2017-01-10

غازی‮ ‬حەسەن


بزانین راگەیاندن چییە؟ پێش ئەوەی‮ ‬باسی‮ ‬بەلارێدا بردن و شێواندن بكەین‮. ‬راگەیاندن لەچەمكە نوێیەكەی‮ ‬هەموو هەژموون و كارتێكردانێكی‮ ‬خێرا دەگرێتەوە،‮ ‬كە لەرێگەی‮ ‬دەزگاكانی‮ ‬گەیاندن و بڵاوكردنەوە لەنێوان‮ (‬نێرەر و وەرگر‮) ‬یان‮ (‬بەرهەمهێنەر و بەكاربەر‮) ‬روودەدەن،‮ ‬ئەو بەدیهاتنە خێرایەی‮ ‬لە بواری‮ ‬پەیوەندیكردن و گەیاندنیش روودەدات،‮ ‬بەشێوازەكانی‮ ‬كۆمینیكێیشن ناودەبرێت‮. ‬واتە راگەیاندن،‮ ‬یان خودی‮ ‬نێرەرە سەرەكییەكەیە،‮ ‬ئەم شێوازی‮ ‬پەیوەندیكردنە وەكو ئامرازێكی‮ ‬كاریگەر بەكاردەهێنێت،‮ ‬جا ئەمە حكوومەت،‮ ‬پەرلەمان،‮ ‬حزب و دامودەزگا رۆشنبیرییەكان بن،‮ ‬یان كۆمپانیاكانی‮ ‬بواری‮ ‬میدیا‮ ‬یان بازرگانی‮ ...‬تد‮.
‮ ‬باشە راگەیاندن چ كارێك دەكات؟ چۆن و بە چ شێوازێكی‮ ‬دەكاتو لەپێناو چی‮ ‬و بۆ كێی‮ ‬دەكات؟ وەكو گوتمان ئەگەر راگەیاندن دەزگایەكی‮ ‬خێراو كاریگەری‮ ‬پەیوەندیكردن بێت،‮ ‬كار دەكات زانیاریو پەیام و مەبەستەكانی‮ (‬نێرەر‮) ‬بگەیەنێتە وەرگر‮، ‬ئەمە لەرێگەی‮ ‬قسەو كردارەوە بەدیدەهێنێت‮، ‬واتە لەرێگەی‮ ‬بەكارهێنانی‮ ‬زمان و ئەنجامدانی‮ ‬كارێك،‮ ‬كردەیەكەی‮ ‬بەكردەوە رادەپەڕێنێت،‮ ‬بەڵام ئەم كردەیە لەرێگەی‮ ‬بەكارهێنانی‮ ‬زمان واتە‮ (‬دەنگو وشەو رستە‮ ..‬تد‮) ‬دەبێت‮. ‬
ئەم كردەیەش راستەوخۆ،‮ ‬یان ناراستەوخۆ بەرێوەدەبردرێت،‮ ‬لەبیری‮ ‬نەكەین ئەمەش راستەوخۆ پەیوەندیی‮ ‬بەگوتارەوە هەیە‮. ‬دیارە راگەیاندن‮ ‬ئامانج و مەبەستی‮ ‬هەیە،‮ ‬ئەویش گەیاندنی‮ ‬پەیامو نێوەڕۆكی‮ ‬گوتارێكە،‮ ‬كە بەشێوازی‮ ‬جودا ئەنجامی‮ ‬دەدات‮. ‬لەپێناو كێ؟ ئەمەیان زۆر گرینگە‮. ‬لای‮ ‬ئێمە راستەوخۆ بەشێوەیەكی‮ ‬گشتی‮ ‬دەڵێین بۆ ئەوەی‮ (‬جەماوەر)ە،‮ ‬دەمانەوێت جەماوەر تێبگات،‮ ‬وشیار بێتو شتە نهێنییەكان بزانێت،‮ ‬یان دەڵێین لەپێناو روونكردنەوەی‮ ‬هەڵوێستەكانو دەرخستنی‮ ‬راستییەكان،‮ ‬یان گەیاندنی‮ ‬رەخنە بۆ ئەوەی‮ ‬پێگەی‮ ‬نێرەری‮ ‬گوتارەكە لەرێگەی‮ ‬راگەیاندنەوە،‮ ‬پتەوو بەهێزو فراوان بكرێت‮. ‬واتە راگەیاندن لەپێناو دەرخستنی‮ ‬بیروڕاو بۆچوون? یان هەڵوێست،‮ ‬یان روونكردنەوەی‮ ‬بۆچوونی‮ ‬نێرەرو بەدیهێنانی‮ ‬مەبەستەكانی‮ ‬ئەنجام دەدرێت،‮ ‬ئەمەش لەكۆتایدا بۆ ئەوەیە پەیامەكە بەوەرگر بگەیەندرێت‮، ‬لێرەدا وەرگر