڕۆڵەیان بوو كە بە سەركردایەتی‮ ‬بارزانیی‮ ‬نەمر لە خەباتی‮ ‬ڕزگاریخوازیی‮ ‬گەلەكەمانداگێڕابوویان‮.

‬بارزانی‮ ‬هەر لە‮ ‬یەكەم‮ ‬ڕۆژی‮ ‬گەیشتنە بەغدا،‮ ‬هاتەوە ناو كۆڕی‮ ‬سیاسەت و تێكۆشان و،‮ ‬لە بارودۆخێكی‮ ‬زۆر ئاڵۆز و گرانی‮ ‬ئەو سەردەمەدا دەستی‮ ‬بە چالاكی‮ ‬كردەوەو،‮ ‬سالێنی‮ ‬دووریشی‮ ‬نەبووە كۆسپ و‮ ‬ڕێگرلەپێش خەباتیدا،‮ ‬شارەزایانە سەری‮ ‬لەو بارە ئاڵۆزە دەركرد كە لەو سەردەمەدا بزاڤی‮ ‬نیشتمانی‮ ‬گەلی‮ ‬عێراق و كوردستان خۆی‮ ‬تێدا دەبینێتەوە‮.

‬شۆڕشی‮ ‬14ی‮ ‬تەمووز وەك دەسەلێتێكی‮ ‬دیموكرات و نیشتمانپەروەر خۆی‮ ‬لەناو بارێكدا بینییەوە كە مەترسی‮ ‬لەناوچوونی‮ ‬لێدەكرا،‮ ‬بەلێم بە گەڕانەوەی‮ ‬بارزانی،‮ ‬پشت ئەستوور و بەهێزتر بوو لە رووی‮ ‬دوژمناندا و ئەو‮ ‬ڕابەرە مەزنە لە چاوپێكەوتن و دیداری‮ ‬لەگەڵ زەعیم عەبدولكەریم قاسمدا رایگەیاند كە سەربازێكی‮ ‬هێنانەدی‮ ‬ئامانجەكانی‮ ‬ئەو شۆڕشە و گەلەكەیەتی‮ ‬و ئەمەشی‮ ‬چەند جارێك لە وتارەكانی‮ ‬لە كۆبوونەوەكانداڕاگەیاندەوە،‮ ‬ئەو دەمە بوو كە‮ ‬ڕژێمی‮ ‬كۆماری‮ ‬لە‮ ‬ڕێبازی‮ ‬دیموكراسی‮ ‬لای‮ ‬نەدابوو،‮ ‬بارزانی‮ ‬لە كۆبۆنەوەیەكی‮ ‬جەماوەریدا وتاری‮ ‬دا تاقە رستەیەكی‮ ‬بەلامەوە زۆر سەیر بوو كە گوتی‮:‬ئەز خزمەتكاری‮ ‬گەلی‮ ‬عێراقم،‮ ‬ئەز خزمەتكاری‮ ‬میللەتی‮ ‬خۆمم‮ !! ‬ئا بەو شێوەیە لەبیر و مێشكدا ماونەتەوە،‮ ‬دواتر وێڕای‮ ‬ڕەخنەی‮ ‬كەسانێك،‮ ‬گەیشتمە ئەوپەندە بەرزەی‮ ‬عەرەب كە دەڵێت‮: ‬زعیم القوم خادمهم‮..! ‬واتە‮ ‬سەرۆكی‮ ‬نەتەوەیەك خزمەتكاریانە‮.‬

‮❊ ‬بە گەڕانەوەی‮ ‬بارزانیی‮ ‬نەمر تا چ ئاستێك تۆوی‮ ‬یەكبوون‮ ‬یاخود بیروبۆچوونەكان لەنێو‮ ‬ڕیزەكانی‮ ‬جەماوەردا جۆشی‮ ‬سەند؟

ــ‮ ‬هاتنەوەی‮ ‬بارزانی‮ ‬و‮ ‬یاوەرانی‮ ‬گوڕ‮ ‬و تینێكی‮ ‬گەورە بوو بۆ بزاڤی‮ ‬نیشتمانی‮ ‬و،‮ ‬لە سەرەتاشەوە حزبی‮ ‬شیوعی‮ ‬عێراق،‮ ‬بەچاكی‮ ‬لەو‮ ‬ڕاستییە گەیشتبوو،‮ ‬بۆیە لەدوای‮ ‬ئەو پێشوازییە گەرمە جەماوەرییەوە بوو كە لە بارزانی‮ ‬كرا،‮ ‬وێرای‮ ‬ڕۆڵی‮ ‬پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان و گشت هێزە نیشتمانپەروەرەكانی‮ ‬تر‮.

