2016-12-21

دیدار‮: ‬بەرهەم شێخ عزەدین ‮
"‬عەدنان حەمەسەعید رەسوڵ‮" ‬مامۆستا لە كولێژی‮ ‬كشتوكاڵ و بەپرسی‮ (‬بەڕێوبەرایەتی‮ ‬كێڵگەی‮ ‬گردەڕەشە،‮ ‬سامانی‮ ‬ئاژەڵی‮) ‬لەدیمانەیەكی‮ ‬كورتدا بۆ‮ (‬رۆژنامەی‮ ‬خەبات‮) ‬تیشكی‮ ‬خستە سەر بەشی‮ ‬سامانی‮ ‬ئاژەڵی،‮ ‬كەوا وانە پراكتیكیەكانی‮ ‬قوتابیانی‮ ‬تێدا دەخوێندریت‮. ‬لەوە ڵامی‮ ‬پرسیارە كانی‮ (‬خەبات)دا مامۆستا‮ "‬عەدنان حەمەسەعید‮" ‬بەم جۆرە بۆمان دوا‮:‬ شێوازی‮ ‬كاركردن سرووشتی‮ ‬كاری‮ ‬ئێمە وەك مامۆستا لە‮ (‬كۆلێژی‮ ‬كشتوكاڵ‮) ‬شان بەشانی‮ ‬پەروەردە و فێركردنی‮ ‬قوتابیان بە بواری‮ ‬كشتوكاڵی‮ ‬بە گشتی‮ ‬و بەتایبەتی‮ ‬سامانی‮ ‬ئاژەڵی‮ (‬ئاژەڵداری‮ ‬و پەلەوەر‮)‬،‮ ‬من زیاتر لەبواری‮ ‬خۆمدا قسەدەكەم،‮ ‬كە ئەویش بواری‮ (‬ئاژەڵ‮)‬ییە و هەروەك بەڕیوەبەری‮ (‬كێڵگەی‮ ‬گردەرەشە،‮ ‬بەشی‮ ‬سامانی‮ ‬ئاژەڵی‮) ‬دەتوانم بەرچاوڕوونی‮ ‬زیاتر بە بەڕێزتان و بە خوینەرانی‮ ‬خۆشەویستیش بدەم‮. ‬ئێمە وەك بەشی‮ ‬سامانی‮ ‬ئاژەڵی‮ (‬كێڵگە‮)‬یەكی‮ ‬تایبەت بەبەشەكەمان هەیە كەوا وانە پراكتیكییەكانی‮ ‬قوتابیانی‮ ‬تێدا دەخوێندرێت،‮ ‬هەرچەندە ئەو كێگەیە لە ئاستی‮ ‬پێداوستی‮ ‬بەشەكەماندا نیە،‮ ‬بەڵام وەك كێڵگەیەكی‮ ‬فێركاری‮ ‬دەتوانین سود بەقوتابیانمان بگەیەنین،‮ ‬جگە لەوەش زۆربەی‮ ‬لێكوڵینەوەكانی‮ ‬قوتابیانی‮ ‬خوێندنی‮ ‬باڵا‮ (‬ماستەر و دكتورا)ش لەم كیڵگەیە دەكریت،جگە لەوەش سودێكی‮ ‬مادیشی‮ ‬هەیە كەوا بەكاردەهێنرێتەوە بۆ بەردەوامبوونی‮ ‬كارەكانی‮ ‬ئەم كێڵگەیە‮.‬ پ ـ لەڕووی‮ ‬پراكتیكی‮ ‬و تیۆرییەوە ئەم كارەی‮ ‬ئێوە چۆن ئەنجام دەدرێت؟ و ـ گەر بەشێوەیەكی‮ ‬گشتی‮ ‬باسی‮ ‬ئەم كێڵگەیە بكەین لەم بەشانە پێكدێت‮: (‬مانگای‮ ‬شیردەر‮)‬،‮ ‬ڕۆژانە‮ ‬ڕێژەیەكی‮ ‬دیاری‮ ‬كراومان لە بەهەمی‮ ‬شیر هەیە‮. ‬كێڵگەی‮ ‬پەلەوەر‮ (‬مرشك‮) ‬سی‮ ‬كێڵگەی‮ ‬بەخێوكردنی‮ ‬مریشكمان هەیە كەوا كاری‮ ‬خۆیان دەكەن لەلایەن دوو قوتابی‮ ‬دكتوراوە بەڕوە دەبرێت و بەرهەمی‮ ‬باشمان هەیە لە‮ (‬مریشكی‮ ‬خوماڵی‮ ‬و مرشكی‮ ‬بازرگانی‮) ‬و‮ (‬مریشكی‮ (‬Organic‮))‬یش كە ماوەیەك لەمەوپیش رێژەیەكی‮ ‬باشی‮ ‬لێ فرۆشرا‮. ‬كڵێگەی‮ ‬بەخێوكردنی‮ (‬هەویردە)مان هەیە كە لەلایەن ماموستایانی‮ ‬بەشی‮ ‬سامانی‮ ‬ئاژەڵیەوە دامەزراوە و كاری‮ ‬خوی‮ ‬دەكات و رۆژانەش بەرهەمی‮ (‬گوشت و هێلكە)مان هەیە‮. ‬بەخێوكردنی‮ (‬مەڕ‮ ‬و بزن‮)‬،‮ ‬ئەمەش بەشێكی‮ ‬تری‮ ‬كێڵگەكەمانە‮.