پێكهێنەری‮ ‬سەرەكی‮ ‬گوتاری‮ ‬راگەیاندنە،‮ ‬بەڵام گەلێكجاران وەرگر وەكو پێویست مامەڵەی‮ ‬لەگەڵ ناكرێت،‮ ‬وەكو تەنێكی‮ ‬زیندوو هەڵسوكەوتی‮ ‬لەگەڵ ناكرێت،‮ ‬بەلكو شتی‮ ‬تەنیا بابەتی‮ ‬ئاڕاستە كراوی‮ ‬بەسەردا دەسەپێندرێت، ئەمەش لای‮ ‬وەرگر دەبێتە مایەی‮ ‬دروستكردنی‮ ‬كەشودۆخێكی‮ ‬نەگونجاو لەڕووی‮ ‬دەروونیو مەعریفییەوە‮. ‬كەواتە گریمانەی‮ ‬كێشەیەكی‮ ‬جدی‮ ‬لەبارەی‮ ‬وەرگرو چۆنیەتی‮ ‬مامەڵەی‮ ‬نێرەر لەگەڵ وەرگر هەیە‮، ‬وەكو چۆن گرفتی‮ ‬بەرچاویشمان لەچۆنیەتی‮ ‬بەكارهێنانی‮ ‬زمانو هۆكارەكانی‮ ‬گەیاندنو شێوازی‮ ‬بڵاوكردنەوەو بەكارهێنانی‮ ‬گوتارو تەنیا خودی‮ ‬پێكهاتەكانی‮ ‬گوتاری‮ ‬راگەیاندنیش هەیە‮.‬
كێشەی‮ ‬وەرگر و راگەیاندن
راگەیاندن لەكوردستاندا وەرگر چۆن وەسف دەكات،‮ ‬لای‮ ‬راگەیاندن وەرگر كێیە؟‮ ‬بەشێوەیەكی‮ ‬گشتی‮ ‬ئێمە لەقەیرانی‮ ‬دیاركردنی‮ ‬بەكردەوەی‮ ‬وەرگرین‮ (‬جەماوەر‮)، ‬وەرگر‮ (‬جەماوەرو‮ ‬میللەتە‮/ ‬بەركارهێنەرو ئەو كەس و لایەنان،‮ ‬كە گوتاریان ئاڕاستە دەكرێت‮ )، ‬بێ ئەوەی‮ ‬دیاربكرێت لەچ دۆخێكی‮ ‬كۆمەڵایەتی،‮ ‬رۆشنبیری و تەندروستیو تەمەن و رەگەزو ئاستێك دایە‮، ‬واتە بەشێوەیەكی‮ ‬ستوونی‮ ‬لەسەرەوە بۆ خوارەوە پێناسەی‮ ‬وەرگر دەكرێت‮، ‬هەموو وەرگرێك لەكۆمەڵگەی‮ ‬كوردستان بەوەرگرێكی‮ ‬سیاسی،‮ ‬بەكۆیلە كراو،‮ ‬یان جەماوەری‮ ‬حزب و ئایدیۆلۆجایەكی‮ ‬دیاركراو سەیر دەكرێت،‮ ‬تەنانەت لە راستیدا وەرگرەكان بەپێی‮ ‬جوگرافیا و ناوچە و هەتا‮ ‬زۆنی‮ ‬سیاسیش دابەش بوون‮، ‬هەروەها ئەوە لەبەرچاو ناگیرێت، ‬كە وەرگر،‮ ‬رۆڵێكی‮ ‬سەرەكی‮ ‬لەپێكهێنانی‮ ‬گوتار هەیە،‮ ‬نێرەر بەتەنیا ناتوانێت گوتارەكەی‮ ‬بەكاربهێنێت و ئاراستەی‮ ‬بكات،‮ ‬ئەگەر وەرگری‮ ‬نەبێت‮، ‬وەرگر لە بەرهەمهێنانەوەی‮ ‬سەر لەنوێی‮ ‬هەر گوتاریك پێگەو دەسەڵاتو‮ ‬رۆڵی‮ ‬هەیە،‮ ‬هەر بەتەنیا گوێگرێك و وەرگر و بەكارهێنێكی‮ ‬دابڕوای‮ ‬بێ كاردانەوە نییە،‮ ‬بەلكو خودی‮ ‬وەرگر جارێكی‮ ‬دیكە گوتارەكە بەرهەمدەهێنێتەوە‮، ‬بۆیەشە‮ (‬قسەی‮ ‬نێرەرو كرداری‮ ‬وەرگر كەدەبێتە بەشێك لەسەرلەنوێ بەرهەمهێنانەوەی‮ ‬كارێك‮) ‬دوو پێكهاتەی‮ ‬سەرەكی‮ ‬دەبن،‮ ‬لەنێو گوتاری‮ ‬راگەیاندندا، ئەگەر راگەیاندن بیەوێت شێواندنو‮ ‬بەلارێدا بردن ئەنجام بدات،‮ ‬پێش گریمانەی‮ ‬ئەوەی‮ ‬لێدەكرێت،‮ ‬كە دەستكاری‮ ‬زانیاریی‮ ‬بكاتو شێواندن ئامانجی‮ ‬بێتو هەروەها بەخراپ بەكارهێنانی‮ ‬توانای‮ ‬وەرگر بكاتە مەبەستی‮ ‬سەرەكی‮ ‬لەپێناو جولاندنی‮ ‬هەستو نەستی‮ ‬خەڵك بەشێوەیەكی‮ ‬نامەنتیقی‮.‬