‬جا هەرچەندە ناو‮ ‬ڕیزەكانی‮ ‬پارتی‮ ‬و سەركردایەتییەكەی‮ ‬هەندێ گیروگرفتی‮ ‬بەخۆوە بینی،‮ ‬بەلێم بارزانی‮ ‬ڕۆڵی‮ ‬سەرەكی‮ ‬بینی‮ ‬لە چارەسەركردنی‮ ‬ئەو كێشانەدا بەو چەشنەی‮ ‬كە ئەنجامدران‮. ‬وێرای‮ ‬ئەوەش پارتی‮ ‬بە سەرۆكایەتی‮ ‬بارزانی‮ ‬پەیماننامەی‮ ‬بەرەی‮ ‬یەكێتی‮ ‬نیشتمانی‮ ‬ئیمزا كرد و بووە ئەندامێكی‮ ‬كارای‮ ‬ئەو بەرەیە كە دیسان لەو سەروبەندەدا هەنگاوێكی‮ ‬گەورە بوو بەرەو‮ ‬یەكێتی‮ ‬ڕیزەكان،‮ ‬كە بەداخەوە زۆری‮ ‬نەخایاند و لەبەر هەندێ هۆكاری‮ ‬ترلەبەریەك ترازا‮.

‬جا ئێستاكە دوای‮ ‬ئەوەی‮ ‬نزیكەی‮ ‬پەنجاساڵێك بەسەر ئەو‮ ‬ڕۆژگارانەدا تێپەڕیووە،‮ ‬توێژەرەوەی‮ ‬زانستپەروەر و مەوزوعی‮ ‬دەگاتە ئەو دەرئەنجامەی‮ ‬بە بەڵگەوە بیسەلمێنێت كە بارزانی‮ ‬ڕۆڵی‮ ‬پۆزەتیڤ و ئیجابیانەی‮ ‬بووە بۆ‮ ‬یەكگرتنی‮ ‬ڕیزەكانی‮ ‬گەل،‮ ‬كە دیسان ئەمەش لە هەڵگیرساندن و‮ ‬ڕابەرایەتی‮ ‬كردنی‮ ‬شۆڕشەكەی‮ ‬11ئەیلوولی1961دا دەنگی‮ ‬دایەوە و،‮ ‬تەواوی‮ ‬حزب و هێزە كۆمەلێیەتیەكانی‮ ‬ناو كۆمەڵگەی‮ ‬كوردستان وتەنانەت عێراقیش،‮ ‬وەك حزبیشیوعی‮ ‬عێراق،‮ ‬لەژێر ئالێی‮ ‬شۆڕش و سەركردایەتی‮ ‬بارزانیدا كۆبوونەوە و،‮ ‬لەو كاتانەشدا سەركەوتنەكانی‮ ‬شۆڕش و گەل زۆرتر وپتەوتر دەبوون‮.‬

‮❊ ‬سەرەتای‮ ‬شادبوونت بە دیداری‮ ‬بارزانی‮ ‬چۆن و كەی‮ ‬بوو؟

ــ سەرەتا لە دوورەوە لە ساڵی1959بە دیداری‮ ‬بارزانی‮ ‬شاد بووم كە لە كۆبوونەوەیەكدا وتاری‮ ‬دەدا،‮ ‬ئەمە لە شاری‮ ‬بەغدا بوو، لە ماوەی‮ ‬سالێنیشۆڕشە مەزنەكەی‮ ‬ئەیلوولدا سێ جار لە نزیكەوە بە دیداری‮ ‬بارزانیی‮ ‬مەزن شاد بووم،‮ ‬زۆر بەكورتی‮ ‬باس لەو دیدارانە دەكەم‮. ‬لە دوای‮ ‬ساڵی1967 دیسان هەر لە دوورەوە بە دیداری‮ ‬شاد بووین كە لە ناوچەی‮ ‬باڵەك و ناوپردان دەردەكەوت‮.