‬ ‮ ‬پ ـ لەڕووی‮ ‬پراكتیكی‮ ‬و تیۆرییەوە ئەم كارەی‮ ‬ئێوە چۆن ئەنجامدەدرێت؟ و ـ لەرووی‮ (‬پراكتیكی‮ ‬و تیۆری‮)‬یەوە كارەكانی‮ ‬ئێمە بەم شیوەیەیە‮: ‬ ئامانجی‮ ‬سەرەكی‮ ‬بەشی‮ ‬سامانی‮ ‬ئاژەڵی‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬سەرۆك بەشمان پێگەیاندنی‮ (‬كادرێكی‮ ‬كشتوكاڵی‮) ‬یە،‮ ‬بۆیە زیاتر كاردەكات لەسەر بە پراكتیككردنی‮ ‬وانەكان،‮ ‬هەر بۆیە ئەوەی‮ ‬لەدەسەڵاتی‮ ‬ئێمەدابێت وەكو‮ (‬كێڵگە‮)‬،‮ ‬زیاتر كارەكانمان پراكتیكین و ئەوەی‮ ‬لەدەسەڵاتماندا هەبێت و ئەگەر بزانین كاری‮ ‬قوتابیانمان لەكێڵگەی‮ ‬تر هەیە ئەوا بەسوپاسەوە كێڵگەكانی‮ ‬تریش كە هی‮ ‬كەرتی‮ ‬تایبەتن هاوكاریمان دەكەن‮ .‬ پ ـ چ نموونەیەكی‮ ‬زیندوتان هەیە لەبواری‮ ‬پەلەوەری‮ ‬بۆ خوێنەرانی‮ ‬بخەنە‮ ‬ڕوو ؟ و ـ لە بواری‮ ‬پەلەوەریدا بە خۆشحاڵیەوە ئێستا دوو قوتابی‮ ‬دكتۆرا كاردەكەن لە كێڵگەی‮ ‬بەش كاریان زیاتر لەسەر مریشكی‮ ‬خۆماڵیە بە دوو شیوە كاردەكەن بە ئالیكی‮ ‬بازرگانی‮ ‬و بە ئالیكی‮ (‬Organic‮)‬ پێمباشە بۆ خوینەرانی‮ ‬بەریز زیاتر وەردەكاری‮ ‬بدەم لە سەر مریشكی‮ (‬Organic‮)‬ كەوا بەهیچ جۆریك هۆڕمۆناتیان نادرێتێ،‮ ‬بۆیە تاموو ناسكی‮ ‬گۆشتەكەی‮ ‬زۆر جیاوانە و هەست دەكەیت مریشكێك دەخۆیت كە لەوەپێش هەستت بەو تامە نەكردووە‮.‬ لەبواری‮ ‬بەخێوكردنی‮ (‬هەویردە‮) ‬ئێستا لە كێگەكەماندا رۆژانە بڕێكی‮ ‬زۆر باش لە هێلكەی‮ ‬هەوێردەمان هەیە كەوا هەندێك پرۆژەی‮ ‬تر هەن لە هەولێر و دەوروبەری‮ ‬پشت دەبەستن بە هێلكەی‮ ‬پیتراوی‮ ‬ئێمە‮. ‬لە بواری‮ (‬شیر‮ )‬دا،‮ ‬مانگای‮ ‬شیرمان هەیە كە بەهەمانشێوە شیرەكەی‮ ‬دەفرۆشرێت بە نرخێكی‮ ‬زۆر كەم كە لەبازار ئەو جۆرە شیرە بەو نرخە دەستناكەوێت‮. ‬ وەزارەتی‮ ‬كشتوكاڵ و وەزارەتی‮ ‬خوێندنی‮ ‬باڵا هەریمی‮ ‬كوردستان چون هەماهەنگی‮ ‬كردوون‮ ‬یاخود هەماهەنگی‮ ‬لە نیوانتاندا هەیە؟ بەداخەوە دەڵیم سەبارەت بە وەزارەتی‮ ‬كشتوكاڵ هەماهەنگی‮ ‬هەیە،‮ ‬بەڵام لەئاستی‮ ‬پێداوستدانیە هەرچی‮ ‬وەزارەتی‮ ‬خوێندنی‮ ‬باڵاشە بەهیچ جوریك هەماهەنگی‮ ‬بەدی‮ ‬ناكەم،‮ ‬بەڵام بە سوپاسەوە سەرۆكی‮ ‬زانكوی‮ ‬سەلاحەدین هاوكارانەو لەنزیكەوە ئاگاداری‮ ‬كارەكانمانە‮.‬ پ ـ چیتان پێ باشە بۆ سەرخستنی‮ ‬پرۆژەكانتان تا لە ئایندەدا بۆتان جێبەجێ بكرێت؟ و ـ پێمانباشە كێڵگەكەمان زیاتر هاوكاری‮ ‬بكرێت،‮ ‬بۆ ئەوەی‮ ‬بتوانین لەگەڵ بواری‮ (‬زانستی‮ ‬و فێركاری‮) ‬قوتابیانی‮ ‬خۆشەویستی‮ ‬بەشەكەمان داهاتێكی‮ ‬باشیشمان هەبێت بۆ كۆلێژ و زانكو و وڵاتەكەمان تاوەكو بتوانین وەك كێڵگەیەكی‮ ‬نمونەیی‮ ‬زانستی‮ ‬پەرە بە بواری‮ ‬كشتوكاڵ بدەیت‮. ‬ئەو قوتابیانەی‮ ‬كە لەلای‮ ‬ئێمەوە دەردەچن و دەبنە خاوەنی‮ ‬بڕوانامە لە بواری‮ ‬كشتوكاڵ بەشی‮ ‬سامانی‮ ‬ئاژەڵی‮ ‬دەتوانن لە بوارەكەی‮ ‬خۆیاندا زۆر بە باشی‮ ‬كار بكەن،‮ ‬نمونەشمان زۆرن لەو قوتابیانە كەوا ئێستا دەرچوون و پرۆژەی‮ ‬تایبەتی‮ ‬بەخێوكردنی‮ ‬ئاژەڵ‮ ‬یاخود كێڵگەی‮ ‬بەخێوكردنی‮ ‬پەلەوەریان هەیە و زۆر بەباشی‮ ‬بەڕێوەی‮ ‬دەبەن‮. ‬ پ ـ لەكاتێكدا ئێوە بەشێوەی‮ ‬پسپۆڕی‮ ‬كار لەم پرۆژەیە دەكەن،‮ ‬بۆچی‮ ‬لەدوای‮ ‬دەرچوونی‮ ‬قوتابیان نمونەیەك بەدی‮ ‬ناكەین كە وەكو پرۆژەی‮ ‬قوتابیەك پێشكەشی‮ ‬بكات و كاری‮ ‬لەسەربكات؟ و ـ زۆر راستە،‮ ‬بەرهەمی‮ ‬ئێمە لە ئاستی‮ ‬پێداویستی‮ ‬بازاڕدا نیە،‮ ‬بەڵام ئەو داهاتەی‮ ‬كە لەبەردەستماندایە هەر چاوەڕوانی‮ ‬ئەوەندەی‮ ‬لێدەكرێت، زۆر بەداخەوە،‮ ‬لە وڵاتی‮ ‬ئێمە كە وڵاتێكی‮ ‬كشتوكاڵییە،‮ ‬بەڵام‮ ‬ڕۆژ بەرۆژ بەرهەمی‮ ‬ناوخۆمان لە پاشەكشێدایە،‮ ‬ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ بێ پلانی‮ ‬حكوومەت و وەزارەت و ئینجا كۆلێژ و بەشەكەمان،‮ ‬چونكە ئەمە نەوت دەفرۆشین،‮ ‬بەڵام چەند پارەی‮ ‬لەنەوت دێتە وڵاتەكەمانەوە،‮ ‬دوو ئەوەندە پارە لە وڵاتەكەمان دەڕواتە دەرەوە بۆ كڕینی‮ ‬پێداویستی‮ ‬خۆراك‮. ‬ئەگەر خاوەنی‮ ‬ئەو نەوتە نەبووینایە،‮ ‬ئەوا ئێستا وڵاتێكی‮ ‬كشتوكاڵمان دەبوو لەباتی‮ ‬بەرهەمی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬دراوسێ بەكار بهێنین ئەو كات ئێمە وەبەرهێنەر دەبووین‮.‬ پ ـ بەرهەمی‮ ‬ئێوە لەئاستی‮ ‬پێویستدانیە،‮ ‬بۆیە لەبازاڕدا بەدیناكرێت‮ ‬یان كوالێتی‮ ‬سپیەمەنی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬بیانی‮ ‬بەرزترە،‮ ‬بۆیە بازاڕی‮ ‬ئێوە نیەو هی‮ ‬ئەوان هەیە؟ پ ـ ئالیەتی‮ ‬جێبەجێكردنی‮ ‬كارەكانمان هیچ جیاوازیەكی‮ ‬نیە لەگەڵ وڵاتانی‮ ‬ڕۆژئاوا،‮ ‬ئەوەی‮ ‬كەوا دەكات هەندێك جیاواز بین لەگەڵ وڵاتانی‮ ‬پێشكەوتوو،‮ ‬تەنها ئامێری‮ ‬پێشكەتوو لەلای‮ ‬ئەوان هەیە و لەلای‮ ‬ئێمە نیە،‮ ‬ئەگینا لە رووی‮ ‬زانستی‮ ‬كشتوكاڵی‮ ‬و بەخێوكردنی‮ ‬ئاژەڵ و پەلەوەر و دروستكردنی‮ ‬ئالیكدا گەر وەك ئەوان نەبین ئەوا هیچمان لەوان كەمترنیە، چونكە بە خۆشحاڵیەوە زۆربەی‮ ‬كادرەكانمان دەرچووی‮ ‬زانكۆكانی‮ ‬دەرەوەی‮ ‬وڵاتن‮. ‬حەزدەكەم باسی‮ ‬بەرهەمهێنانی‮ ‬پەینی‮ ‬دەستكرد بكەم كەوا چەند ماموستایەكی‮ ‬بەشەكەمان هەستاون بە دروستكردنی،‮ ‬سەرەتا ئامانجمان پاكردنەوەی‮ ‬كێڵگە بوو لە پاشەڕوی‮ ‬ئاژەڵەكانمان،‮ ‬بەڵام توانیمان پەینێكی‮ ‬زۆر باش بەرهەمبهێنین كەوا لە شیكاری‮ ‬كیمیاییدا بۆمان دەركەت كە زۆر زۆر سەكەتوو بوو بەبەراورد لەگەڵ ئەو پەینەی‮ ‬كە لەوڵاتانی‮ (‬دراوسێ‮ )‬وە دێتە ناو وڵاتەكەمان‮. ‬ئێستاش نموونە ئەو پەینە لە بەردەستە،‮ ‬هەرچەندە بڕێكی‮ ‬زۆر كەممان بەرهەمهێنا،‮ ‬ئەویش لە فیستڤاڵی‮ ‬كۆلێژ خرایە بازاڕەوە‮.‬ پ ـ ئەو قەیرانانە چین،‮ ‬كە وەك ئاستەنگ لە پرۆژەكانتان رووبەرووتان دەبێتەوە؟ و ـ ئاستەنگمان زۆرن،‮ ‬بەڵام دەتوانرێت چارەسەر بكرێن،‮ ‬یەكێك لەو ئاستەنگانە كێڵگەكەمان كێڵگەیەكی‮ ‬نموونەیی‮ ‬نیە،‮ ‬سەبارەت بە جووچگەو‮ ‬ڕێگەی‮ ‬مانگاو مەڕەكانمان بەشێوەیەكی‮ ‬زانستی‮ ‬دروستنەكراون،‮ ‬هەر بۆیە ئەوە كیشەی‮ ‬سەرەكی‮ ‬ڕۆژانەمانە كەوا بۆ پاككردنەوەی‮ ‬كێڵگەكەمان پێوستیمان بە كرێكاری‮ ‬زیاتر هەیە، لەلایەكی‮ ‬تریشەوە ئێمە ئامێری‮ (‬هەڵهێنانی‮ ‬مریشك)مان هەیە‮ (‬تفقیس‮) ‬لەبەر كەمی‮ ‬كارەبا و كەمی‮ ‬گاز بۆ موەلیدەكانمان ناتوانین وەك پێویست بەكاری‮ ‬بخەین،‮ ‬قەیرانی‮ ‬دارایش كاری‮ ‬كردۆتە سەر كارەكانمان‮ . ‬بەڵام لەلایەكی‮ ‬ترەوە قەیرانی‮ ‬دارایی‮ ‬بەشیوەیەكی‮ ‬باش شكاوەتەوە لە بواری‮ ‬كشتوكاڵدا،‮ ‬چونكە ماوەیەكە چەندان پرۆژەی‮ ‬كشتوكاڵی‮ ‬و بەخێوكردنی‮ ‬ئاژەڵ لە بواری‮ ‬كار كردندان،‮ ‬كە ئەمە جێگەی‮ ‬دڵخۆشییە‮. ‬

 
چاپکردن   Share گه‌ڕانه‌وه‌