كێشە چییە؟ بۆ شێواندن؟
پێویستە پێش هەر شتێك بزانین شیكاری‮ ‬كاری‮ ‬راگەیاندن لەچۆنیەتی‮ ‬پەیوەندیكردنو گەیاندن كارێكی‮ ‬سەرەكییە،‮ ‬بزانین خاوەنی‮ ‬راگەیاندنەكە واتە‮ (‬نێرەر‮) ‬كێیە؟ پێكهاتە و سیستەمی‮ ‬كارەكانی‮ ‬چییەو ئینجا سروشتی‮ ‬سیستەمی‮ ‬سیاسیو جەماوەر‮ (‬وەرگرە)ەكە چۆنە؟ ئەی‮ ‬ئەنجامەكانی‮ ‬گوتارەكە چییە؟ ئەمە دەبێتە سەرەتایەك بۆ ئەوەی‮ ‬بزانرێت تواناو لێهاتوویی‮ ‬هەر گوتارێك‮ ‬چەندەو چۆنو بەچ شێوازێك كار دەكاتو كردەكانی‮ ‬لەرێگەی‮ ‬بەكارهێنانی‮ ‬قسەو گوتنەوە چۆن راپەڕاندووەو مەبەستەكانی‮ ‬چینو ئەو راستیو ناراستییانەی‮ ‬لەئەنجامی‮ ‬راپەراندنی‮ ‬گوتارەكە بەدیدەكرێن كامەن؟ چۆن واقیعی‮ ‬بەرجەستە كردووەو گواستۆتەوەو چەند وردە لەگەیاندنی‮ ‬زانیارییەكانو ستراتیژیەتی‮ ‬لەڕاپەڕاندنی‮ ‬ئەم كردەی‮ ‬گوتارە چییە؟‮ ‬ئایا چ شتێك بە زەقی و بەمانشێتی‮ ‬گەورەو لەلاپەڕەو شاشە سەرەكییەكانو هەواڵە سەرەكی‮ ‬و بەرنامە بەرفراوانەكان دادەنێت،‮ ‬كامەشیان دەشارێتەوەو خۆی‮ ‬لێ لادەدات،‮ ‬یان بەشێوازێك،‮ ‬كە لەقازانجی‮ ‬ستراتیجیی‮ ‬خۆی‮ ‬بێت،‮ ‬كەتوارەكە دەگوازێتەوە.؟
كە لەكاتی‮ ‬شیكردنەوەی‮ ‬هەر بابەتو دۆخو پەیام و گوتارێكدا،‮ ‬ئەم پرسیارانە لەخۆمان بكەین،‮ ‬روونتر دەتوانین راستی‮ ‬و‮ ‬هەڵەی‮ ‬نێو هەر گوتارێكی‮ ‬راگەیاندن دیاربكرێن‮، ‬ئەمانەش پەیوەندیان بەدەوربەرو سیاقی‮ ‬كۆمەڵایەتی‮ ‬ئابوریو سیاسیو رۆشنبیرییەوە هەیە‮، تەنیا بەشێك لەنێرەرەكان جا ئەمانە لەهەر دۆخێكی‮ ‬سیاسی،‮ ‬یان كۆمەڵایەتی‮ ‬و رۆشنبیریدا بن،‮ ‬دەسەڵات تەنیا لەحكوومڕانی‮ ‬و‮ ‬كورسییەكانی‮ ‬حكوومەتدا كورت دەكەنەوە،‮ ‬لەكاتێكدا وەكو مانوێل كاستلز دەبێژێت دەسەڵات لەكۆمەڵگەدا تۆڕێكە دەیەوێت دەست بەسەر بوارەكانی‮ ‬پەیوەندیكردن و راگەیاندن دابگرێت،‮ ‬جا ئەم دەسەڵاتە هی‮ ‬دەوڵەت بێت،‮ ‬یان كۆمپانیا گەورەكان و رێكخراوەكان بەهەموو جۆرێكیانەوە‮. ‬واتە لێرەدا تووشی‮ ‬قەیرانی‮ ‬شیكردنەوە دەبین،‮ ‬كاتێك دەردەكەوێت گوتار نەك ئامرازێكە بەدەست دەسەڵاتەوە،‮ ‬بەڵكو خودی‮ ‬خۆی‮ ‬دەسەڵاتە،‮ ‬وەكو فۆكۆ ئاماژەی‮ ‬پێدەكات‮.