‬تا جارێكیان هاتە دەرگەڵە،‮ ‬بۆ سەردانی‮ ‬مام سلێمان بەگی‮ ‬دەرگەڵە،‮ ‬باوكی‮ ‬هاوڕێ زرار،‮ ‬ئێمەش بەپیرییەوە چووین تا نشێوەكەی‮ ‬خوارەوە‮، ‬لەوێ كە ئێمەی‮ ‬دی‮ ‬لە ئەسپەكەی‮ ‬دابەزی‮ ‬و بەپێ سەركەوت‮، ‬دوای‮ ‬چاك و چۆنی‮ ‬و بەخێرهاتن،‮ ‬ئیتر تا دیوەخانی‮ ‬مام سلێمان بەگ بەڕێمان كرد،‮ ‬ژمارەیەك پاسەوانیشی‮ ‬لەگەڵدابوون‮. ‬لەو سەردەمەدا كە بارەگای‮ ‬هەرێمی‮ ‬كوردستانی‮ ‬حزبمان لە گوندی‮ ‬دەرگەڵە بوو،‮ ‬زۆر جار بارزانیی‮ ‬نەمرسەردانیئەم گوندەی‮ ‬دەكرد،‮ ‬تا گەلییەكەی‮ ‬خوارەوە پیاوە ناسراوەكانی‮ ‬دەرگەڵە و هاوڕێیانیحزبمان،‮ ‬لەپێش هەموویانەوە مام سلێمان بەگ دەرگەڵەیی‮ ‬ڕەحمەتی،‮ ‬بۆ پشێوازی‮ ‬بارزانی‮ ‬دەچوون‮. ‬ئەگەر هاوڕێ‮ ‬عەزیزمحەمەد‮‬یش لەوێ بوایە لەپێش هەموویانەوە تا گەلییەكە دەچوو‮. ‬بارزانیی‮ ‬نەمر لە ئەسپەكەی‮ ‬دادەبەزی‮ ‬و لە ریزی‮ ‬ئەوخەڵكە بەپیادەیی‮ ‬دەڕۆیشت،‮ ‬زۆر جار بەم جۆرە دەهاتە دەرگەڵە وپێشوازییەكی‮ ‬گەرمی‮ ‬لێدەكرا‮، ‬لە دیداری‮ ‬شەخسیەتی‮ ‬بارزانی،‮ ‬هەڵسوڕان و گفتوگۆدا،‮ ‬لە شێوەی‮ ‬بۆچوون و چارەسەری‮ ‬گیروگرفتەكاندا دڵسۆزی‮ ‬تەواوی‮ ‬بۆ گەلی‮ ‬كوردستان و عێراق دەردەكەوت‮. ‬