‬دەسەڵات‮ ‬هەر بەتەنیا ناتوانرێت لەدەوڵەتدا سنوردار بكرێت،‮ ‬گوتاری‮ ‬لایەنە سیاسییەكان پڕاوپڕە لەدەسەڵات،‮ ‬چونكە گوتار خۆی‮ ‬دەسەڵاتە‮، ‬گوتاری‮ ‬تەلەڤزیۆن و كەنالە ئاسمانییەكان و رۆژنامەو تەنیا تۆڕە كۆمەڵایەتییەكانیش خاوەنی‮ ‬دەسەڵاتێكی‮ ‬رەهای‮ ‬گوتارن،‮ ‬بۆ چۆنیەتی‮ ‬دروستكردنی‮ ‬كارێكو كردەوەیەك لەرێگەی‮ ‬بەكارهێنانی‮ ‬زمانی‮ ‬ئاخاوتنو نووسین و گوتنەوە،‮ ‬پێویستیان بەبەدیهێنانی‮ ‬گوتارێكی‮ ‬شیاو بەخۆیانە‮، هەر دەزگایەكی‮ ‬راگەیاندنیش خاوەنی‮ ‬گوتارێكی‮ ‬تایبەت بەخۆیەتی‮.‬كەواتە بۆ ناسینەوەی‮ ‬هەر‮ (‬نێرەرێك،‮ ‬یان خاوەنی‮ ‬گوتارێك‮)‬،‮ ‬پێویستە شیكاری‮ ‬خودی‮ ‬گوتارەكە بكرێت و ناسنامەكانیان دیاربكرێنو ئامانجو گرفتەكانیان دیاربكرێن،‮ ‬ئەو گاڤە دەتوانرێت،‮ ‬پەنجە بخەیەنە سەر نێرەرەكان و بیانناسنینەوەو دەزانرێت ئاست و شێوازو سیستەمی‮ ‬كارو‮ ‬بیركردنەوەو ئایدیۆلۆجیاكەیان چییە‮، ‬لەم رێگەیەشەوە لەسیستەمی‮ ‬سیاسیو كۆمەڵایەتی‮ ‬و رۆشنبیری‮ ‬نێرەر دەگەین‮.
‬ئەمانە ئاسانكارییەكی‮ ‬زۆرمان بۆ دەكەن،‮ ‬كە لەئامانجی‮ ‬خودی‮ ‬گوتارەكەو چۆنیەتی‮ ‬بەكارهێنانی‮ ‬كەتوارو زانیارییەكانو مەبەستی‮ ‬پەیامەكان بگەینو شیان بكەینەوە‮، بەمەش لەچۆنیەتی‮ ‬مامەڵەی‮ ‬نێرەرو بەكارهێنانی‮ ‬دەسەڵاتی‮ ‬وشەو گۆكردنەكانیو بەدروستیو نادروستی‮ ‬بەكارهێنانی‮ ‬داتاو ژمارەو رووداوەكان بگەین‮، ‬واتە شیكردنەوەی‮ ‬گوتاری‮ ‬راگەیاندن رێساكانی‮ ‬بەكارهێنانی‮ ‬زانیاری و داتاكان و دەسەڵاتی‮ ‬وشەو مەبەستەكانی‮ ‬بەكارهێنانی‮ ‬راگەیاندنمان بۆ دیاردەخات،‮ ‬بەمەش ئەو ئەنجامانە دەردەكەون،‮ ‬كە نێرەر لەپێناو ستراتیجیەتی‮ ‬تایبەتی‮ ‬خۆی‮ ‬ئاڕاستەی‮ ‬وەرگر‮ (‬جەماوەر‮)‬ی‮ ‬كردووە، وەكو محەمەد شۆمان دەڵێت پێش هەر شتێك دەبێت لەو راستییە بگەین،‮ ‬كە راگەیاندن لەچالاكی‮ ‬پەیوەندیكردندا هەموو هەقیقەتێكو هەواڵی‮ ‬راستو زانیاریو بیروڕای‮ ‬دەستكاری‮ ‬نەكرا لەبارەی‮ ‬دۆزو بابەتو كێشەكان بۆ جەماوەر نادات،‮ ‬بەلكو بەپێچەوانەی‮ ‬ئەوە،‮ ‬زۆربەی‮ ‬ئەو شتانەی‮ ‬لەراگەیاندن پێشكەش دەكرێن،‮ ‬پابەستی‮ ‬هەقیقەتو گواستنەوەی‮ ‬كەتوارەكان وەكو خۆی‮ ‬نابن،‮ ‬تەنیا هەندێك لایەنی‮ ‬پیشان دەدات و تەنانەت لەهەندێك كاتدا هەندێكی‮ ‬شی‮ ‬لادەبات،‮ ‬یان هەندێكی‮ ‬بۆ زیاد دەكات،‮ ‬یان زیادەڕۆییو پێشبینی‮ ‬رەچاونەكراوی‮ ‬بۆ دەكات‮، بەمجۆرە دەگەینە ئەو راستییەی،‮ ‬گوتاری‮ ‬راگەیاندن ناتوانێت بەئەمانەتو پیشەییانەو دەستكاری‮ ‬نەكردن لەچۆنیتی‮ ‬گەیاندنی‮ ‬زانیاریو هەقیەت كارەكانی‮ ‬بكات،‮ ‬بەلكو هەر دەزگایەك‮ ‬یان‮ (‬نێرەر)ێك بەپێی‮ ‬پێگە سیاسیو‮ ‬كۆمەڵایەتییەكەی‮ ‬خۆی‮ ‬زانیاری‮ ‬و هەقیەت و كێشەو رووداوەكان دەگوازێتەوە‮، ‬ئەگەر سەیری‮ ‬ئەم چوار ناونیشانەی‮ ‬خوارەوە بكەین،‮ ‬بۆ مان روون دەبێتەوە جیاوازی‮ ‬لەچۆنیەتی‮ ‬مامەڵەكردن لەگەڵ باسێكی‮ ‬هاوشێوە هەیە‮: ‬