تەنانەت بەرانبەر دوژمنانی‮ ‬گەلەكەشی‮ ‬لە رەوشتی‮ ‬بەرزی‮ ‬ڕاستگۆیی‮ ‬و بەڵێن بردنە سەر و نەریتە دێرینە جوانەكانی‮ ‬كوردەواری‮ ‬دەستبەردار نەدەبوو،‮ ‬بە پێچەوانەی‮ ‬دوژمنانەوە كە زۆر‮ ‬ڕێگەی‮ ‬نزم و سووك و ناڕەوشتانەیان بۆ لەناوبردنی‮ ‬گرتە بەر كە لە سایەی‮ ‬گەلەكەیەوە ژێركەوتن‮. ‬چەند جارێكیش كە لە نزیكەوە بە دیداری‮ ‬شاد بووم‮. ‬یەكەم جار كە بە ئەركێكی‮ ‬حزبی‮ ‬بە دیداری‮ ‬شاد بووم،‮ ‬ئەوە بوو لەگەڵ هاورێ هەژار لەلایەن سەركردایەتی‮ ‬حزبی‮ ‬شیوعی‮ ‬عێراقەوە نێردراین بۆ دیداری‮ ‬بارزانی،‮ ‬لە ساڵی1969دا بوو،‮ ‬پێكەوە كەوتینە‮ ‬ڕێ بەرەو كۆشكی‮ ‬ئاشتی‮ ‬قصرالسلاملە ناوچەی‮ ‬حاجیئۆمەران،‮ ‬پاش پشوویەكی‮ ‬كەم و حەسانەوەمان،‮ ‬كاك ئیدریسی‮ ‬خوالێخۆشبوو گەیشتە لامان و زۆر بەگەرمی‮ ‬بەخێرهاتنی‮ ‬كردین و كاتێكی‮ ‬باشمان بە گفتوگۆ و قسە و باسەوە بردە سەر،‮ ‬كاتمان گەیاندە كاتژمێر دوانزەی‮ ‬شەو كاك ئیدریس بەجێی‮ ‬هێشتین بەو هیوایەی‮ ‬پاش ماوەیەكی‮ ‬تر بچینە دیداری‮ ‬بارزانیی‮ ‬نەمر‮. ‬هەردووكمان لە ژوورەكە چاوەڕوانی‮ ‬كاتی‮ ‬دیاریكراو بووین هێندەمان زانی‮ ‬لە دەرگای‮ ‬ژوورەكەمان درا،‮ ‬كە دەرگامان كردەوە تەماشامان كرد بارزانی‮ ‬خۆی‮ ‬كرد بە ژووردا و دەرگای‮ ‬لەدوای‮ ‬خۆی‮ ‬داخستەوە،‮ ‬بە گەرمی‮ ‬بەخێرهاتنی‮ ‬كردین و هەواڵی‮ ‬هاوڕێیانی‮ ‬پرسی،‮ ‬بە تایبەتی‮ ‬هاوڕێیان‮ ‬عەزیزمحەمەد،‮ ‬كەریم ئەحمەد‮‬،‮ ‬لەسەر سووچێكی‮ ‬جێگەكە لەگەڵمان دانیشت‮. ‬سەرنجمان دایە بارزانی‮ ‬دەستە جلێكی‮ ‬كوردی‮ ‬لەبەر دابوو،‮ ‬تۆكمەییخۆی‮ ‬لەبەر كردبوو گۆرەوی‮ ‬و پوزەوانە لەپێدا و خەنجەرە كوردییەكەی‮ ‬لەبەر پشتێندا و،‮ ‬جامانەی‮ ‬سوور لەسەرو،‮ ‬رەخت بەستوو‮. ‬لەشو لارێكی‮ ‬كوردانەی‮ ‬لەشساغ‮ ‬و چاپووك دەهاتەپێشچاو‮.

‬گفتوگۆیەكی‮ ‬گەرمی‮ ‬دەستپێكرد،‮ ‬بەلێم زۆر هێمن ولەسەرخۆ،‮ ‬لەكاتی‮ ‬قسەكردنی‮ ‬ئێمەدا بە سەرنجێكی‮ ‬قوڵەوە تەماشای‮ ‬و تەبێژی‮ ‬دەكرد،‮ ‬بەهێزی‮ ‬وتەبایی‮ ‬شەخسیەتی‮ ‬بارزانی‮ ‬ڕابەر،‮ ‬خەسڵەتێك نەبوو لەگەڵ‮ ‬یەكەم دیداردا بەچاكی‮ ‬دەرنەكەوێ،‮ ‬بەڵێ ئەم پیاوە سادەیە‮ ‬،ئەو‮ ‬ڕابەرەی‮ ‬گەلەكەمان كە لە ماوەی‮ ‬چەندان ساڵدا توانی‮ ‬تەواوی‮ ‬هێزەكانی‮ ‬كوردستان وحزبی‮ ‬ئێمەش‮ ‬شیوعی‮ ‬لە دەوری‮ ‬خۆی‮ ‬و شۆڕشەكەی‮ ‬،‮ ‬ئەیلوول كۆ بكاتەوە‮.. ‬تا نزیكی‮ ‬بەرەبەیان لەگەڵ ئێمە دانیشت،‮ ‬قسە و باسێك كە لە حزبمانەوە‮ ‬ڕاسپێردرابووین پێی‮ ‬ڕاگەیاندرا،‮ ‬ئەویش هەندێك لەو قسە و باسەی‮ ‬مەبەستی‮ ‬بووپێی‮ ‬راگەیاندین،‮ ‬دوایی‮ ‬بۆ بارەگای‮ ‬خۆی‮ ‬خوڵقیكردین،‮ ‬بەڵێنمان دایە كە لە ئایندەدا بچینەوە خزمەتی،‮ ‬كاتێك وادەی‮ ‬بەڕێكردنی‮ ‬هات تا دەرەوەی‮ ‬كۆشكی‮ ‬سەلام بەڕێمان كرد،‮ ‬بۆ بەیانی‮ ‬ئێمەش لە دیداری‮ ‬ئەو رابەرە خۆشەویستەی‮ ‬گەلەكەمان گەڕاینەوە،‮ ‬كە ساڵەهای‮ ‬ساڵ رۆڵێكی‮ ‬كاریگەری‮ ‬لە بزووتنەوەی‮ ‬رزگاریخوازی‮ ‬و نەتەوەیی‮ ‬گەلی‮ ‬خوارووی‮ ‬كوردستان داگێڕا،‮ ‬بە جۆرێكی‮ ‬وا كەسێك نییە،‮ ‬سیاسییەك نییە،‮ ‬زانایەكی‮ ‬مێژووناس نییە بتوانێ باسی‮ ‬مێژووی‮ ‬ئەم سەردەمەی‮ ‬عێراق و بزووتنەوەی‮ ‬نیشتمانی‮ ‬و مەسەلەی‮ ‬كورد و خەباتی‮ ‬كوردستان بكا و نابێ ئەمڕۆ دەورگێڕانی‮ ‬بارزانی‮ ‬فەرامۆش بكات.