بۆ نموونە‮: ‬
خەندان‮: ‬یەپەگە‮: ‬ساڵی ڕابردوو چوارهەزارو‮ ‬622 ‮ ‬چەكداری داعش-مان كوشتووە‮.‬
پی‮ ‬یو ك میدیا‮: ‬یەپەگە‮: ‬ساڵی‮ ‬رابردود شەڕڤانان زیاتر لە‮ ‬4 ‮ ‬هەزار داعشیان كوشتوە‮. ‬
باس‮: ‬پەیەدە دەستی‮ ‬بەهەڵمەتێكی‮ ‬فراوانی‮ ‬دەستگیركردنی‮ ‬سەركردەكانی‮ ‬ئەنەكەسە كردووە‮.‬
رووداو‮: ‬تەڤدەم و حكومەتی‮ ‬سووریا بۆ جاری‮ ‬دووەم بەسەرپەرشتی‮ ‬رووسیا كۆدەبنەوە‮. ‬
لەم چوار ناونیشانە مەبەست و ئامانجی‮ ‬نێرەر دەردەكەوێت،‮ ‬هەروەها جۆری‮ ‬گوتارو چۆنیەتی‮ ‬مامەڵەكردن لەگەڵ كەتوارو‮ ‬كێشەكانمان بۆ روون دەبێتەوە.پێویستە بڕوامان بەوە هەبێت،‮ ‬كە لەم سەردەمەدا ئامانجی‮ ‬گوتاری‮ ‬راگەیاندن گۆڕاوە،‮ ‬گۆڕانكارییەكی‮ ‬بنەڕەتیو لەڕیشەوە روویداوە،‮ ‬گوتاری‮ ‬رقلێبوونەوەو‮ ‬یەكتر رەفزكردنەوەو بڵاوكردنەوەی‮ ‬وێنەی‮ ‬شێواو و پشت بەستن بە درۆ بكە درۆ بكە هەتا دوژمنەكەت بروای‮ ‬دێت،‮ ‬گۆڕاوە بۆ گوتاری‮ ‬برواپێكهێنانو‮ ‬یەكتر قبوڵكردنو رێزگرتنی‮ ‬جیاوازییەكانو مامەڵەكردن لەگەڵ وێنە هەقیقییەكانو پشتبەستن بەڕاستی‮ ‬زانیارییەكان،‮ ‬هەتا ئەگەر دوژمنیش بێت‮، ‬ئەمەش وایكردووە راگەیاندن ئەركو شێوازو زمانو عەقڵیەتی‮ ‬نوێ بۆ بەدیهێنانی‮ ‬مەبەستە ستراتیجییەكانی‮ ‬بەكاربهێنێت‮، ‬لەم سەردەمەدا زمان و وێنە رۆڵێكی‮ ‬گرینگ لەشیكردنەوەی‮ ‬گوتاری‮ ‬رەخنەگرانە دەگێڕن،‮ ‬هەڵبژاردنی‮ ‬زمان و وێنە كارێكی‮ ‬ئایدیۆلۆجییە،‮ ‬وەكو چۆن گوتاری‮ ‬راگەیاندنیش لەكردەوەدا پاشخانێكی‮ ‬ئایدیۆلۆجی‮ ‬لەباری‮ ‬پێكهاتەو كارتێكردنەوە هەیە‮، ‬بۆیەشە لەم روانگەیەوە بووە،‮ ‬كە قوتابخانەكانی‮ ‬شیكردنەوەی‮ ‬گوتار پشتیان بەچەمكی‮ ‬ئایدیۆلۆجیو زاڵبوونی‮ ‬ئایدیۆلۆجی‮ ‬بەستووە،‮ ‬كە ئەمەش نزیكە لەبۆچوونە نوێیەكانی‮ ‬گرامشی‮، ‬ئەم بۆچوونەش گونجاوە لەگەل بۆچووەنەكان ڤان دایكو كریسو فۆداكو فیركلا،‮ ‬كە بڕوایان وایە كۆمەڵگەی‮ ‬سەردەمیانە پشت بەڕقلێبوونەوە نابەستێت،‮ ‬بەڵكو پشت بەبڕواپێكهێنان دەبەستێت،‮ ‬كە گرامشی‮ ‬ئەم دۆخە بە(باڵادەستی‮ ‬نەرم‮) ‬وەسفی‮ ‬دەكات‮. ‬تەنیا وای‮ ‬لێهاتووە وڵاتە نادیموكراتییەكانیش پشت بەچەمكی‮ (‬باڵادەستی‮ ‬نەرم‮) ‬ببەستن‮. ‬وەكو محەمەد شۆمان ئاماژەی‮ ‬پێكردووە،‮ ‬كە ئەمجۆرە بۆچوونە لای‮ ‬وڵاتە نادیموكراتییەكانیش هەیە،‮ ‬بەڵام پتر بەرەو گوتاری‮ ‬شێواندنی‮ ‬هوشیاری‮ ‬خەڵكو پێكهێنانی‮ ‬رای‮ ‬گشتیو دروستكردنی‮ ‬ئەو شتەی‮ ‬پێدەگوترێت رای‮ ‬بەكۆمەڵی‮ ‬نیشتیمانی‮ ‬دەچێت.گوتاری‮ ‬راگەیاندنی‮ ‬كوردی،‮ ‬پشت بەكاردانەوەو بڵاوكردنەوەی‮ ‬رق و رەخنە لەپێناو دژایەتی‮ ‬و بڵاوكردنەوەی‮ ‬هەقیقەتێك،‮ ‬كە تەنیا خودی‮ ‬نێرەكە بڕواو متمانەی‮ ‬پێی‮ ‬هەیە دەبەستێت،‮ ‬راستیەكی‮ ‬لاگرینگە،‮ ‬كە خزمەتی‮ ‬ئەو وەكو نێرەری‮ ‬گوتارەكە دەكات‮، ‬بۆیەشە شیكردنەوەی‮ ‬گوتار بەبنەما زمانەوانییەكانو لێكدانەوەی‮ ‬زمانی‮ ‬گوتارو ئاست و كێشەكانی‮ ‬بەكارهێنانی‮ ‬زمان و بەرهەمهێنانی‮ ‬خودی‮ ‬گوتارەكەو‮ ‬ئامانج و مەبەستەكانی،‮ ‬ئاسانكارییەكی‮ ‬گرینگمان بۆ دەكات،‮ ‬تاكو ئاڕاستەو مەبەستو ئایدیۆلۆجیاو ئامانج و ئەنجامەكانی‮ ‬گوتاركە لەنێوان‮ (‬نێرەر،‮ ‬كە دەزگای‮ ‬راگەیاندنە،‮ ‬لەگەڵ وەرگر كە جەماوەرە‮) ‬دیاربكرێت.ئەگەر گریمانەی‮ ‬ئەوەمان كرد،‮ ‬فرەیی‮ ‬راگەیاندن بۆتە سەرچاوەی‮ ‬كێشەی‮ ‬رقلێبووەنەوەو رەتكردنەوەی‮ ‬یەكتری‮ ‬گوتاری‮ ‬راگەیاندن لەكوردستاندا،‮ ‬لەهەمان كاتدا پێویستە دان بەوەدا بنێین،‮ ‬كە گوتاری‮ ‬هەمەجۆرو جیاوازیش هەیە،‮ ‬بۆیە ناتوانرێت لەجیاتی‮ ‬بڕواپێكهێنان،‮ ‬بنەمای‮ ‬رەتكردنەوەو شێواندنو دوور كەوتنەوە لەهەقیقەت پیادە بكرێت‮، ‬بۆچوونەكەی‮ ‬گرامشی‮ ‬رەنگە بۆ كۆمەڵگەی‮ ‬كوردستان لەباربێت،‮ ‬چونكە لەكوردستاندا فرە نەتەوەییو ئاینو پێكەوەژیانێكی‮ ‬گونجاوو لەبار هەیە،‮ ‬هەتا لەرووی‮ ‬سیاسیشەوە جۆرێك لەدیموكراسی‮ ‬و ئازادی‮ ‬كاری‮ ‬سیاسی و بڵاوكردنەوەی‮ ‬بیروراو قسەكردن و دروستكردنی‮ ‬گوتاری‮ ‬راگەیاندنی‮ ‬جیاواز هەیە،‮ ‬پێشگریمانەی‮ ‬ئەوە دەكرێت،‮ ‬ئەمە كردەیەكی‮ ‬شیاو بێت،‮ ‬كە‮ (‬باڵادەستی‮ ‬نەرم‮) ‬لەمامەڵەكردن و شیكردنەوەی‮ ‬گوتاری‮ ‬راگەیاندن جێبەجێ بكرێت‮. ‬
ئەنجام
جێگەی‮ ‬سەرنجڕاكێشانە ئەگەر بڵێین خۆمان تووشی‮ ‬كێشەیەكی‮ ‬نامەنقتیقی‮ ‬دەكەین،‮ ‬ئەگەر پێمان وابێت راگەیاندن دەبێت هەر بەشێوە كلاسیكییە كۆنە حزبییەكە هەڵسوكەوت بكات،‮ ‬چونكە ئەركی‮ ‬راگەیاندن و دەزگاو شێوازی‮ ‬كاری‮ ‬راگەیاندنو تەنیا خودی‮ ‬پێناسەی‮ ‬راگەیاندنیش دوای‮ ‬دەركەوتنی‮ ‬كۆمپیۆتەرو دواتریش دەركەوتنی‮ ‬ئەنتەرنێتو دروستبوونی‮ ‬تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان گۆڕانكاری‮ ‬بەسەردا هاتووە‮، ‬ناتوانرێت راگەیاندن بەزۆر بخرێتە ژێر فشارەوە،‮ ‬كە تەنیا بەیەك ئاڕاستەو ریتمو شێوازو ئامانج پابەست بێت،‮ ‬چونكە ئەمڕۆ فرەیی‮ ‬لەڕاگەیاندنو جیاوازی‮ ‬لەشێوازو‮ ‬رێبازو تەنیا سیستەمی‮ ‬كاركردنیش دروست بووە‮.