دیدارێكی‮ ‬دیكەی‮ ‬بارزانیی‮ ‬نەمر،‮ ‬ساڵی‮ ‬1973 بوو كە لەگەڵ دەستەی‮ ‬نوێنەرایەتی‮ ‬پارتی‮ ‬كۆمۆنیستی‮ ‬بەریتانیا لەگەڵ هاوڕێ‮ ‬ئاواخاچاودوور‮ ‬بەدیداری‮ ‬شاد بووین‮. ‬ئەو دەستەی‮ ‬سەركردایەتی‮ ‬پارتی‮ ‬كۆمۆنیستی‮ ‬بەریتانیا سێ كەس بوون،‮ ‬یەكێكیان ئافرەت بوو سكرتێری‮ ‬كۆمیتەی‮ ‬ناوەندی‮ ‬و دوو ئەندامی‮ ‬مەكتەبی‮ ‬سیاسیی‮ ‬كە ناسراوترینیان هاوڕێ ئیدریس كۆكس بوو لە بارەگای‮ ‬بارزانی‮ ‬كاتێك گفتوگۆ دەستپێكرا‮ ‬یەكێك لە رابەرانی‮ ‬ئەودەمه‌ی پارتی‮ ‬كە د.مەحموود عوسمان بوو بۆ بارزانی‮ ‬تەرجەمەی‮ ‬دەكرد‮.‬

گەشتینە ئەو رایەی‮ ‬كە دەستەی‮ ‬نوێنەرایەتی‮ ‬پارتی‮ ‬كۆمۆنیستی‮ ‬بەریتانیا لە دیدارەكەی‮ ‬بارزانی‮ ‬دڵشاد بوون،‮ ‬هەروا لە ئاڵوگۆڕكردنی‮ ‬بیروڕا و،‮ ‬لەو مەترسیانەش بەئاگا بوون كە دەووری‮ ‬بزوتنەوەی‮ ‬نەتەوەیی‮ ‬كوردستان و بارزانی‮ ‬ڕابەریان دابوو.دوای‮ ‬تەواوبوونی‮ ‬گفتوگۆی‮ ‬هەردوولا كە ئێمەش لە تەواوی‮ ‬گفتوگۆیەكەدا ئامادە بوین،‮ ‬نانی‮ ‬نیوەڕۆمان لەسەر سفرەی‮ ‬بارزانیخوارد‮. ‬بارزانی‮ ‬لەم دیدارەیدا لەگەڵ دەستەی‮ ‬نوێنەرایەتی‮ ‬بەریتانی،‮ ‬بە زمانێكی‮ ‬سادە و روون باسی‮ ‬لێقەوماویی‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستانی‮ ‬كرد و ناهەق و زۆرداری‮ ‬كاربەدەستانی‮ ‬رژێمی‮ ‬بەغدای‮ ‬دەرخست كە بۆ پەیڕەوكردنی‮ ‬ڕێككەوتننامەی11 ئاداری1970 سەر‮ ‬ڕاست و دڵسۆز نین و نایانەوێ بۆ ئاشتییەكی‮ ‬بەردەوام و چاكەی‮ ‬هەردوو گەلی‮ ‬برای‮ ‬عەرەب و كورد كۆششیان بخە نەكار.دوای‮ ‬تەواوبوونی‮ ‬دیدارەكە و كاتی‮ ‬رۆیشتن تا دەرگا میوانەكان بەڕێ كران و ئیدریس كۆكس لە هەمووان گەرمتر دەستەكانی‮ ‬بارزانی‮ ‬گووشی‮ ‬و بەپێكەنینەوە ماڵئاوایی‮ ‬لێكرد‮.‬

❊ ‬بارزانی‮ ‬لەو سەردەمەدا دەنگدانەوەی‮ ‬چۆن بوو چ لەناوخۆ و چ لە سەر ئاستی‮ ‬جیهاندا؟

ــ بارزانیی‮ ‬مستەفا لەو سەردەمانەدا لەناوخۆدا دەنگدانەوەی‮ ‬باشی‮ ‬هەبوو خۆشەویست بوو،‮ ‬رۆڵەكانی‮ ‬گەل لەناوخۆدا‮ ‬،‮ ‬ئەوانەش كە لەژێر بارودۆخی‮ ‬رژێمی‮ ‬دیكتاتۆردا دەژیان لە دڵەوە خۆشیان دەویست،‮ ‬سەرەڕای‮ ‬جیاوازی‮ ‬بیروبۆچوونیش،‮ ‬چونكە رەمز و هێما و نیشانەی‮ ‬شۆڕش و بەرخودان بوو‮. ‬بارزانیی‮ ‬مستەفا لەسەر ئاستی‮ ‬جیهانیش كەسایەتییەكی‮ ‬ناسراو بوو،‮ ‬ئەگەر لە زۆربەی‮ ‬ولێتانی‮ ‬ئەوروپا و شوێنەكانی‮ ‬تریش ناوی‮ ‬كورد و كوردستان ببردرایە،‮ ‬زۆریان‮ ‬یەكەوڕاست دەیانگوت:بارزانی،‮ ‬بۆیە دەتوانرێ بگوترێ‮: ‬بارزانی‮ ‬رەمزی‮ ‬گەلی‮ ‬كوردستان بوو،‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬دوای‮ ‬دەنگدانەوەی‮ ‬شۆڕشەكەی‮ ‬ئەیلوول و،‮ ‬نووسینی‮ ‬هەندێ لە رۆژنامەنووسانی‮ ‬بیانی‮ ‬و بلێوكردنەوەی‮ ‬وێنەكان‮.‬

‮❊ ‬كاتێك كە بارزانیت بینی‮ ‬،هەستت بەچی‮ ‬دەكرد؟

ــ وەك پێشتر ئاماژەم پێكرد،‮ ‬من سێ جار بارزانیم لە نزیكەوە بینیووە،‮ ‬هەستم بەخۆشییەكی‮ ‬زۆر دەكرد،‮ ‬شێوازی‮ ‬پێشوازیكردنی‮ ‬زۆر ئاسایی‮ ‬و كوردانە بوو،‮ ‬بە گەرمی‮ ‬و‮ ‬ڕێزێكی‮ ‬زۆرەوە پێشوازی‮ ‬دەكردین،‮ ‬كە ئاواتەخواز بووین چەندان جاری‮ ‬تر بە دیداری‮ ‬شاد ببین‮.‬

❊ ‬هەڵوێستی‮ ‬بارزانی‮ ‬چۆن بوو بەرانبەر كەسانی‮ ‬سیاسیی‮ ‬و رۆشنبیر،‮ ‬یان پیاوانی‮ ‬ئاینی‮؟

ــ هەڵوێستی‮ ‬بارزانیی‮ ‬بەرانبەر كەسانی‮ ‬سیاسیی،‮ ‬یان رۆشنبیر و پیاوانی‮ ‬ئاینی،‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬ئەوانەی‮ ‬دڵسۆزی‮ ‬گەل و ئامانجەكانی‮ ‬شۆڕش بوون زۆر باش وپڕ‮ ‬لە‮ ‬ڕێز وخۆشەویستی‮ ‬بوو،‮ ‬بارزانیی‮ ‬رابەرێكی‮ ‬ئیماندار بوو،‮ ‬بەزۆر شێوە‮ ‬ڕێزی‮ ‬لەو كەسایەتییانە دەگرت،‮ ‬بەلێم لە ئاست ئەوانەی‮ ‬هەڵوێستیان نەئەگونجا وانەبوو،‮ ‬یان لە خانەی‮ ‬دژ بە شۆڕشی‮ ‬دادەنان،‮ ‬هەڵوێستێكی‮ ‬توندی‮ ‬دەگرتەبەر و،‮ ‬قسەی‮ ‬لەئاستیان نەستەق بوو،‮ ‬ئەگەرچی‮ ‬گیانی‮ ‬لێبووردەیی‮ ‬زۆر بەرز و بەتین بوو،‮ ‬من ئەم بۆچوونەم لە بینین وخوێندنەوە و بیستنی‮ ‬راستی‮ ‬روداوەكانەوە داڕشتووە‮.‬