‬راگەیاندنی‮ ‬حزبیو ئەهلی،‮ ‬راگەیاندنی‮ ‬سێبەر،‮ ‬راگەیاندنی‮ ‬رەخنەگری‮ ‬ئۆپۆزسیۆنو‮ ‬راگەیاندنی‮ ‬دەسەڵات هەیە‮. ‬راگەیاندنی‮ ‬نیشتیمانیو نەتەوەییو ئاینیو لیبرالو‮ ‬كۆمەڵایەتی‮، ‬تد دەركەوتووە،‮ ‬ئەمانەش پابەسەتی‮ ‬ئامانجە ستراتیجییەكانی‮ ‬خۆیان دەبن،‮ ‬نەك رەچاوكردنی‮ ‬لایەنە گشتییەكان.بۆیە وەكو محەمەد شۆمان دەڵێت‮: ‬جۆرێك لەتێكەڵبوون لەنێوان گوتاری‮ ‬دەسەڵاتو باڵادەستی‮ ‬لەلایەكو گوتاری‮ ‬ئۆپۆزسیۆن،‮ ‬كە گوتارێكی‮ ‬پەراوێزە هەیە‮، ‬پەیوەندییەكانی‮ ‬نێوانیان هەر تەنیا پەیوەست نییە بەناكۆكیی‮ ‬و ركابەرییەكانیان،‮ ‬بەلكو بەشێوەیەكی‮ ‬دیكەیە،‮ ‬كە وابەستەیە بەپێكەوژیانو هاوكاریو لێكوەرگرتنو دووبارە بەكارهێنانەوەی‮ ‬سیاسیو پڕوپاگەندەوە، ‬گوتاری‮ ‬دەسەڵاتی‮ ‬باڵادەست هەندێك شت لەگوتاری‮ ‬ركابەرە پەراوێزەكەی‮ ‬ئۆپۆزسیۆن وەردەگرێت وەكو‮: ‬چەمكو بیرۆكەو وێنەكانی‮ ‬بەرگری‮ ‬لەكەمایەتییەكانو رێزگرتنی‮ ‬مافی‮ ‬مرۆڤو دادپەروەریی‮ ‬كۆمەڵایەتیو مافی‮ ‬كۆچبەران‮ ..‬تد‮. ‬
هەروەها گوتاری‮ ‬راگەیاندنی‮ ‬ئۆپۆزسیۆنیش چەمكو بیرۆكەی‮ ‬باوی‮ ‬گوتاری‮ ‬دەسەڵات بەكاردەهێنێت وەكو‮: ‬پارێزگاریكردن لەهێزی‮ ‬دەوڵەت،‮ ‬رێزگرتنی‮ ‬یاسا،‮ ‬پێش هەرشتێك پەرەپێدان‮، ‬ئەگەر سەیری‮ ‬گوتاری‮ ‬راگەیاندنی‮ ‬كوردستانیش بكرێت ئەو تێكەڵبوونە بەدی‮ ‬دەكرێت،‮ ‬بەڵام گوتارێكی‮ ‬دیكە دەركەوتووە،‮ ‬كە گوتارێكی‮ ‬توندی‮ ‬شێواندنو‮ ‬بەلارێدا بردنە،‮ ‬گوتارێكە ناتوانێت مامەڵەی‮ ‬راستگۆیانە لەگەڵ هەقیقەتو كەتوار لەچۆنیەتی‮ ‬پەیوەندیكردن لەگەڵ وەرگرو گەیاندنی‮ ‬زانیاریو‮ ‬هەواڵی‮ ‬روودەكان و كێشەكان بكات‮، ‬لەمەشدا تێكەڵبوونێك لەنێوان گوتاری‮ ‬دەسەڵات و‮ ‬ئۆپۆزسیۆن لە كوردستاندا هەیە‮، ‬ئەمەش پەیوەستە بەهەندێك هۆكاری‮ ‬سیاسی،‮ ‬چونكە بەشی‮ ‬هەرە سەرەكی‮ ‬گوتاری‮ ‬راگەیاندن گوتارێكی‮ ‬سیاسییە،‮ ‬كە ئەویش بەمجۆرەیە: هەندێك لەحزبەكان لەدەسەڵاتن و وەكو ئۆپۆزسیۆنیش گوتارەكانیان ئاڕاستە دەكەن،‮ ‬لەچوارچێوەی‮ ‬رەخنە دەرچوون،‮ ‬هێرشو شێواندن و‮ ‬تەنیا لەهەندێك سنوردا دەگاتە ئاستی‮ ‬گوتاری‮ ‬روخێنەر لەدژی‮ ‬دەسەڵاتو خودی‮ ‬وەرگر‮ (‬جەماوەریشەوە‮) ‬بەرێوەببەن‮، ‬بۆیەشە دەسەڵاتیش بۆ راگرتنی‮ ‬ئەو هەواڵ لەبەرچوون و زانیارییە چروكانەی‮ ‬بەلێشاو بڵاودەكرێنەوە،‮ ‬پەنا وەبەر گوتاری‮ ‬رخنەگرانەو روونكردنەوەو‮ ‬تێكشكاندنی‮ ‬بەستەلەكی‮ ‬ئەمجۆرە گوتارانە دەدات.