‮❊ ‬پێشنیازی‮ ‬چی‮ ‬دەكەیت بۆ بارزانی‮ ‬بكرێت؟

ــ چی‮ ‬بۆ بكرێت شایانیەتی،‮ ‬پێشنیاز دەكەم لەپاركی‮ ‬هەولێرپەیكەرێك لە برۆنز بۆ بارزانیی‮ ‬نەمربكرێت،‮ ‬هەروەها لەپاركە گەورەكانی‮ ‬سلێمانی‮ ‬و دهۆك و كەركوك و سۆرانیش‮. ‬گەلی‮ ‬كوردستان رابەرەكەی‮ ‬خۆی‮ ‬بەنەمری‮ ‬هێشتۆتەوە،‮ ‬ئەوەش چاكترین هەڵوێستە و هەر گەلێك‮ ‬ڕێزی‮ ‬رابەرەكانی‮ ‬نەگرێت گەلێكی‮ ‬زیندوو نییە‮.‬

‮❊ ‬چۆن پێناسەی‮ ‬بارزانی‮ ‬دەكەیت،‮ ‬یان چۆن لێی‮ ‬دەڕوانیت بەگشتی؟

ــ بۆ پێناسەی‮ ‬و لێڕوانینیی‮ ‬بە گشتی‮ ‬دەڵێم‮: ‬تێكۆشەرێكی‮ ‬دڵسۆز و‮ ‬ڕابەرێكی‮ ‬كۆڵنەدەر بوو،‮ ‬نەتەوە و نیشتمانپەروەر بوو،‮ ‬ڕابەرێكی‮ ‬میللیبوو،‮ ‬رەمزی‮ ‬شۆڕش و كۆڵنەدان بوو،‮ ‬دەركەوت كە سالێنی‮ ‬درێژی‮ ‬تاراوگەش هەر چاوی‮ ‬لە تێهەڵچوونەوە وگەڕانەوە بۆ نیشتمان و قایل نەبوون بەژێردەستەیی‮ ‬بوو،‮ ‬بە داخەوە كە نسكۆی‮ ‬شۆڕشی‮ ‬ئەیلوول لە ناخەوە ئازاری‮ ‬دا،‮ ‬ئەمەش دیسان بەڵگەیەكی‮ ‬دڵسۆزیی‮ ‬ئەم رابەرە بوو بۆ چارەنووسی‮ ‬گەل و شۆڕشەكەی،‮ ‬لە بیرەوەری‮ ‬بارزانیدا مەگەر ئەوە لە دڵماندا بووبێتە گرێ كە نەك تەنیا سەرۆكیپارتی،‮ ‬بەڵكو‮ ‬ڕابەری‮ ‬گەلەكەمانە،‮ ‬چاو و دڵی‮ ‬بەم رۆژەی‮ ‬كوردستان رۆشن نەبووەوە كە لە سێبەری‮ ‬راپەڕینە شكۆدارەكەی‮ ‬ئاداری1991دەژی‮ ‬و ئەم رۆژە مێژووییەش بێگومان دوور نییە لە‮ ‬ڕەنج و تێكۆشانی‮ ‬ساڵەهای‮ ‬ڕابەرە مەزنەكەی‮ ‬كوردستان بارزانیینەمر،‮ ‬كە شانازییە بۆ هەموو ئەوانەی‮ ‬بە دیداری‮ ‬شاد بوون و نەوەكانی‮ ‬ئایندەشمان لە كتێب و نووسراوەكانماندا باسی‮ ‬ئەم گەورە پیاوە شكۆدارەی‮ ‬گەلەكەمان دەخوێننەوە‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