بۆیە دەشێت گریمانەی‮ ‬ئەوە بكرێت،‮ ‬كە گوتاری‮ ‬راگەیاندنی‮ ‬كوردستان هەرچەندە گوتارێكی‮ ‬كاراو كاریگەرە،‮ ‬ئامرازە مۆدێرنەكانی‮ ‬پەیوەندیكردن بۆ بڵاوكردنەوەی‮ ‬زانیاری‮ ‬بەكاردەهێنێت،‮ ‬بەڵام هێشتا لای‮ ‬هەندێك دەزگای‮ ‬راگەیاندن بەعەقڵیەتێكی‮ ‬مۆدێرنی‮ ‬پیشەییانە مامەڵە لەگەڵ كێشەو رووداوەكان ناكرێت‮. ‬شێواندنو خراپ مامەڵەكردن لەگەڵ هەقیقەت گرفتێكی‮ ‬دیاری‮ ‬ئەم بوارەیە.بەكارهێنانی‮ ‬بۆچوونەكەی‮ ‬گرامشی‮ (‬باڵادەستی‮ ‬نەرم‮)‬،‮ ‬بۆ كۆمەڵگەیەكی‮ ‬سەردەمیانەی‮ ‬وەكو كوردستان كارێكی‮ ‬شیاو و گونجاوە‮. ‬بۆیە بڕواپێكهێنان كردەیەكەی‮ ‬گونجاوە لەرێگەی‮ ‬بەكارهێنانی‮ ‬زمان و قسەكردنەوە بكرێتە واقیع،‮ ‬نەك رەتكردنەوەی‮ ‬یەكتر‮. ‬لەكوردستاندا گوتاری‮ ‬رەتكردنەوەی‮ ‬یەكتر،‮ ‬پێچەوانەی‮ ‬كۆمەڵگەكانی‮ ‬دیكە لەجیاتی‮ ‬ئەوەی‮ ‬لای‮ ‬دەسەڵاتو هێزی‮ ‬باڵادەستدا پیادەبكرێت،‮ ‬كەچی‮ ‬هەندێكجار بەتوندی‮ ‬و راشكاوانە لای‮ ‬ئۆپۆزسیۆن،‮ ‬یان خاوەنی‮ ‬گوتارە رەخنەگرەكان بەكاردێت‮. ‬
گوتاری‮ ‬دەسەڵات،‮ ‬هەروەها خاوەنی‮ ‬گوتارێكی‮ ‬دیكەمان هەیە‮ (‬كە خۆی‮ ‬لەدەسەڵاتەو بەڵام گوتارێكی‮ ‬ئۆپۆزسیۆنانەی‮ ‬هەیە،‮ ‬كە ئەمە راشكاوانە بەپلەی‮ ‬یەكەم لەسەر‮ ‬یەكێتی‮ ‬نیشتیمانی‮ ‬و دوای‮ ‬ئەویش بزوتنەوەی‮ ‬گۆڕان جێبەجێ دەبێت‮ )، ‬بەپلەی‮ ‬دووەمیش لەسەر‮ ( ‬یەكگرتووی‮ ‬ئیسلامی‮ ‬و كۆمەڵی‮ ‬ئیسلامی‮) ‬جێبەجێ دەبێت‮، ‬كەچی‮ ‬گوتاری‮ (‬پارتی‮ ‬دیموكراتی‮ ‬كوردستان بەشێوەیەكی‮ ‬گشتی‮ ‬گوتاری‮ ‬داكۆكی‮ ‬لەدەسەڵات و نیشیمانو‮ ‬پێكەوە ژیانە‮)، ‬هەروەها گوتاری‮ ‬لایەنە سیاسییەكانی‮ ‬دیكەش،‮ ‬نە گوتاری‮ ‬ئۆپۆزسیۆنەو نە گوتاری‮ ‬دەسەڵات،‮ ‬ئەم لایەنانەی‮ ‬دیكەش،‮ ‬كە‮ (‬حزبە سیاسییەكان و پێكهاتەی‮ ‬نەتەوەیی‮ ‬و ئاینین لە كوردستان‮) ‬دەگرێتەوە،‮ ‬گوتارێكی‮ ‬نەرم و هەندێك كاتیش رەخنەگرانەیان هەیە‮.‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